سودابه امینی: تفاوت میان نسخهها
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
طراوت بارانی (بحث | مشارکتها) صفحهای تازه حاوی «{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده |نام = سودابه امینی |تصویر = |توضیح تصویر = |نا...» ایجاد کرد |
طراوت بارانی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۵۲: | خط ۵۲: | ||
}} | }} | ||
'''سودابه امینی''' شاعر بزرگسال و کودک، نویسنده، پژوهشگر و فعال اجتماعی در زمینهٔ کودک و نوجوان است. | '''سودابه امینی''' شاعر بزرگسال و کودک، نویسنده، پژوهشگر و فعال اجتماعی در زمینهٔ کودک و نوجوان است که آثار ترجمهشده بهزبانهای فرانسوی و آلمانی دارد. | ||
<center>* * * * *</center> | <center>* * * * *</center> | ||
سودابه امینی و فعالیتهای هنریاش را با تلاشهای اجرایی در سمتهای گوناگون کانون پرورش فکری کودکانونوجوانان و دیگر نهادها پیوند میزنند. بااینحال امینی پیش از آنکه اجرایی باشد، شاعر است و علاقهمند به ادبیات در دو حوزهٔ کلاسیک و معاصر. دامنهٔ علاقهاش از توجه به دوبینیهای باباطاهر و مثنوی مولانا که ذخایر کتابخانه منزل پدری بود گرفته تا گرایش به اشعار [[نیمایی]] و بالاخره نشستن سر کلاسهای [[قیصر امینپور]]، [[محمدرضا عبدالملکیان]]، [[فاطمه راکعی]] و دیگران.{{سخ}} | سودابه امینی و فعالیتهای هنریاش را با تلاشهای اجرایی در سمتهای گوناگون کانون پرورش فکری کودکانونوجوانان و دیگر نهادها پیوند میزنند. بااینحال امینی پیش از آنکه اجرایی باشد، شاعر است و علاقهمند به ادبیات در دو حوزهٔ کلاسیک و معاصر. دامنهٔ علاقهاش از توجه به دوبینیهای باباطاهر و مثنوی مولانا که ذخایر کتابخانه منزل پدری بود گرفته تا گرایش به اشعار [[نیمایی]] و بالاخره نشستن سر کلاسهای [[قیصر امینپور]]، [[محمدرضا عبدالملکیان]]، [[فاطمه راکعی]] و دیگران.{{سخ}} | ||
آنچه به زندگی ادبی امینی، رنگ و بوی حرفهای میدهد، از یکسو تلاشی است که برای بهکارگیریِ آموزههای خُرد و کلانِ دوران کودکی و نوجوانی در مسیرهای گوناگون جوانی و پختگی میکند و از سوی دیگر قدمهایی که برای هرچه علمیترکردن تجربههایش برمیدارد. این است که تجربهٔ حضور در کلاسهای [[مهرداد اوستا]]، [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]، [[علی معلم دامغانی]]، [[مظاهر مصفا]] و دیگران همراه میشود با ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ ادبیات تطبیقی که اتمامش همزمان است با بازنشستگی وی از سمتهای دولتی.{{سخ}} | آنچه به زندگی ادبی امینی، رنگ و بوی حرفهای میدهد، از یکسو تلاشی است که برای بهکارگیریِ آموزههای خُرد و کلانِ دوران کودکی و نوجوانی در مسیرهای گوناگون جوانی و پختگی میکند و از سوی دیگر قدمهایی که برای هرچه علمیترکردن تجربههایش برمیدارد. این است که تجربهٔ حضور در کلاسهای [[مهرداد اوستا]]، [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]، [[حسین منزوی]]، [[علی معلم دامغانی]]، [[مظاهر مصفا]] و دیگران همراه میشود با ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ ادبیات تطبیقی که اتمامش همزمان است با بازنشستگی وی از سمتهای دولتی.{{سخ}} | ||
بهباور سودابه امینی، بنمایهٔ ادبی از تشویقهای پدر و برادر آغاز شد و به معلم دوران دبیرستان رسید؛ اما بیتردید دستخط امینپور قبل از انتشار اولین دفتر شعر که به تشویقنامهای میماند و ازدواج با بهروز قزلباش که خود شاعری است توانمند، در رشدیافتن آن بنمایه نقش بسیار پررنگی ایفا کرد.{{سخ}} | بهباور سودابه امینی، بنمایهٔ ادبی از تشویقهای پدر و برادر آغاز شد و به معلم دوران دبیرستان رسید؛ اما بیتردید دستخط امینپور قبل از انتشار اولین دفتر شعر که به تشویقنامهای میماند و ازدواج با بهروز قزلباش که خود شاعری است توانمند، در رشدیافتن آن بنمایه نقش بسیار پررنگی ایفا کرد.{{سخ}} | ||
امروز، دستچین زندگی ادبیحرفهای امینی علاوهبر انتشار ۱۵ عنوان کتاب، نقد و نظرهایی است که بر آثارش رفته، تاجاییکه در مقدمه «سیب حوا» بهقلم سیدضیاالدین شفیعی آمده است: «سیب حوا یکی از مظاهر هنجارشکنیها و قاعدهگریزیهاست که بههمت شاعری صاحب تجربه و جسور رخ داده است.» و منظور از قاعدهگریزی همان نوآوریهای [[نیما یوشیج]] در شعر کلاسیک و چهبسا ارائهٔ فرمی | امروز، دستچین زندگی ادبیحرفهای امینی علاوهبر انتشار ۱۵ عنوان کتاب، نقد و نظرهایی است که بر آثارش رفته، تاجاییکه در مقدمه «سیب حوا» بهقلم سیدضیاالدین شفیعی آمده است: «سیب حوا یکی از مظاهر هنجارشکنیها و قاعدهگریزیهاست که بههمت شاعری صاحب تجربه و جسور رخ داده است.» و منظور از قاعدهگریزی همان نوآوریهای [[نیما یوشیج]] در شعر کلاسیک و چهبسا ارائهٔ فرمی دیگرگونهٔ متکیبر وزن است با دوری از وقوع قافیه. | ||
==از میان یادها== | ==از میان یادها== | ||
=== | ====ترکهٔ استاد، خامیام را خُرد کرد==== | ||
=== | سال۱۳۶۹ [[اسدالله شعبانی]] را در انتشارات کانون دیدم. آن روزها درصدد چاپ مجموعهشعر گروهی از جوانان بود. شعری برایش خواندم. تحسین کرد و شعر را گرفت تا در کتاب «بالهای احساس» چاپ کند. کتاب چاپشده را که دیدم تغییر بند پایانی شعر، برافروختهام کرد. آن روزها به شعرهایم شدید تعصب داشتم. یادم است از آن تغییر بسیار خشمگین و از شعبانی بهشدت دلخور شدم. «آبی خوشبختی» این طور تمام میشد: | ||
=== | :لحظهای میمیرد | ||
=== | :ساقهای میشکند | ||
=== | :دست اندوه، گُلی میکارد | ||
:آسمان میبارد{{سخ}} | |||
= | و شعبانی این طور برایم پایان داده بود: | ||
:لحظهای میگذرد | |||
:و کسی در دلش از غربت و عشق | |||
:گل یخ میکارد.{{سخ}} | |||
البته بعدها به جنس محدودیت چاپ شعر جوانان پیبردم، هرچند هنوز هم معتقدم باید قبل از آن تغییر، مطلعم میکردند. | |||
===یادی از استادم [[قیصر امینپور]]=== | |||
یادکردن از امینپور همیشه برایم صرفاً بهانهای ساده میخواهد. گاهی بهسادگی شنیدن پیانونوازیِ جواد مجابی در تاکسی است که با شخمی به لایههای عمیق خاطرات، هنوز هم بعد از گذشت سی سال، مرا به دههٔ شصت و اولین لحظههای دیدار با آن شاعر میبرد. رفتم به دیدار قیصر تا دعوتش کنم به کانون. گفت: «اگر بچهها باشند، میآیم.» بچهها را آوردم و آمد. و روزی دیگر دعوتش کردم تا برای مربیان درس «شاهنامهخوانی» بگوید و او درس بزرگتری داد: «کار من نیست. باید یاد بگیریم که در تخصصمان حرف بزنیم. اگر موضوعْ «شعر معاصر» بود، میآمدم.»<ref>{{یادکرد وب|نشانی= http://sudabehamini.blogfa.com/post/95|عنوان= گفتی قیصر امینپور و...}}</ref> | |||
====قلم و کاغذِ نیمهشبهایش، از قبل آماده بود==== | |||
لیلا امینی خاطرهٔ ازخوابپریدنهای خواهرش سودابه، را تعریف میکند: | |||
:من عادت داشتم به دیرخوابیدن، ولی سودابه زود میخوابید. زیاد پیش میآمد که ما درحال فیلمدیدن بودیم که سودابه از خواب میپرید و از من قلم و کاغذ میخواست. اوایل تعجب میکردم؛ اما بعدها عادت کردم. قلم و کاغذ را آماده میگذاشتم تا نیمهشب که بیدار شد هراسان نشویم. میدانستم صبح که بیدار شود برایم شعر تازهای میخواند و نظر میخواهد. گرچه دانش ادبی من چندان تعریفی نبود؛ اما در خانهای که پدر عاشق شعرخواندن بود و خواهر، شاعر و برادر دوستدار موسیقی اصیل، خواهناخواه گوش من هم به شنیدن شعر خو گرفته بود و آن زمان اغلب از کسانی بودم که شعرهای سودابه را زودتر از دیگران میشنید! | |||
====موریانهها درد ایوب را تازه کردند==== | |||
بهروز قزلباش که سالهای ۶۶و۶۷ نخستین بار سودابه امینی را در جلسات روزهای چهارشنبهٔ حوزه هنری دیده و ۵ سال بعد، او را به همسری برگزیده تعریف میکند که: | |||
:''اوایل زندگی مشترک زیاد از هم آشنایی نداشتیم. یادم است روزی سودابه متوجه شد کتابی که پدربزرگم به من هدیه داده موریانهها خوردهاند. خیلی ناراحت شد. گفتم: «این که ناراحتی نداره، یکی دیگه میخریم.» اما سودابه گفت: «ببین حضرت ایوب چی کشیده؟!» این، آن زاویهٔ دیدی است سودابه امینی در سرودن دارد.''<ref name= ''موریانه''>{{یادکرد وب|نشانی= | |||
https://www.farsnews.ir/news/13930230001593/%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85|عنوان= خاطره و نظر قزلباش دربارهٔ امینی}}</ref> | |||
==زندگی و یادگار== | ==زندگی و یادگار== | ||
| خط ۱۰۵: | خط ۱۲۱: | ||
===یادمان و بزرگداشتها=== | ===یادمان و بزرگداشتها=== | ||
===از نگاه دیگران === | ===از نگاه دیگران === | ||
====بهروز قزلباش==== | |||
سودابه امینی بسیار دشوارنویس است و تا با اشعارش زندگی نکند، آنها را منتشر نخواهد کرد. این خصلت شعری و سختگیری در انتخاب کلمات، در زندگی او نیز دیده میشود. امروز از او انتظار بیشتری دارم.<ref name= ''موریانه''/> | |||
====سیداحمد نادمی==== | |||
امینی بهدلیل نوع نگاه و مطالعاتی که دارد، اسطورهای شعر میسراید. زنانهاندیشی و زنانهسرودن قبل از اینکه مادر باشد هم در شعرهایش بود؛ اما پس از مادرشدن، خواندن آثار امینی، پیشنهادی متمایزی شد برای شعرخوانان.<ref name= ''موریانه''/> | |||
===نظرات فرد دربارهٔ خودش و آثارش=== | ===نظرات فرد دربارهٔ خودش و آثارش=== | ||
===تفسیر خود از آثارش=== | ===تفسیر خود از آثارش=== | ||
=== | ===نگاه امینی به بزرگترها=== | ||
====[[قیصر امینپور]]==== | |||
امینی از آشناییاش با امینپور یاد میکند: به سالهایی که تازه دفتر شعر جوان در پارک شهر تشکیل شده بود، برمیگردد و ما میرفتیم برای اینکه شعرهایمان نقد شود و از سرچشمههایی سیراب شویم که به دریای شعر سرازیر میشدند. دوست داشتیم شعر بخوانیم و شعر بنویسیم و شعر بگوییم و با شعر زندگی کنیم. آنجا قیصر را پیدا کردیم که خود، شعری بود شگفت و دلنشین، درست مثل برادر بزرگتر، نه! درست مثل پدر، چون بیش از تقویمها بزرگ شده بود. قیصر، استوار، صادق، صالح و سالم بود. درست مثل شعرهایش؛ به ما آموخت که چگونه شعر بگوییم. | |||
===برنامههای ادبی که در دیگر کشورها اجرا کرده است=== | ===برنامههای ادبی که در دیگر کشورها اجرا کرده است=== | ||
| خط ۱۳۵: | خط ۱۶۳: | ||
===سبک و لحن و ویژگی آثار=== | ===سبک و لحن و ویژگی آثار=== | ||
* بیان سودابه امینی در اشعارش از پیچیدگی و رمزگونگی مطلوب خودش بهره میبرد.<ref name= ''سبکولحن''>{{یادکرد وب|نشانی= | |||
http://www.ibna.ir/fa/doc/naghli/39586/%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%B3%D9%8A%D8%A8-%D8%AD%D9%88%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%83%D8%B1%D8%AF|عنوان= بررسی آثار بهروایت شاعر}}</ref> و انسیه موسویان شاعر و منتقد ادبی امروز، بر این باور دارد که امینی در اشعارش گاه مادر است و گاه همان چهره اسطورهای یا زن اساطیری.<ref name= ''موریانه''/> | |||
* مفاهيم که امینی در اشعارش بهکار میبندد، گونهای بازگوییِ فلسفی و درونی اوست و از دغدغههای شخصی شاعر در مقولههای آفرینش، هستی، انسان و عشق دم میزند<ref name= ''سبکولحن''/> و درعینحال آشنایی کافی با زبان روز مخصوص نوجوانانوجوانان و استفاده از آن در اشعارش موجب شده تا شعرهایش میان این طیف سنی جایگاه مناسبی پیدا کند.<ref name= ''موریانه''/> | |||
تلمیح در اشعار امینی، یکی از پرکاربردترین آرایههای ادبی اشعار وی است. بهرهبردن از داستانهای زندگی انبیاء و بزرگان و همچنین بهرهبردن از ادبیات کهن فارسی بهخوبی در اشعارش دیده میشود. | |||
موسویان موفقیت دو مجموعهشعر «پسر اردیبهشت» و «فصل آهو و کبوتر» را استفاده از واقعیتهای روز جامعه بهجای نوستالژی و رمانتیسم میداند که پابهپای نوجوان حرکت میکند و مخاطب، شاعر را در کنار خود میبیند.<ref name= ''موریانه''/> | |||
===جوایز و افتخارات=== | ===جوایز و افتخارات=== | ||
===بررسی | |||
===آشنایی با دو اثر در یک اثر=== | |||
====معرفی اثر==== | |||
مجموعهشعر «سیب حوا» دو دفتر شعر با فضای اساطیری است؛ دو سرودهٔ بلند و کوتاه طی سالهای ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۷.<ref name= ''سبکولحن''/> | |||
* سرودهٔ «سیب حوا» بیش از ۵۰ بند شعر دارد در قالبی نوین با مصراعهای برابر و وزنی معین، بدون استفاده از ردیف و قافیه<ref name= ''سبکولحن''/> و البته چون از مضمون و درونمایهای مشترک نیز برخوردار است، آن را یک شعر دنبالهدار نیز میخوانند.<ref name= ''سیب حوا''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.magiran.com/article/2279190|عنوان= نگاه به سیب حوا در سرای اهل قلم}}</ref> | |||
* سرودهٔ «پسر اردیبهشت»، ۹ بند شعر است که شاعر در قالب [[شعر سپید]] برای صدیف، پسرش، سروده و علاوهبرآنکه نوعی گفتوگوی دونفره میان آنهاست،<ref name= ''سبکولحن''/> بهلحاظ مضمون کاملاً با دفتر نخست متفاوت است و بهگفتهٔ مسعود میری، شاعر، منتقد، بخش دوم کتاب مطلقاً با بخش نخست همسویی و همخوانی ندارد.<ref name= ''سیب حوا''/> | |||
====تحلیل و بررسی==== | |||
* فضایِ شعریِ هر دو دفتر، دربرگیرنده نمادها و مضامین اساطیری خاورمیانه با تكيه بر اساطير ایران باستان است.<ref name= ''سبکولحن''/>{{سخ}} | |||
سودابه امینی برای نوع فضای انتخابیِ کتابش چنین دلیل میآورد: | |||
:«ممكن است مخاطب با شعر در فضای اساطیری بهعلت رمزگونهبودن اين فضا بهراحتی ارتباط برقرار نكند؛ اما علاقه شخصیام به ادبيات اساطیری باعث شد در اين دو دهه، یک فضای كلی داشته باشم و بيشتر از اشارات داستانی در اشعارم استفاده كنم.»<ref name= ''سبکولحن''/> | |||
* اثر از کشاکش همیشگی میان خوبی و بدی، خیر و شّر و نمادهایی از این دست سخن میراند. پیش از این نیز امینی در مجموعهٔ «گزیده ادبیات معاصر، شماره ۱۲۶» همین تصویرسازیها را از بین اشارهها و قصص قرآنی و فضاهای اساطیری زرتشی برگزیده بود.<ref name= ''سبکولحن''/> | |||
* نظر مسعود میری دربارهٔ دفتر اول این است: | |||
در این بخش منظومهای را میخوانیم که نشان میدهد شاعر هراسناک بوده، مبادا بهلحاظ سبک و سیاق آن، کارش پراکنده بهنظر برسد؛ ازاینرو سعی کرده تکهتکه آنها را جدا کند تا نوعی پیوستگی ظاهری پدید آورد. | |||
* مقدمهٔ سیدضیاالدین شفیعی بر این کتاب: | |||
«سیب حوا یکی از مظاهر همین هنجارشکنیها و قاعدهگریزیهاست که به همت شاعری صاحب تجربه و جسور رخ داده است. تجربهای که علاوهبر تشخص زبانی و وسواسهای معنایی در جستوجوی ارائه فرمی دیگرگونه در حیطه شعر پس از نیماست. فرمی که متکی بر وزن است با پرهیز کامل از وقوع قافیه.» | |||
و البته این همان مقدمهای است که مسعود میری از آن ابراز ناخرسندی کرد و گفت بدترین کاری که در سالهای اخیر در حق ادبیات کردهایم اردوگاهیکردن آن است و نیازی به آوردن این مقدمه نبود.<ref name= ''سیب حوا''/> | |||
===ناشرانی که با او کار کردهاند=== | ===ناشرانی که با او کار کردهاند=== | ||
===تعداد چاپها و تجدیدچاپهای کتابها=== | ===تعداد چاپها و تجدیدچاپهای کتابها=== | ||
==منبعشناسی== | ==منبعشناسی== | ||
| خط ۱۵۵: | خط ۲۱۲: | ||
* {{یادکرد وب|نشانی= http://old.nasimonline.ir/Content/Detail/2102616|عنوان= شعری که از عجز بگوید شعر دفاع مقدس نیست|ناشر= نسیمآنلاین|تاریخ انتشار= ۱۳تیر۱۳۹۶|تاریخ بازدید= ۴بهمن۱۳۹۸}} | * {{یادکرد وب|نشانی= http://old.nasimonline.ir/Content/Detail/2102616|عنوان= شعری که از عجز بگوید شعر دفاع مقدس نیست|ناشر= نسیمآنلاین|تاریخ انتشار= ۱۳تیر۱۳۹۶|تاریخ بازدید= ۴بهمن۱۳۹۸}} | ||
* {{یادکرد وب|نشانی= http://vidia24.ir/video/7170/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D9%88%D9%86%DB%8C-|عنوان= باغ آسمون، سروده ویژه جشنواره|ناشر= ویدیو۲۴|تاریخ بازدید= ۴بهمن۱۳۹۸}} | * {{یادکرد وب|نشانی= http://vidia24.ir/video/7170/%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%BA-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D9%88%D9%86%DB%8C-|عنوان= باغ آسمون، سروده ویژه جشنواره|ناشر= ویدیو۲۴|تاریخ بازدید= ۴بهمن۱۳۹۸}} | ||
* {{یادکرد وب|نشانی= http://sudabehamini.blogfa.com/post/95|عنوان= گفتی قیصر امینپور و...|ناشر= وبلاگ سکوت سرمهای|تاریخ انتشار= ۱۴دی۱۳۸۸|تاریخ بازدید=۵بهمن۱۳۹۸}} | |||
* {{یادکرد وب|نشانی= | |||
https://www.farsnews.ir/news/13930230001593/%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%85|عنوان= خاطره و نظر قزلباش دربارهٔ امینی|ناشر= خبرگزاری فارس|تاریخ انتشار= ۳۰اردیبهشت۱۳۹۳|تاریخ بازدید= ۵بهمن۱۳۹۸}} | |||
* {{یادکرد وب|نشانی= | |||
http://www.ibna.ir/fa/doc/naghli/39586/%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%86%D9%8A-%D8%B3%D9%8A%D8%A8-%D8%AD%D9%88%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%83%D8%B1%D8%AF|عنوان= بررسی آثار بهروایت شاعر|ناشر= ایبنا|تاریخ انتشار= ۳۱اردیبهشت۱۳۸۸|تاریخ بازدید= ۵بهمن۱۳۹۸}} | |||
* {{یادکرد وب|نشانی= | |||
https://www.magiran.com/article/2279190|عنوان= نگاه به سیب حوا در سرای اهل قلم|ناشر= جامجم|تاریخ انتشار= ۱۵اردیبهشت۱۳۹۰|تاریخ بازدید= ۵بهمن۱۳۹۸}} | |||
نسخهٔ ۵ بهمن ۱۳۹۸، ساعت ۱۷:۵۳
| سودابه امینی | ||||
|---|---|---|---|---|
| زمینهٔ کاری | سرایش، پژوهش و نویسندگی | |||
| زادروز | ۲۵بهمن۱۳۴۱ تهران | |||
| پدر و مادر | میزراعلیاصغر و خدیجه امینی | |||
| همسر(ها) | بهروز قزلباش | |||
| فرزندان | صدیف و زهرا | |||
| مدرک تحصیلی | کارشناسی ارشد ادبیات تطبیقی | |||
| دانشگاه | الزهرا | |||
| شاگرد | قیصر امینپور، ساعد باقری، محمدرضا عبدالملکیان و فاطمه راکعی | |||
| ||||
سودابه امینی شاعر بزرگسال و کودک، نویسنده، پژوهشگر و فعال اجتماعی در زمینهٔ کودک و نوجوان است که آثار ترجمهشده بهزبانهای فرانسوی و آلمانی دارد.
سودابه امینی و فعالیتهای هنریاش را با تلاشهای اجرایی در سمتهای گوناگون کانون پرورش فکری کودکانونوجوانان و دیگر نهادها پیوند میزنند. بااینحال امینی پیش از آنکه اجرایی باشد، شاعر است و علاقهمند به ادبیات در دو حوزهٔ کلاسیک و معاصر. دامنهٔ علاقهاش از توجه به دوبینیهای باباطاهر و مثنوی مولانا که ذخایر کتابخانه منزل پدری بود گرفته تا گرایش به اشعار نیمایی و بالاخره نشستن سر کلاسهای قیصر امینپور، محمدرضا عبدالملکیان، فاطمه راکعی و دیگران.
آنچه به زندگی ادبی امینی، رنگ و بوی حرفهای میدهد، از یکسو تلاشی است که برای بهکارگیریِ آموزههای خُرد و کلانِ دوران کودکی و نوجوانی در مسیرهای گوناگون جوانی و پختگی میکند و از سوی دیگر قدمهایی که برای هرچه علمیترکردن تجربههایش برمیدارد. این است که تجربهٔ حضور در کلاسهای مهرداد اوستا، محمدرضا شفیعی کدکنی، حسین منزوی، علی معلم دامغانی، مظاهر مصفا و دیگران همراه میشود با ادامهٔ تحصیل در رشتهٔ ادبیات تطبیقی که اتمامش همزمان است با بازنشستگی وی از سمتهای دولتی.
بهباور سودابه امینی، بنمایهٔ ادبی از تشویقهای پدر و برادر آغاز شد و به معلم دوران دبیرستان رسید؛ اما بیتردید دستخط امینپور قبل از انتشار اولین دفتر شعر که به تشویقنامهای میماند و ازدواج با بهروز قزلباش که خود شاعری است توانمند، در رشدیافتن آن بنمایه نقش بسیار پررنگی ایفا کرد.
امروز، دستچین زندگی ادبیحرفهای امینی علاوهبر انتشار ۱۵ عنوان کتاب، نقد و نظرهایی است که بر آثارش رفته، تاجاییکه در مقدمه «سیب حوا» بهقلم سیدضیاالدین شفیعی آمده است: «سیب حوا یکی از مظاهر هنجارشکنیها و قاعدهگریزیهاست که بههمت شاعری صاحب تجربه و جسور رخ داده است.» و منظور از قاعدهگریزی همان نوآوریهای نیما یوشیج در شعر کلاسیک و چهبسا ارائهٔ فرمی دیگرگونهٔ متکیبر وزن است با دوری از وقوع قافیه.
از میان یادها
ترکهٔ استاد، خامیام را خُرد کرد
سال۱۳۶۹ اسدالله شعبانی را در انتشارات کانون دیدم. آن روزها درصدد چاپ مجموعهشعر گروهی از جوانان بود. شعری برایش خواندم. تحسین کرد و شعر را گرفت تا در کتاب «بالهای احساس» چاپ کند. کتاب چاپشده را که دیدم تغییر بند پایانی شعر، برافروختهام کرد. آن روزها به شعرهایم شدید تعصب داشتم. یادم است از آن تغییر بسیار خشمگین و از شعبانی بهشدت دلخور شدم. «آبی خوشبختی» این طور تمام میشد:
- لحظهای میمیرد
- ساقهای میشکند
- دست اندوه، گُلی میکارد
- آسمان میبارد
و شعبانی این طور برایم پایان داده بود:
- لحظهای میگذرد
- و کسی در دلش از غربت و عشق
- گل یخ میکارد.
البته بعدها به جنس محدودیت چاپ شعر جوانان پیبردم، هرچند هنوز هم معتقدم باید قبل از آن تغییر، مطلعم میکردند.
یادی از استادم قیصر امینپور
یادکردن از امینپور همیشه برایم صرفاً بهانهای ساده میخواهد. گاهی بهسادگی شنیدن پیانونوازیِ جواد مجابی در تاکسی است که با شخمی به لایههای عمیق خاطرات، هنوز هم بعد از گذشت سی سال، مرا به دههٔ شصت و اولین لحظههای دیدار با آن شاعر میبرد. رفتم به دیدار قیصر تا دعوتش کنم به کانون. گفت: «اگر بچهها باشند، میآیم.» بچهها را آوردم و آمد. و روزی دیگر دعوتش کردم تا برای مربیان درس «شاهنامهخوانی» بگوید و او درس بزرگتری داد: «کار من نیست. باید یاد بگیریم که در تخصصمان حرف بزنیم. اگر موضوعْ «شعر معاصر» بود، میآمدم.»[۱]
قلم و کاغذِ نیمهشبهایش، از قبل آماده بود
لیلا امینی خاطرهٔ ازخوابپریدنهای خواهرش سودابه، را تعریف میکند:
- من عادت داشتم به دیرخوابیدن، ولی سودابه زود میخوابید. زیاد پیش میآمد که ما درحال فیلمدیدن بودیم که سودابه از خواب میپرید و از من قلم و کاغذ میخواست. اوایل تعجب میکردم؛ اما بعدها عادت کردم. قلم و کاغذ را آماده میگذاشتم تا نیمهشب که بیدار شد هراسان نشویم. میدانستم صبح که بیدار شود برایم شعر تازهای میخواند و نظر میخواهد. گرچه دانش ادبی من چندان تعریفی نبود؛ اما در خانهای که پدر عاشق شعرخواندن بود و خواهر، شاعر و برادر دوستدار موسیقی اصیل، خواهناخواه گوش من هم به شنیدن شعر خو گرفته بود و آن زمان اغلب از کسانی بودم که شعرهای سودابه را زودتر از دیگران میشنید!
موریانهها درد ایوب را تازه کردند
بهروز قزلباش که سالهای ۶۶و۶۷ نخستین بار سودابه امینی را در جلسات روزهای چهارشنبهٔ حوزه هنری دیده و ۵ سال بعد، او را به همسری برگزیده تعریف میکند که:
- اوایل زندگی مشترک زیاد از هم آشنایی نداشتیم. یادم است روزی سودابه متوجه شد کتابی که پدربزرگم به من هدیه داده موریانهها خوردهاند. خیلی ناراحت شد. گفتم: «این که ناراحتی نداره، یکی دیگه میخریم.» اما سودابه گفت: «ببین حضرت ایوب چی کشیده؟!» این، آن زاویهٔ دیدی است سودابه امینی در سرودن دارد.[۲]
زندگی و یادگار
سالشمار زندگی
- ۱۳۴۱: تولد در تهران، ۲۵بهمن
- ۱۳۵۴: سرودن اولین شعر پس از آشنایی با اشعار فروغ، نیما و اخوان
- ۱۳۶۲تا۱۳۶۶: تحصیل در رشته روانشناسی بالینی در دانشگاه الزهرا
- ۱۳۶۷: مربی کانون پرورش فکری کودکانونوجوانان
- ۱۳۶۸: آغاز فعالیت در سازمان تبلیغات حوزه هنری در بخش شعر
- ۱۳۶۹: چاپ اولین شعر با نام «آبی خوشبختی» در کتاب «بالهای احساس» (مجموعهای از شعرهای جوانان) بهکوشش اسدالله شعبانی؛ فعالیت در اولین دورۀ دفتر شعر جوان تا ۱۳۷۰
- ۱۳۷۰: همکاری با مجلههای و روزنامههای مختلف
- ۱۳۷۲: ازدواج با بهروز قزلباش، حاصل آن دو فرزند به نام صدیف(۱۳۷۴) و زهرا(۱۳۷۷)
- ۱۳۷۳: چاپ اولین دفتر شعر با عنوان «زمهریر»
- ۱۳۷۵: تشکیل انجمنهای ادبی کودکانونوجوانان؛ دریافت مجوز تأسیس مهدکودک
- ۱۳۸۰: چاپ گزیده ادبیات معاصر؛ داور شعر در نخستین جشنوارۀ فرهنگیهنری زن و روستا(عذرا)، ۲۴شهریور؛ شرکت در «دومین کنگرۀ شعر مقاومت بینالملل اسلامی»؛ کارشناس برنامه رادیوییِ «آلاچیق» تا۱۳۸۴
- ۱۳۸۱: دبیر و داور اولین کنگره شعر زنان تهران؛ چاپ کتاب «ماه در باران» مجموعه آثار ۵۴ شاعر از سه نسلِ شاعران زن
- ۱۳۸۲: چاپ مجموعهشعر «در فضای بینشان»
- ۱۳۸۳: چاپ مجموعهشعر «لیلی و هزار زن»
- ۱۳۸۴: تدوین پودمان آموزشی کارشناسان و مربیان ادبی کانون پرورش فکری
- ۱۳۸۵: چاپ «در سایۀ مولانا» مجموعۀ نمایشنامههای برگزیدۀ مربیان و کارشناسان؛ سفر فرهنگی به ترکیه از سوی وزارت ارشاد در آذرماه؛ شرکت در نشست تخصصیِ آسیبشناسی شعر دانشآموزی
- ۱۳۸۶: چاپ «در مسیر آفرینش»
- ۱۳۸۷: چاپ «زنگ شعر»
- ۱۳۸۸: داور نهمین جشنواره مطبوعات کودکونوجوان در کانون؛ دبیر دومین کنگره شعر زنان تهران؛ چاپ مجموعهشعر «سیب حوّا»؛ راهاندازی کارگاههای نمایشنامهنویسی نوجوانان در مراکز کانون
- ۱۳۸۹: چاپ گزیدهشعر «سکوت سرمهای»؛ عضویت کمیته تخصصی بررسی پیشنهادها در کانون؛ برندۀ جایزهٔ پروین برای مجموعهٔ «سیب حوا» در ۱۶اسفند
- ۱۳۹۰: حضور در جلسهٔ نقد مجموعهشعر «سیب حّوا» در سرای اهل قلم؛ سفر به لبنان و سوریه؛ شرکت در برنامه مٌلتقی عالم الشّعرالثّانی در نجف اشرف
- ۱۳۹۱: چاپ دو مجموعهشعر «فصل آهو و کبوتر» و «پسر اردیبهشت»
- ۱۳۹۲: تقدیر شورای کتاب کودک برای کتاب «فصل آهو و کبوتر»
- ۱۳۹۳: داوری سیودومین دورهٔ مسابقات فرهنگیهنری دانشآموزان دختر با نام «پرسش مهر»؛ تقدیر چهار نهاد فرهنگی طی مراسم پاسداشت در خبرگزاری فارس
- ۱۳۹۴: معاونت ادارهکل آفرینشهای ادبی و هنری کانون؛ چاپ مجموعهشعر «پریان ملیان»؛ راهاندازی کارگاههای خوانش متون تخصصی ادبیات کهن در مراکز کانون تا ۱۳۹۸؛ اجرای طرح کشوری انجمنهای ادبی کودکانونوجوانان تا ۱۳۹۸
- ۱۳۹۵: عضویت هیئت علمی جشنواره پروین اعتصامی؛ برگزاری کارگاه خلاقیت ادبی در خانۀ کودک شوش؛ سرایش شعری برای «زرینّه» زن افغان قربانی خشونت مردان؛ تحصیل در رشتۀ ادبیات تطبیقی مقطع کارشناسیارشد تا ۱۳۹۸
- ۱۳۹۶: سرپرستیِ ادارهکل آفرینشهای ادبی و هنری کانون؛ سفر فرهنگی به افغانستان همزمان با نمایشگاه کتاب ایران وافغانستان با همراهی خانمها راضیه تجار و فریبا مقصودی؛ برگزاری کارگاه شعر برای شاعران جوان افغانستان و ارائۀ مقالۀ «دیدار با انسان مولانا» در اتاق ایرانشناسی دانشگاه کابل؛ برگزاری کارگاه قصهگویی برای معلمان و مربیان کشور افغانستان؛ برگزاری جلسه «یک ماه، یک کتاب» برای نقد «پریان ملیان» و «قیامت قرمز»؛ شرکت در نشست تخصصی دربارهٔ شعر دفاع مقدس[۳]
- ۱۳۹۷: برگزاری جلسه «یک ماه، یک کتاب» در نقد کتاب «مرثیهخوانی برای باران»؛ مدیرکل آفرینشهای ادبی و هنری کانون پرورش فکری تا تیرماه۱۳۹۸؛ دبیریِ جشنوارهٔ دوسالانۀ هنرهای تجسمی در کانون؛ دبیری و داوریِ «نخستین مهروارۀ شعر آفرینش»؛ راهاندازی «مرکز تخصصی شاهنامهخوانی» برای کودکانونوجوانان در فارسانِ چهارمحالوبختیاری (بهمنماه)؛ سرودن «باغ آسمون»[۴] و «کارناوال عروسکها» بهمناسبت بیستویکمین جشنوارهٔ بینالمللی قصهگویی کانون؛ داوری جشنوارههای شعر دفاع مقدس، فجر، انقلاب اسلامی، پروین اعتصامی و...
کودکی و نوجوانی، جوانی، پیری
شخصیت و اندیشه
زمینهٔ فعالیت
یادمان و بزرگداشتها
از نگاه دیگران
بهروز قزلباش
سودابه امینی بسیار دشوارنویس است و تا با اشعارش زندگی نکند، آنها را منتشر نخواهد کرد. این خصلت شعری و سختگیری در انتخاب کلمات، در زندگی او نیز دیده میشود. امروز از او انتظار بیشتری دارم.خطای یادکرد: برچسب بازکنندهٔ <ref> بدشکل است یا نام بدی دارد
سیداحمد نادمی
امینی بهدلیل نوع نگاه و مطالعاتی که دارد، اسطورهای شعر میسراید. زنانهاندیشی و زنانهسرودن قبل از اینکه مادر باشد هم در شعرهایش بود؛ اما پس از مادرشدن، خواندن آثار امینی، پیشنهادی متمایزی شد برای شعرخوانان.خطای یادکرد: برچسب بازکنندهٔ <ref> بدشکل است یا نام بدی دارد
نظرات فرد دربارهٔ خودش و آثارش
تفسیر خود از آثارش
نگاه امینی به بزرگترها
قیصر امینپور
امینی از آشناییاش با امینپور یاد میکند: به سالهایی که تازه دفتر شعر جوان در پارک شهر تشکیل شده بود، برمیگردد و ما میرفتیم برای اینکه شعرهایمان نقد شود و از سرچشمههایی سیراب شویم که به دریای شعر سرازیر میشدند. دوست داشتیم شعر بخوانیم و شعر بنویسیم و شعر بگوییم و با شعر زندگی کنیم. آنجا قیصر را پیدا کردیم که خود، شعری بود شگفت و دلنشین، درست مثل برادر بزرگتر، نه! درست مثل پدر، چون بیش از تقویمها بزرگ شده بود. قیصر، استوار، صادق، صالح و سالم بود. درست مثل شعرهایش؛ به ما آموخت که چگونه شعر بگوییم.
برنامههای ادبی که در دیگر کشورها اجرا کرده است
تأثیرپذیریها
استادان و شاگردان
علت شهرت
اتفاقات بعد از انتشار آثار
ده تا بیست مطلب نقلشده از نمونههای فوق از مجلات آن دوره
برگههایی از مصاحبههای فرد
آثار و کتابشناسی
کارنامه و فهرست آثار
- دفتر شعر «زمهریر» (شعر بزرگسال) بهسبک نیمایی غزل نو و سپید، مؤسسهٔ میلاد نور، ۱۳۷۳
- «گزیده ادبیات معاصر»، انتشارات نیستان، ۱۳۸۰
- مجموعهشعر «در فضای بینشان»، انتشارات همسایه، ۱۳۸۲
- مجموعهشعر «لیلی و هزار زن»، انتشارات انجمن شاعران ایران، ۱۳۸۳
- «در مسیر آفرینش»، راهنمای عملی پرورش خلاقیتهای ادبی کودکانونوجوانان ویژهٔ معلمان و مربیان، انتشارات لوح زرین، ۱۳۸۶
- «زنگ شعر»، راهنمای شعرخوانی برای کودکانونوجوانان ویژهٔ معلمان و مربیانِ مدارس و کانون، انتشارات لوح زرین، ۱۳۸۷
- مجموعهشعر «سیب حوّا»، انتشارات هنر رسانه اردیبهشت، ۱۳۸۸
- گزیدهشعر «سکوت سرمهای» انتشارات تکا، ۱۳۸۹
- مجموعهشعر «فصل آهو و کبوتر»، انتشارات کانون پرورش فکری، ۱۳۹۱
- مجموعهشعر «پسر اردیبهشت»، انتشارات کانون پرورش فکری، ۱۳۹۱
- مجموعهشعر «پریان ملیان»،انتشارات هنر رسانه اردیبهشت، ۱۳۹۴
سبک و لحن و ویژگی آثار
- بیان سودابه امینی در اشعارش از پیچیدگی و رمزگونگی مطلوب خودش بهره میبرد.[۵] و انسیه موسویان شاعر و منتقد ادبی امروز، بر این باور دارد که امینی در اشعارش گاه مادر است و گاه همان چهره اسطورهای یا زن اساطیری.خطای یادکرد: برچسب بازکنندهٔ
<ref>بدشکل است یا نام بدی دارد
- مفاهيم که امینی در اشعارش بهکار میبندد، گونهای بازگوییِ فلسفی و درونی اوست و از دغدغههای شخصی شاعر در مقولههای آفرینش، هستی، انسان و عشق دم میزندخطای یادکرد: برچسب بازکنندهٔ
<ref>بدشکل است یا نام بدی دارد و درعینحال آشنایی کافی با زبان روز مخصوص نوجوانانوجوانان و استفاده از آن در اشعارش موجب شده تا شعرهایش میان این طیف سنی جایگاه مناسبی پیدا کند.خطای یادکرد: برچسب بازکنندهٔ<ref>بدشکل است یا نام بدی دارد
تلمیح در اشعار امینی، یکی از پرکاربردترین آرایههای ادبی اشعار وی است. بهرهبردن از داستانهای زندگی انبیاء و بزرگان و همچنین بهرهبردن از ادبیات کهن فارسی بهخوبی در اشعارش دیده میشود.
موسویان موفقیت دو مجموعهشعر «پسر اردیبهشت» و «فصل آهو و کبوتر» را استفاده از واقعیتهای روز جامعه بهجای نوستالژی و رمانتیسم میداند که پابهپای نوجوان حرکت میکند و مخاطب، شاعر را در کنار خود میبیند.خطای یادکرد: برچسب بازکنندهٔ <ref> بدشکل است یا نام بدی دارد
جوایز و افتخارات
آشنایی با دو اثر در یک اثر
معرفی اثر
مجموعهشعر «سیب حوا» دو دفتر شعر با فضای اساطیری است؛ دو سرودهٔ بلند و کوتاه طی سالهای ۱۳۸۳ تا ۱۳۸۷.خطای یادکرد: برچسب بازکنندهٔ <ref> بدشکل است یا نام بدی دارد
- سرودهٔ «سیب حوا» بیش از ۵۰ بند شعر دارد در قالبی نوین با مصراعهای برابر و وزنی معین، بدون استفاده از ردیف و قافیهخطای یادکرد: برچسب بازکنندهٔ
<ref>بدشکل است یا نام بدی دارد و البته چون از مضمون و درونمایهای مشترک نیز برخوردار است، آن را یک شعر دنبالهدار نیز میخوانند.خطای یادکرد: برچسب<ref>نامعتبر؛ نامهای نامعتبر، مثلاً بیش از اندازه
- سرودهٔ «پسر اردیبهشت»، ۹ بند شعر است که شاعر در قالب شعر سپید برای صدیف، پسرش، سروده و علاوهبرآنکه نوعی گفتوگوی دونفره میان آنهاست،خطای یادکرد: برچسب بازکنندهٔ
<ref>بدشکل است یا نام بدی دارد بهلحاظ مضمون کاملاً با دفتر نخست متفاوت است و بهگفتهٔ مسعود میری، شاعر، منتقد، بخش دوم کتاب مطلقاً با بخش نخست همسویی و همخوانی ندارد.خطای یادکرد: برچسب<ref>نامعتبر؛ نامهای نامعتبر، مثلاً بیش از اندازه
تحلیل و بررسی
- فضایِ شعریِ هر دو دفتر، دربرگیرنده نمادها و مضامین اساطیری خاورمیانه با تكيه بر اساطير ایران باستان است.خطای یادکرد: برچسب بازکنندهٔ
<ref>بدشکل است یا نام بدی دارد
سودابه امینی برای نوع فضای انتخابیِ کتابش چنین دلیل میآورد:
- «ممكن است مخاطب با شعر در فضای اساطیری بهعلت رمزگونهبودن اين فضا بهراحتی ارتباط برقرار نكند؛ اما علاقه شخصیام به ادبيات اساطیری باعث شد در اين دو دهه، یک فضای كلی داشته باشم و بيشتر از اشارات داستانی در اشعارم استفاده كنم.»خطای یادکرد: برچسب بازکنندهٔ
<ref>بدشکل است یا نام بدی دارد
- اثر از کشاکش همیشگی میان خوبی و بدی، خیر و شّر و نمادهایی از این دست سخن میراند. پیش از این نیز امینی در مجموعهٔ «گزیده ادبیات معاصر، شماره ۱۲۶» همین تصویرسازیها را از بین اشارهها و قصص قرآنی و فضاهای اساطیری زرتشی برگزیده بود.خطای یادکرد: برچسب بازکنندهٔ
<ref>بدشکل است یا نام بدی دارد
- نظر مسعود میری دربارهٔ دفتر اول این است:
در این بخش منظومهای را میخوانیم که نشان میدهد شاعر هراسناک بوده، مبادا بهلحاظ سبک و سیاق آن، کارش پراکنده بهنظر برسد؛ ازاینرو سعی کرده تکهتکه آنها را جدا کند تا نوعی پیوستگی ظاهری پدید آورد.
- مقدمهٔ سیدضیاالدین شفیعی بر این کتاب:
«سیب حوا یکی از مظاهر همین هنجارشکنیها و قاعدهگریزیهاست که به همت شاعری صاحب تجربه و جسور رخ داده است. تجربهای که علاوهبر تشخص زبانی و وسواسهای معنایی در جستوجوی ارائه فرمی دیگرگونه در حیطه شعر پس از نیماست. فرمی که متکی بر وزن است با پرهیز کامل از وقوع قافیه.»
و البته این همان مقدمهای است که مسعود میری از آن ابراز ناخرسندی کرد و گفت بدترین کاری که در سالهای اخیر در حق ادبیات کردهایم اردوگاهیکردن آن است و نیازی به آوردن این مقدمه نبود.خطای یادکرد: برچسب <ref> نامعتبر؛ نامهای نامعتبر، مثلاً بیش از اندازه
ناشرانی که با او کار کردهاند
تعداد چاپها و تجدیدچاپهای کتابها
منبعشناسی
نوا، نما، نگاه
پانویس
منابع
پیوند به بیرون
- «شعری که از عجز بگوید شعر دفاع مقدس نیست». نسیمآنلاین، ۱۳تیر۱۳۹۶. بازبینیشده در ۴بهمن۱۳۹۸.
- «باغ آسمون، سروده ویژه جشنواره». ویدیو۲۴. بازبینیشده در ۴بهمن۱۳۹۸.
- «گفتی قیصر امینپور و...». وبلاگ سکوت سرمهای، ۱۴دی۱۳۸۸. بازبینیشده در ۵بهمن۱۳۹۸.
- «خاطره و نظر قزلباش دربارهٔ امینی». خبرگزاری فارس، ۳۰اردیبهشت۱۳۹۳. بازبینیشده در ۵بهمن۱۳۹۸.
- «بررسی آثار بهروایت شاعر». ایبنا، ۳۱اردیبهشت۱۳۸۸. بازبینیشده در ۵بهمن۱۳۹۸.
- «نگاه به سیب حوا در سرای اهل قلم». جامجم، ۱۵اردیبهشت۱۳۹۰. بازبینیشده در ۵بهمن۱۳۹۸.