حقالسکوت
حقالسکوت مجموعهٔ غزل نئوکلاسیک سرودهٔ محمدمهدی سیار است که به ادبیات عاشقانه و عارفانه میپردازد.
حقالسکوت جایزهٔ «کتابسال» ۱۳۸۹ را ازآنِخود کرد و در بهار ۱۳۹۸ به چاپ نهم رسید. تاکنون ۲۰۰۰ نسخه ازحقالسکوت به طبع رسیده است.
| حقالسکوت | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
| نویسنده | محمدمهدی سیار | ||||
| ناشر | فصل پنجم | ||||
| محل نشر | تهران | ||||
| تاریخ نشر | ۱۳۸۹ | ||||
| تعداد صفحات | ۸۹ | ||||
| موضوع | شعر | ||||
| سبک | غزل نئوکلاسیک | ||||
| زبان | فارسی | ||||
|
|
||||
حقالسکوت دومین اثر از محمدمهدی سیار بعد از «بیخوابی عمیق» است که غزلهایی کوتاه درحد پنج یا شش بیت دارد. غزلها دربرگیرندهٔ موضوعهای اجتماعی، عاطفی، حدیث نفس و آئینی است که سیار ۱۰ سال سروده است. تعدادی از این غزلها در اولین اثر او «بیخوابی عميق» نيز دیده میشود.[۱][۲]
برای کسانی که کتاب را نخواندهاند
آغاز با یک داستانک جذّاب دربارهٔ کتاب
یک بند در معرفی خلاصهٔ کتاب (بدون رجوع به اطلاعات شناسنامهای)
گزارشی از شعرهای مهم در کتاب شعر
شعر «سال های هجری» از مهم ترین شعرهای این مجموعه است که در پشت جلد کتاب هم آمده. و شعر «حیات خلوت» که نام کتاب نیز از آن گرفته شده است و همچنین شعر «بسمل...آه» از ديگر شعرهای مهم حقالسکوت اند. غزل «سالهای هجری»:
| هنوز مثل زمين در طواف خورشيدم | ولی زمين نشدم، گرد خود نچرخيدم | |
| حكايت من و باران كه میگريست يكی است | از آسمان به زمين كردهاند تبعيدم | |
| بگو به باد كه من آفتابگردانم | جز آفتاب به ساز کسی نرقصیدم | |
| گل محمدیام من، سلامم و صلوات | ولی سراپا تيغم اگر بچینیدم! |
غزل«حیات خلوت»:
| خیره است چشمِ خانه به چشمان مات من | خالی است بیصدا و سکوتت حیات من | |
| دل میکنم به خاطر تو از دیار خویش | ای خاطرت عزیزتر از خاطرات عزیزتر از خاطرات من | |
| آیات سجدهدار خدا چشمهای توست | ای سورهی مغازله، ای سور و سات من! | |
| حقالسکوت میطلبند از لبان تو | چشمان لاابالی و لبهای لات من | |
| شاعر شدن بهانهی تلمیح کهنهایست | تا حافظ تو باشم، شاخ نبات من! | |
| شکر خدا که دفتر من بیغزل نماند | شد عاشق نیز منکری از منکرات من |
غزل«بسمل...آه»:
| زخمهایی بر تن این چنگ باقی مانده است | خاطراتی تار از آن آهنگ باقی مانده است | |
| تکهای از آسمان بوده است روزی این زمین | رعد و برقی در دل هر سنگ باقی مانده است | |
| همدم ای کاشهواییم و غبار آهمان | روی کاشیهای آبی رنگ باقی مانده است | |
| کم نمیآید خدا را شکر، من پرسیدهام | غم برای یک جهان دلتنگ باقی مانده است | |
| راه کوتاه است...یک آه است...تا فانی شدن | گرچه زاهد گفت صد فرسنگ باقی مانده است | |
| مرغ بسمل خواند:بسم الله الرحمن الرحیم | در گلویم صد هزار آهنگ باقی مانده است |
همچنين غزل«عيد» با موضوع انتظار صاحبالزمان از غزلهای برجستۀ حقالسكوت است كه سيار آن را در محضر مقام رهبري قرائت كرده. غزل«عيد»:
| زمين از برگ، برگ از باد، باد از رود، رود از ماه | روايت كردهاند ارديبهشتی میرسد از راه | |
| بهاری میرسد از راه و میگويد میرويد | گل داوودی از هر سنگ، حسن يوسف از هر چاه | |
| بگو چلهنشينان زمستان را كه برخيزند | به استقبال میآييمت ای عيد از همين دی ماه | |
| به استقبال میآييمت آری دشت پشت دشت | چه باك از راه ناهموار و از ياران ناهمراه | |
| به استهلال میآييمت ای عيد از محرمها | به روی بامها هر شام با آيينه و با آه | |
| سر بسمل شدن دارند اين مرغان سرگردان | گلويی تر كنيد ای تيغهای تشنه، بسمالله! |
دلیل شهرت
تقدیمشده به
محمدمهدی سيار کتاب حقالسکوت را در بیستونهمین نمایشگاه بین المللی در نشست «در کوچه آفتاب» به «غلامرضا آغاسی» فرزند «محمدرضا آغاسی» تقدیم کرد.[۴]
چرا باید این کتاب را خواند
برای کسانی که کتاب را خواندهاند
داستانکها
جلسات نقد و بررسی
=بازتاب در توئیتها و رسانهها
سالشمار کتاب
سبک کتاب
مضمون آفرینی و آشنازدایی از ويژگیهای غزل سيار است كه در طنز ملیح وي ريشه دارد؛ این طنز هم در ظاهر کلام و هم در باطن آن رخ مینماید و ابزار کار او برای درونمایههای اجتماعیانتقادی است.[۵]
همچنین خالق حقالسكوت علاوه بر ساختار و معنای شعر، برای لفظ هم ارزش و اعتبار قائل است و نقش آرايههایی چون مراعات نظير، واج آرایی، ايهام، تلميح و جناس در اثرش مشهود است.
سيار بر وزن عروضی تسلط دارد و غزل او خوشلفظ و روان و عاری از مصراعهای سختخوان است.
غزلهای سیار از وحدت موضوعی در محور عمودی برخوردار است و با وجود اينكه او گاه شعرش را در سبک هندی سروده است و هر بیت آن به تنهایی استقلال معنایی دارد اما ارتباط طولی غزلها هم رعايت شده.
«سيار» با وجود اينكه شاعری كمگوست و ابيات غزلهای حقالسكوت ۵ الی ۶ بيت بيشتر ندارند اما در شعرش از حداكثر واژگانش بهرهبرده است.[۶]
ویژگیهای مهم کتاب
گزارشی از فروش کتاب
اتفاقات سیاسی یا اجتماعی مرتبط با کتاب و جریانسازیهای کتاب
نشستهای خبرساز دربارهٔ کتاب
اظهارنظرها
نقدها و اظهار نظرات
محمد کاظم کاظمی، شاعر و نويسنده افغان:
سیار جوانترین شاعری است که جايزهٔ كتاب سال را دريافت كرده و کسب چنین مقامی از سوی شاعری که هنوز سومین دهه از عمر و اولین دهه از شاعریاش را به پایان نرسانده است، شایسته تحسین است. و نمايانگر اين است كه « سیار» در دهه نود از شاعران پیشتاز و کم بدیل در عرصه شعر فارسی است.
محمدرضا وحید زاده، منتقد ادبی:
حقالسكوت را خواندهام و هم شعرهایش را قبل از انتشار از آقای سیار شنیده بودم. زیبایی شعر سیار و نگاه و تأمل عمیقاش من را مجذوب خودش کرد و برايم کم نظیر و قیمتی بود.
محمد مرادی، شاعر مجموعهٔ «شعر امروز»:
باوجوداينكه بیشتر کارهای «بیخوابی عمیق» سیار در حقالسکوت آمده؛ حقالسکوت موفقتر است و تعدادي از اشعار بیخوابی عميق كه غالباَ اشعار آزاداند و به زعم بنده ضعيفتراند درحقالسكوت حذف شدهاند.
درواقع در طول این دو سالی که در چاپ این دو کتاب فاصله است چهار الی پنج شعر جدید بیشتر از سوی شاعر اضافه نشده است. من فکر میکنم محمدمهدی سیار کمگوست و این را در تعداد ابیات شعرها كه اغلب پنج شش بيت دارند هم میبینیم. هرچند که یکی از شیوههای غزلسرایی جوان دهه هشتاد همین است.
محمدحسین نعمتی، شاعر:
نکته قابل توجه در برگزیدهشدن حقالسکوت به عنوان کتاب شعر سال؛ این است که شعر سیار بهرغم جوانی او بسیار مترقّی است.
وقتی به اشعار او توجه میکنیم به رغم سهل و روان بودن، انتخاب واژهها بسیار دقیق است و پیوستگی بسیار عمیق و دقیقی میان واژهها دیده میشود و این ویژگی شعر سیار هم در میان همنسلهایش و هم در شعر معاصر شاخص است.
حسین بیاتینی، شاعر:
محمدمهدی سیار یکی از شاعران دوستداشتنی من است. این متمایز بودن برای من دلایلی دارد؛ از زبان شعری استوار و بیتکلف و شاعرانه او تا آنِ شعرهایش و وجود لایههای عمیق در آثارش که شاید ناشی از تحصیلات عالیه فلسفی اوست؛ اما هنر او این است که علیرغم تحصیلات فلسفی گرفتار اظهار فضل و قلمبهگویی نشده و روانی و صمیمیت زبان را حفظ کرده. تمایز دیگر شعر او برای من درهمآمیختگی مرزهای شعر اجتماعی، مذهبی، اجتماعی و حتی شعر عاشقانه است. در حقالسکوت کم نیستند ابیاتی که در عین اجتماعی بودن، شخصیاند یا در عین مذهبی بودن، اجتماعیاند یا در عین اعتراضی بودن مذهبیاند.
نقدهای منفی
اظهارنظر اهالی ادبیات و روشنفکران
نظرات داوری در مراسمهای گوناگون
اظهارنظر دیگر شخصیتها
نظر خود نویسنده دربارهٔ کتاب
غزلهای این مجموعه، غزلهای نئوکلاسیکاند و جهانبینی واحد و متناسب به شخصیت خودم و فرهنگ و سنت ایران در این شعرها نمايانگر است. به عبارت دیگر بهرغم اين كه غزلها موضوعات متنوعی دارند اما همواره نگاه ثابتی در این شعرها وجود دارد كه اين نگاه ثابت از مبانی فرهنگ ایرانیاسلامی سرچشمه گرفته است.[۷]
تأثیرپذیرفته از
تأثیرگذاشته بر
گزارشی از اقتباسهای هنری انجامگرفته در کتاب
جوایز کتاب
حقالسكوت ۱۳۸۹ جايزهٔ كتاب سال را بُرد؛ همچنين جايزه بيست و نهمين دوره كتاب سال انتشارات فصل پنجم را نيز ازآنِخود كرد.[۸]
مشخصات کتاب شناختی
دی ماه ۱۳۸۹ انتشارات «فصل پنجم» اولین چاپ کتاب حقالسکوت را به طبع رساند. این مجموعه شعر در ۸۸ صفحه و با قیمت ۱۷۰۰۰ ریال وارد بازار کتاب شد. بهار ۱۳۹۸ حقالسکوت به چاپ نهم خود رسید. «فصل پنجم» تاکنون ۲۰۰۰ نسخه از این کتاب را به طبع رسانده است[۹]