جلال‌الدین همایی

جلال‌الدین همایی
نام اصلی	جلال‌الدین همایی
زادروز	۱۳دی ۱۲۷۸شمسی اصفهان
پدر و مادر	طرب همایی، بی‌بی‌خانم
مرگ	۱۳۵۹شمسی
کتاب‌ها	تاریخ ادبیات ایران، فنون بلاغت و صناعات ادبی، مولوی چه می‌گوید، غزالی‌نامه و...
نوشتارها	طبله عطار
دیوان سروده‌ها	دیوان سنا
تخلص	سنا
فرزندان	ماهدخت‌بانو

جلال‌الدین همایی زندگی خود را با پرورش دادن استعدادها گذراند. نه نسل از شاگردان او استاد شده‌اند. مردی ادیب،‌ که پژوهشگر بود و فقیه،‌ فیلسوف بود و مورخ و منجم بود و مجتهد! حافظ کلام خدا بود. فرزانگی،‌دانشمندی و تواضع به خوبی در شخصیت او نمایان می‌شد.

* * * * *

دانشمندان، فرهیختگان و افراد دیگری که به تحقیق و پژوهش در آثار همایی پرداخته‌اند از وسعت دانش او شگفت‌زده شده‌اند. دریای وسیعی از علوم، فلسفه و ادب بود.

داستانک

داستانک استاد

جلال‌الدین پس از اتمام مکتب ملاباجی، شاگردی در مکتب میرزا عبدالغفار را آغاز کرد. از همان روزهای اول دریافت که همایی چه هوش و استعداد شگفت‌انگیزی دارد! او در یکی از خاطرات خود نوشته است: «استاد مرا تحسین کرد و عیال خود را صدا زد و از او درخواست اسفند بیاورد. اسفند آوردند و آتش کردند. برای پدرم پیغام فرستاد که قدر این کودک را بدانید.»

داستانک شاگرد

آقای محترم(نقل از دکتر ذبیح‌الله صفا، یکی از شاگردان همایی)

در آن زمان، در مدرسه دارالفنون شاگرد استاد جلال‌الدین بودم، بعضی روزهای تعطیل به رسم مودت و یگانه‌ی که در آن روزگار میان استادان و شاگردان جاری بود، به دیدن استاد و کسب فیض از محضر ایشان می‌رفتم و استاد با چهرهٔ گشوده و با محبت مرا می‌پذیرفت. در آن هنگام محصلی بودم که از شهرستان به تهران آمده و با رادر خود ابراهیم صفا در محلی نزدیک بازار زندگی می‌کردم و زندگی ساده و محصلانه‌ای داشتم. روزی صاحب‌خانه آمد و با قیافه‌ای شگفت‌زده گفت که یک «آقای موقر و محترم» می‌خواهد به دیدن من بیاید. این «آقای موقر و محترم» استاد همایی بود که برای تشویق شاگرد خود به بازدید او آمده بود و همچنین «آقای موقر و محترم» بعد از آن روز بارها برای تشویق و تحسین شاگرد خود کوشش‌های فراموش‌نشدنی کرد و آن هم محبت‌ها هیچ‌گاه از یاد شاگرد او و قطعاهمهٔ شاگردان او، پاک نخواهد شد.

داستانک مذهب و ارتباط با خدا

از دوران جوانی شب زنده‌داری‌ها داشت و عاشق نماز شب! چند ماه از سال را روزه می‌گرفت و به راز و نیاز با معبود می‌پرداخت. در انجام فرایض دینی وسواس داشت. همچنین توجه بسیاری به مستحبات داشت و تمام آن‌ها را انجام می‌داد. علاقه‌ی او به ارتباط با خدا در روزگار پیری هم ادامه داشت و کهولت نیز نتوانست مانع آن شود و نماز و روزه را ترک نکرد. وی علاوه بر حساسیتی که نسبت به انجام تکالیف شرعی خود داشت، از انجام تکالیف دینی فرزندانش نیز غافل نمی‌شد و حواسش بود که آنان نیز دچار غفلت نشوند.

زندگی و تراث

از نگاه دیگران(چند دیدگاه مثبت و منفی)

دیدگاه باستانی پاریزی

« چه می‌توان گفت و که می‌تواند اظهار نظر کند در باب کسی که در عالم ادب فارسی از اوتاد و قوائم به شمار می‌رود، و در فنون عربیت کم‌نظیر است، و در عین حال تاریخ اسلام و فرهنگ اسلامی در پیش چشم او چون خورشید تابناک می‌نماید. »

دیدگاهسید جلال آشتیانی

« همایی، یکی از بزرگان و اعلام عصر ما که در جامعیت بی‌نظیر و در اخلاق و سلامت و لطافت روح کم‌نظیر بود. فضلای اصفهان از آن وجود عزیز به آمیرزا جلال همایی تعبیر می‌نمودند. »

دیدگاه ماهدخت‌بانو (دختر همایی)

« به ریاضی و هیئت بی‌نهایت علاقه داشت و به جوانان گوشزد می‌کرد که از یاد گرفتن آن غفلت نورزند و در هر رشته‌ای از علوم که به تحصیل می‌پردازند،‌رابطه خود را با ریاضی قطع نکنند. »

نظر عبدالله نصری

« عشق وپ علاقه جلال‌الدین به دانش‌اندوزی چنان بود که از کوچک‌ترین فرصت‌ها استفاده می‌کرد و مراقب بود که تا دقیقه‌ای از عمر به بطالت نگذرد. »

استادان و شاگردان

همایی، قسمتی از شرح لمعه را نزد مرحوم آشیخ علی یزدی آموخت. ادبیات عرب را نزد مرحوم حاج سیدمحمدکاظم کروندی اصفهانی و شرایع محقق و مکاسب شیخ مرتضی انصاری را نزد آخوند ملاعبدالکریم گزی آموخت. از استادان دیگر او، آمیرزااحمد اصفهانی و حاج میرمحمدصادق خاتون‌آبادی را می‌توان نام برد. در فلسفه نزد آشیخ اسدالله حکیم قمیشه‌ای شاگردی کرده. در معقول حاج ملاعبدالجواد آدینه‌ای و در فنون هیئت و ریاضی جدید، فن اسطرلاب و استخراج تقویم میرزا سیدعلی جناب از استادان او بوده‌اند.

منابع

• حکیمی، محمود (۱۳۸۷). در مدرسه جلال‌الدین همایی. تهران: قلم. ص. ۱۱و۱۲و۱۳. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۱۶-۱۹۷-۲.