شاهنامه و فرهنگ ایران
شاهنامه و فرهنگ ایراندربردارنده مجموعه مقالات جلال خالقی مطلق در خصوص ایرانشناسی به ویژه شاهنامهپژوهی است که به زبان انگلیسی در دانشنامه ایرانیکا منتشر شدهاند. این مجموعه مقالات توسط فرهاد اصلانی و معصومه پورتقی ترجمه و به صورت کتاب درآمده است.
| شاهنامه و فرهنگ ایران | |
|---|---|
 | |
| نویسنده | جلال خالقی مطلق |
| ناشر | انتشارات دکتر محمود افشار با همکاری انتشارات سخن |
| محل نشر | تهران |
| تاریخ نشر | ۱۳۹۶ |
| تعداد صفحات | ۳۳۲ |
| موضوع | ترجمه مقالات خالقی مطلق در دانشنامه ایرانیکا |
| زبان | فارسی |
| نوع رسانه | کتاب |
این کتاب با ۳۳۲ صفحه دارای یک پیشگفتار از جلال خالقی مطالق درخصوص ترجمه کتاب، یک دیباچه و ۶۵ مقاله است. موضوع این مقالات تاریخ و فرهنگ ایران است که در فاصله سالهای ۱۳۶۱ تا ۱۳۸۱ به قلم خالقی مطلق در دانشنامه ایرانیکا چاپ نیویورک به سرویراستاری احسان یارشاطر نوشته شده و در مجلدات یکم تا یازدهم این دانشنامه به چاپ رسیده است.
۴۳ مقاله این مجموعه در ارتباط با شاهنامه است که بخش مهمی از مقالات را به خود اختصاص میدهد و ۲۲ مقاله دیگر در خصوص سایر موضوعات ایرانشناسی از قبیل تاریخ و ادبیات و فرهنگ ایران است. به همین دلیل مدخلهای این کتاب در دو بخش تقسیمبندی شده است.
بازبینی ترجمه بخش نخست مقالات که در خصوص شاهنامه است در بهار ۱۳۹۵ توسط مؤلف انجام شد و چون بنابه گفته جلال خالقی مطلق در ویرایش مقالات به انگلیسی چنانکه رسم دانشنامههاست، گاه مطالبی را زدهاند، در بازبینی این مقالات آنچه به نظر ایشان مهم آمده را در پایان هر مقاله تحت عنوان آویزه اضافه کرده است.
اما بازبینی ترجمه بخش دوم مقالات که در تابستان ۱۳۹۵ تمام شد، به دلیل کسالت قلبی مؤلف میسر نشد و کار بازبینی و مقابلهاین بخش با پیشنویسهایی که به طور اتفاقی از انباری منزل مؤلف به دست آمد، انجام شد.
بخش عمده مقالات نامهای خاص در شاهنامه یا مرتبط به آن هستند.
در متن مقالات غالباً فقط نشانی ارجاعات به شاهنامه آمده و در مقالات نخستین حتی به شاهنامه چاپ مسکو و مول ارجاع داده شده بود. در ترجمه این مقالات به پیشنهاد مؤلف، ارجاعات یکدست شده و به پیرایش دوم استاد خالقی مطلق (۱۳۹۳ دو جلد/ ۱۳۹۴ دو جلد در چهار مجلد، تهران: سخن) برگردانده شده است. در برخ موارد نیز به جای ترجمه، متن خود اشعار از شاهنامه نقل شد. فقط در مقالات نسبتاً متأخر ارجاع به شاهنامه پیرایش نخست استاد خالقی مطالق (۱۳۸۶ در هشت دفتر، دفتر ششم و هفتم با همکاری محمود امیدسلار و ابوالفضل خطیبی، تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی) بود که آن ارجاعات حفظ شده است.
مسئله دیگر این که گاهی ارجاع به شاهنامه به بیت یا ابیاتی بود که در پیرایش دو استاد، الحاقی تشخیص داده شده و در متن نیستند. اینگونه ارجاعات نیز که به همان چاپ مول یا مسکو هستند حفظ شدند. در ارجاع به متن شاهنامه نیز گاهی سهواً اغلاطی در خصوص شماره ابیات یا جلد یا چاپ (مول یا مسکو) روی داده که اینگونه موارد هم تصحیح شدند و در باب ارجاعات، متن فارسی دقیقتر از اصل انگلیسی است.
از جمله نکات ارزشمند این ترجمه، تکمیل فهرست منابع برخی از مقالات است که گاهاً ناقص بوده وهمه موارد طرح شده در مقاله را شامل نمیشده است. در همین راستا تنظیم فهرست جامع منابع تمام مقالات از مزایای این کتاب است که نشانگر گستره منابع مورد استفاده مؤلف برای نگارش مقالات است «منابعی که طی ۲۰ سال چاپ مجلدات یکم تا یازدهم که دوره همکاری استاد با دانشنامه بوده، مورد رجوع و استفاده ایشان بودهاند». این منابع میتواند در زمینه کتابشناسی برای دانشجویان و کسانی که از این کتاب بهره میبرند، مفید واقع شود.