فرهنگ سُغدی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

بهار در ‏۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۲۰:۳۱

2019-05-19T20:31:45Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۰۰:۰۱
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	}}		}}

	'''فرهنگ سُغدی''' دانشنامه‌ای سه زبانه (سغدی- فارسی- انگلیسی)از [[بدرالزمان قریب]] است. این اثر ابزاری مفید و راه‌گشا برای شناخت زبان سغدی و آشنایی با ادبیات و آثار به‌جامانده از این زبان است که روزگاری ایرانیان در بخش شمال خاوری ایران و فرارود بدان سخن می‌گفتند. این کتاب ~~به عنوان~~ مرجعی مهم در حوزه شناخت زبان‌های ایرانی میانه شرقی، یکی از ابزارهای اصلی پژوهشگران و ایرانشناسان داخلی و خارجی برای مطالعه نوشته‌ها و آثار سغدی به‌شمار می‌رود. به لطف این دانشنامه می‌توان بسیاری از واژگان مهجور و ناشناخته در شعر و ادبیات فارسی را کشف و معنا کرد ~~و آن‌ها را بار دیگر به عرصه پویای زبان بازگرداند~~.		'''فرهنگ سُغدی''' دانشنامه‌ای سه زبانه (سغدی- فارسی- انگلیسی)از [[بدرالزمان قریب]] است. این اثر ابزاری مفید و راه‌گشا برای شناخت زبان سغدی و آشنایی با ادبیات و آثار به‌جامانده از این زبان است که روزگاری ایرانیان در <span style="color:purple">'''بخش شمال خاوری ایران و فرارود'''</span><noinclude> بدان سخن می‌گفتند. این کتاب به‌عنوان مرجعی مهم در حوزه شناخت زبان‌های ایرانی میانه شرقی، یکی از ابزارهای اصلی پژوهشگران و ایرانشناسان داخلی و خارجی برای مطالعه نوشته‌ها و آثار سغدی به‌شمار می‌رود. به لطف این دانشنامه می‌توان بسیاری از واژگان مهجور و ناشناخته در شعر و ادبیات فارسی را کشف و معنا کرد.


خط ۳۷:		خط ۳۷:

	==== سغد و سغدی را بهتر بشناسیم====		==== سغد و سغدی را بهتر بشناسیم====
	نام سُغد که هم به زبان و هم به قوم اطلاق می‌شود، در سنگ‌نوشته‌های داریوش و خشاریارشا آمده است. در نقش‌رستم و آپادانای تخت جمشید نیز نگارهٔ مردی سغدی بر دیوار پلکان قصر کشیده شده است. در نوشته‌های اوستایی، از جمله مهریشت و وندیداد و حتی در آثار هرودوت از سغد سخن رفته است. در روزگار ساسانی نیز نام سغد در کتیبه‌های پارتی آمده و جزو قلمرو شهریاری ساسانی ذکر شده است. <ref name=''رویدادی سترگ''/> خاستگاه زبان سغدی ابتدا درهٔ پنجکت و بخارا بوده و سپس به سمرقند رفته است. به‌طور کلی <span style="color:purple">'''ازبکستان و تاجیکستان امروزی یا ~~ورارود~~ یا ماوراءالنهر '''</span><noinclude>را می‌توان به عنوان خاستگاه اصلی این زبان ذکر کرد.		نام سُغد که هم به زبان و هم به قوم اطلاق می‌شود، در سنگ‌نوشته‌های داریوش و خشاریارشا آمده است. در نقش‌رستم و آپادانای تخت جمشید نیز نگارهٔ مردی سغدی بر دیوار پلکان قصر کشیده شده است. در نوشته‌های اوستایی، از جمله مهریشت و وندیداد و حتی در آثار هرودوت از سغد سخن رفته است. در روزگار ساسانی نیز نام سغد در کتیبه‌های پارتی آمده و جزو قلمرو شهریاری ساسانی ذکر شده است. <ref name=''رویدادی سترگ''/> خاستگاه زبان سغدی ابتدا درهٔ پنجکت و بخارا بوده و سپس به سمرقند رفته است. به‌طور کلی <span style="color:purple">'''ازبکستان و تاجیکستان امروزی یا فرارود یا ماوراءالنهر '''</span><noinclude>را می‌توان به عنوان خاستگاه اصلی این زبان ذکر کرد.

	<span style="color:green">'''خط سغدی ۲۲ علامت دارد و به سه گونه اصلی تقسیم می‌شود'''</span><noinclude>: خط سغدی که گونهٔ سمرقند نیز نامیده می‌شود. خط مانوی یا پالمیری که مانی آن را اختراع کرده و خط متونِ سغدیِ مانوی است. خط سریانی که خط متون سغدی مسیحی است.<ref name=''سغدیانه''/>		<span style="color:green">'''خط سغدی ۲۲ علامت دارد و به سه گونه اصلی تقسیم می‌شود'''</span><noinclude>: خط سغدی که گونهٔ سمرقند نیز نامیده می‌شود. خط مانوی یا پالمیری که مانی آن را اختراع کرده و خط متونِ سغدیِ مانوی است. خط سریانی که خط متون سغدی مسیحی است.<ref name=''سغدیانه''/>
خط ۷۴:		خط ۷۴:
	<span style="color:blue">'''بدرالزمان قریب ۲۰ سال از عمر شریف خود را با تلاشی خستگی‌ناپذیر صرف جمع‌آوری واژگان این دانشنامه کرده است.'''</span><noinclude>		<span style="color:blue">'''بدرالزمان قریب ۲۰ سال از عمر شریف خود را با تلاشی خستگی‌ناپذیر صرف جمع‌آوری واژگان این دانشنامه کرده است.'''</span><noinclude>

	۱۵ سال مدت‌زمانی است که او در طول سال‌های تدریس زبان‌های میانه در دانشگاه تهران، به فیش‌برداری از واژگان و ترکیبات سغدی پرداخت. «وقتی واژه‌نامه به‌نخستن صورت خود برای چاپ آماده شده بود و به علل‌ ~~گونانگون~~ چاپ نشد، متون جدیدی (به زبان سغدی) منتشر شد و بسیاری از متون چاپ‌شده قبلی مورد تجدیدنظر قرار گرفت. به‌همین دلیل مجبور شدم در تلاش دوباره و ضاعف، واژه‌های جدیدی را که در دسترسم بود وارد فرهنگ کنم و این کار انتشار کتاب را باز چند سال به عقب انداخت.» <ref name=''مقدمهٔ اثر''/>		۱۵ سال مدت‌زمانی است که او در طول سال‌های تدریس زبان‌های میانه در دانشگاه تهران، به فیش‌برداری از واژگان و ترکیبات سغدی پرداخت. «وقتی واژه‌نامه به‌نخستن صورت خود برای چاپ آماده شده بود و به علل‌ گوناگون چاپ نشد، متون جدیدی (به زبان سغدی) منتشر شد و بسیاری از متون چاپ‌شده قبلی مورد تجدیدنظر قرار گرفت. به‌همین دلیل مجبور شدم در تلاش دوباره و ضاعف، واژه‌های جدیدی را که در دسترسم بود وارد فرهنگ کنم و این کار انتشار کتاب را باز چند سال به عقب انداخت.» <ref name=''مقدمهٔ اثر''/>

	آرایش و حروف‌چینی این کتاب کاری وقت‌گیر و پرزحمت بوده که با همکاری حدود ۱۰ تن از ویراستاران و کارپردازان نرم‌افزار و داده‌پردازی در نشر فرهنگان انجام شده است.		آرایش و حروف‌چینی این کتاب کاری وقت‌گیر و پرزحمت بوده که با همکاری حدود ۱۰ تن از ویراستاران و کارپردازان نرم‌افزار و داده‌پردازی در نشر فرهنگان انجام شده است.

بهار در ‏۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۲۰:۲۹

2019-05-19T20:29:57Z

نمایش تغییرات

بهار در ‏۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۲۰:۱۷

2019-05-19T20:17:01Z

بهار در ‏۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۱۹:۱۵

2019-05-16T19:15:10Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۲۲:۴۵
خط ۲۷:		خط ۲۷:


	~~==برای کسانی که کتاب را نخوانده‌اند==~~
	~~===آغاز با یک داستانک جذّاب دربارهٔ کتاب===~~
	==== مطالعات سعدی====		==== مطالعات سعدی====
	بدرالزمان می‌گوید: خوشحالم که می‌بينم مطالعات زبان سغدی پي گرفته می‌شود و ديگر مثل گذشته كسی به جای «سُغدی» نمی‌گويد «مطالعات سَعدی»!<ref>{{یادکرد وب\|نشانی =https://www.fardanews.com/fa/news/70435/%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8		بدرالزمان می‌گوید: خوشحالم که می‌بينم مطالعات زبان سغدی پي گرفته می‌شود و ديگر مثل گذشته كسی به جای «سُغدی» نمی‌گويد «مطالعات سَعدی»!<ref>{{یادکرد وب\|نشانی =https://www.fardanews.com/fa/news/70435/%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8
خط ۳۶:		خط ۳۴:

	====نامش بر سر زبان‌ها افتاد====		====نامش بر سر زبان‌ها افتاد====
	محمد شکری فومنی شاگرد بدرالزمان قریب که سال‌ها در ~~کنار~~ استاد ~~تلمذ~~ کرده و اکنون خود یکی از پژوهشگران زبان‌های میانه فارسی است، برای تحصیل عازم آلمان می‌شود، آنجا به ارزش جهانی کتاب استاد پی می‌برد: «روز اول که به دانشکده رفتیم، پایان‌نامۀ استاد قریب را جلوی ما گذاشتند و گفتند که ابتدا باید درستان را با این متن آغاز کنید!» برایمان عجیب و در عین حال شوق‌آفرین و افتخارآمیز بود که اثری که استاد قریب پس از سال‌های زحمت و محنت خلق کرده، اکنون در ردیف یکی از مهمترین مراجع و منابع در حوزه زبان‌شناسی دنیا به‌شمار می‌رود. «البته که آلمان‌‌ها، روس‌ها و انگلیسی‌ها خیلی خوب کار می‌کنند و دانشمندان بسیاری در سطح جهان داریم؛ ولی این منبع به‌عنوان منبع درجۀ یک برای محصلان این رشته است.» <ref>{{یادکرد وب\|نشانی = http://bukharamag.com/1396.07.20858.html\|عنوان =شب بدرالزمان قریب\|ناشر = بخارا\|تاریخ انتشار =\|تاریخ بازدید =}}</ref> فرهنگ سغدی، نام قریب را در محافل ايران‌شناسی اروپا و آمريكا بر سر زبان‌ها انداخت.		محمد شکری فومنی شاگرد بدرالزمان قریب که سال‌ها در محضر استاد شاگردی کرده و اکنون خود یکی از پژوهشگران زبان‌های میانه فارسی است، برای تحصیل عازم آلمان می‌شود، آنجا به ارزش جهانی کتاب استاد پی می‌برد: «روز اول که به دانشکده رفتیم، پایان‌نامۀ استاد قریب را جلوی ما گذاشتند و گفتند که ابتدا باید درستان را با این متن آغاز کنید!» برایمان عجیب و در عین حال شوق‌آفرین و افتخارآمیز بود که اثری که استاد قریب پس از سال‌های زحمت و محنت خلق کرده، اکنون در ردیف یکی از مهمترین مراجع و منابع در حوزه زبان‌شناسی دنیا به‌شمار می‌رود. «البته که آلمان‌‌ها، روس‌ها و انگلیسی‌ها خیلی خوب کار می‌کنند و دانشمندان بسیاری در سطح جهان داریم؛ ولی این منبع به‌عنوان منبع درجۀ یک برای محصلان این رشته است.» <ref>{{یادکرد وب\|نشانی = http://bukharamag.com/1396.07.20858.html\|عنوان =شب بدرالزمان قریب\|ناشر = بخارا\|تاریخ انتشار =\|تاریخ بازدید =}}</ref> فرهنگ سغدی، نام قریب را در محافل ايران‌شناسی اروپا و آمريكا بر سر زبان‌ها انداخت.

	==== سغد و سغدی را بهتر بشناسیم====		==== سغد و سغدی را بهتر بشناسیم====
خط ۶۸:		خط ۶۶:
	به‌همین جهت مطالعه کتاب [[فرهنگ سغدی]] به عنوان دانشنامه‌ای جامع و راهنما برای قرائت و تصحیح متون کهن فارسی، واژه‌گزینی و واژه‌سازی راه‌گشاست و بسیاری از واژگان مبهمی که قبلا خوانده نشدند، به‌یاری این کمک کشف و روشن می‌شوند.		به‌همین جهت مطالعه کتاب [[فرهنگ سغدی]] به عنوان دانشنامه‌ای جامع و راهنما برای قرائت و تصحیح متون کهن فارسی، واژه‌گزینی و واژه‌سازی راه‌گشاست و بسیاری از واژگان مبهمی که قبلا خوانده نشدند، به‌یاری این کمک کشف و روشن می‌شوند.

	~~==برای کسانی که کتاب را خوانده‌اند==~~
	~~===آغاز با یک داستانک جذّاب دربارهٔ کتاب===~~
	====انعکاس جهانی فرهنگ سغدی====		====انعکاس جهانی فرهنگ سغدی====
	اثر ارزنده قریب محل رجوع بسیاری از اساتید و دانشمندان ایرانی و اروپایی است. حتی دانشمندانی که چندان زبان سغدی را نمی‌شناختند، به کمک این کتاب با آن آشنا شده‎اند. دوشن گیمن -استاد پیشین رشتهٔ زبان‌های ایرانی در دانشگاه لیژ (بلژیک)- می‎گفت: «من با این کتاب با یکی از شاگردانم سغدی می‎خوانم.» بسیاری از پژوهشگران خارجی از جمله پروفسور وِرنِر زوندرمان پژوهشگر سرشناس زبان‎های ایرانی میانه و مطالعات مانوی نیز در آخرین مقالات خود به این کتاب ارجاع داده اند. <ref name=''زبان سغدی''>{{یادکرد\|نویسنده=\|مقاله= جست‌وجو در سنت ادبی ایران‌باستان\|ترجمه=\|ژورنال=کتاب ماه: ادبیات و فلسفه\|تاریخ=۱۳۸۲\|دوره=\|شماره=\|صفحه۱۷}}</ref>		اثر ارزنده قریب محل رجوع بسیاری از اساتید و دانشمندان ایرانی و اروپایی است. حتی دانشمندانی که چندان زبان سغدی را نمی‌شناختند، به کمک این کتاب با آن آشنا شده‎اند. دوشن گیمن -استاد پیشین رشتهٔ زبان‌های ایرانی در دانشگاه لیژ (بلژیک)- می‎گفت: «من با این کتاب با یکی از شاگردانم سغدی می‎خوانم.» بسیاری از پژوهشگران خارجی از جمله پروفسور وِرنِر زوندرمان پژوهشگر سرشناس زبان‎های ایرانی میانه و مطالعات مانوی نیز در آخرین مقالات خود به این کتاب ارجاع داده اند. <ref name=''زبان سغدی''>{{یادکرد\|نویسنده=\|مقاله= جست‌وجو در سنت ادبی ایران‌باستان\|ترجمه=\|ژورنال=کتاب ماه: ادبیات و فلسفه\|تاریخ=۱۳۸۲\|دوره=\|شماره=\|صفحه۱۷}}</ref>

بهار در ‏۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۱۹:۰۴

2019-05-16T19:04:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۲۲:۳۴
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	}}		}}

	'''فرهنگ سُغدی''' دانشنامه‌ای سه زبانه (سغدی- فارسی- انگلیسی)از [[بدرالزمان قریب]] است. این اثر ابزاری مفید و راه‌گشا برای شناخت زبان سغدی و آشنایی با ادبیات و آثار به‌جامانده از این زبان است که روزگاری ایرانیان در بخش شمال خاوری ایران و ~~آسیانه میانه~~ بدان ~~تکلم می‌کردند~~. این کتاب به عنوان مرجعی ~~عظیم~~ در حوزه شناخت زبان‌های ایرانی میانه شرقی، یکی از ابزارهای اصلی پژوهشگران و ایرانشناسان داخلی و خارجی برای مطالعه نوشته‌ها و آثار سغدی به‌شمار می‌رود. به لطف این دانشنامه می‌توان بسیاری از واژگان مهجور و ناشناخته در شعر و ادبیات فارسی را کشف و معنا کرد و آن‌ها را بار دیگر به عرصه پویای زبان بازگرداند.		'''فرهنگ سُغدی''' دانشنامه‌ای سه زبانه (سغدی- فارسی- انگلیسی)از [[بدرالزمان قریب]] است. این اثر ابزاری مفید و راه‌گشا برای شناخت زبان سغدی و آشنایی با ادبیات و آثار به‌جامانده از این زبان است که روزگاری ایرانیان در بخش شمال خاوری ایران و فرارود بدان سخن می‌گفتند. این کتاب به عنوان مرجعی مهم در حوزه شناخت زبان‌های ایرانی میانه شرقی، یکی از ابزارهای اصلی پژوهشگران و ایرانشناسان داخلی و خارجی برای مطالعه نوشته‌ها و آثار سغدی به‌شمار می‌رود. به لطف این دانشنامه می‌توان بسیاری از واژگان مهجور و ناشناخته در شعر و ادبیات فارسی را کشف و معنا کرد و آن‌ها را بار دیگر به عرصه پویای زبان بازگرداند.


	==برای کسانی که کتاب را نخوانده‌اند==		==برای کسانی که کتاب را نخوانده‌اند==


	===آغاز با یک داستانک جذّاب دربارهٔ کتاب===		===آغاز با یک داستانک جذّاب دربارهٔ کتاب===

	==== مطالعات سعدی====		==== مطالعات سعدی====
	بدرالزمان می‌گوید: خوشحالم که می‌بينم مطالعات زبان سغدی پي گرفته می‌شود و ديگر مثل گذشته كسی به جای «سُغدی» نمی‌گويد «مطالعات سَعدی»!<ref>{{یادکرد وب\|نشانی =https://www.fardanews.com/fa/news/70435/%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8		بدرالزمان می‌گوید: خوشحالم که می‌بينم مطالعات زبان سغدی پي گرفته می‌شود و ديگر مثل گذشته كسی به جای «سُغدی» نمی‌گويد «مطالعات سَعدی»!<ref>{{یادکرد وب\|نشانی =https://www.fardanews.com/fa/news/70435/%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8

بهار در ‏۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۰۷:۳۵

2019-05-07T07:35:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۱۱:۰۵
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	}}		}}

	'''فرهنگ سُغدی''' دانشنامه‌ای سه زبانه (فارسی- انگلیسی~~- سغدی~~)از [[بدرالزمان قریب]] است. این اثر ابزاری مفید و راه‌گشا برای شناخت زبان سغدی و آشنایی با ادبیات و آثار به‌جامانده از این زبان است که روزگاری ایرانیان در بخش شمال خاوری ایران و آسیانه میانه بدان تکلم می‌کردند. این کتاب به عنوان مرجعی عظیم در حوزه شناخت زبان‌های ایرانی میانه شرقی، یکی از ابزارهای اصلی پژوهشگران و ایرانشناسان داخلی و خارجی برای مطالعه نوشته‌ها و آثار سغدی به‌شمار می‌رود. به لطف این دانشنامه می‌توان بسیاری از واژگان مهجور و ناشناخته در شعر و ادبیات فارسی را کشف و معنا کرد و آن‌ها را بار دیگر به عرصه پویای زبان بازگرداند.		'''فرهنگ سُغدی''' دانشنامه‌ای سه زبانه (سغدی- فارسی- انگلیسی)از [[بدرالزمان قریب]] است. این اثر ابزاری مفید و راه‌گشا برای شناخت زبان سغدی و آشنایی با ادبیات و آثار به‌جامانده از این زبان است که روزگاری ایرانیان در بخش شمال خاوری ایران و آسیانه میانه بدان تکلم می‌کردند. این کتاب به عنوان مرجعی عظیم در حوزه شناخت زبان‌های ایرانی میانه شرقی، یکی از ابزارهای اصلی پژوهشگران و ایرانشناسان داخلی و خارجی برای مطالعه نوشته‌ها و آثار سغدی به‌شمار می‌رود. به لطف این دانشنامه می‌توان بسیاری از واژگان مهجور و ناشناخته در شعر و ادبیات فارسی را کشف و معنا کرد و آن‌ها را بار دیگر به عرصه پویای زبان بازگرداند.


خط ۷۳:		خط ۷۳:
	==برای کسانی که کتاب را خوانده‌اند==		==برای کسانی که کتاب را خوانده‌اند==
	===آغاز با یک داستانک جذّاب دربارهٔ کتاب===		===آغاز با یک داستانک جذّاب دربارهٔ کتاب===
			====انعکاس جهانی فرهنگ سغدی====
	اثر ارزنده قریب محل رجوع بسیاری از اساتید و دانشمندان ایرانی و اروپایی است. حتی دانشمندانی که چندان زبان سغدی را نمی‌شناختند، به کمک این کتاب با آن آشنا شده‎اند. دوشن گیمن -استاد پیشین رشتهٔ زبان‌های ایرانی در دانشگاه لیژ (بلژیک)- می‎گفت: «من با این کتاب با یکی از شاگردانم سغدی می‎خوانم.» بسیاری از پژوهشگران خارجی از جمله پروفسور وِرنِر زوندرمان پژوهشگر سرشناس زبان‎های ایرانی میانه و مطالعات مانوی نیز در آخرین مقالات خود به این کتاب ارجاع داده اند. <ref name=''زبان سغدی''>{{یادکرد\|نویسنده=\|مقاله= جست‌وجو در سنت ادبی ایران‌باستان\|ترجمه=\|ژورنال=کتاب ماه: ادبیات و فلسفه\|تاریخ=۱۳۸۲\|دوره=\|شماره=\|صفحه۱۷}}</ref>		اثر ارزنده قریب محل رجوع بسیاری از اساتید و دانشمندان ایرانی و اروپایی است. حتی دانشمندانی که چندان زبان سغدی را نمی‌شناختند، به کمک این کتاب با آن آشنا شده‎اند. دوشن گیمن -استاد پیشین رشتهٔ زبان‌های ایرانی در دانشگاه لیژ (بلژیک)- می‎گفت: «من با این کتاب با یکی از شاگردانم سغدی می‎خوانم.» بسیاری از پژوهشگران خارجی از جمله پروفسور وِرنِر زوندرمان پژوهشگر سرشناس زبان‎های ایرانی میانه و مطالعات مانوی نیز در آخرین مقالات خود به این کتاب ارجاع داده اند. <ref name=''زبان سغدی''>{{یادکرد\|نویسنده=\|مقاله= جست‌وجو در سنت ادبی ایران‌باستان\|ترجمه=\|ژورنال=کتاب ماه: ادبیات و فلسفه\|تاریخ=۱۳۸۲\|دوره=\|شماره=\|صفحه۱۷}}</ref>
	====جوایز کتاب====		====جوایز کتاب====

بهار در ‏۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۰۷:۳۲

2019-05-07T07:32:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۱۱:۰۲
خط ۱۶۷:		خط ۱۶۷:

	==منابع==		==منابع==
	* فرهنگ سغدی، نویسنده: بدرالزمان ~~قریب، ویراستار: شهرزاد فتوحی، نشر فرهنگان، چ‌.اول،~~ تهران ~~۱۳۷۴.~~		# {{یادکرد کتاب \| نام خانوادگی = قریب\| نام = بدرالزمان\| پیوند نویسنده = بدرالزمان قریب\| عنوان = فرهنگ سغدی \| ترجمه = \| جلد =\| سال = ۱۳۷۴\| ناشر= فرهنگان\|مکان = تهران \| شابک =\| صفحه = \| پیوند = \| تاریخ بازبینی =}}
	* جست‌وجو در سنت ادبی ایران باستان، گفت‌وگو با بدرالزمان قریب، کتاب ماه: ادبیات و فلسفه، سال ۵، ش ۸، خرداد۱۳۸۲، صص ۵ تا ۱۷.		# جست‌وجو در سنت ادبی ایران باستان، گفت‌وگو با بدرالزمان قریب، کتاب ماه: ادبیات و فلسفه، سال ۵، ش ۸، خرداد۱۳۸۲، صص ۵ تا ۱۷.
	* فرهنگ سغدی، زهره زرشناس، نامه فرهنگستان، سال ۱، ش ۲، صص ۱۲۶ تا۱۳۱.		# فرهنگ سغدی، زهره زرشناس، نامه فرهنگستان، سال ۱، ش ۲، صص ۱۲۶ تا۱۳۱.
	* فرهنگ سغدی،آنتونیو پاناینو، ترجمه: عسکر بهرامی، ایران‌شناخت، ش ۱۰، پاییز ۱۳۷۷، صص ۳۱۶ تا ۳۲۳.		# فرهنگ سغدی،آنتونیو پاناینو، ترجمه: عسکر بهرامی، ایران‌شناخت، ش ۱۰، پاییز ۱۳۷۷، صص ۳۱۶ تا ۳۲۳.
	*فرهنگ سغدی: رویدادی سترگ در پژوهش‌های ایران‌شناسی، ابوالقاسم اسماعیل‌پور، کلک، ش ۷۶ تا ۷۹، تیر، مرداد و شهریور ۱۳۷۵.		# فرهنگ سغدی: رویدادی سترگ در پژوهش‌های ایران‌شناسی، ابوالقاسم اسماعیل‌پور، کلک، ش ۷۶ تا ۷۹، تیر، مرداد و شهریور ۱۳۷۵.
	==پیوند به بیرون==		==پیوند به بیرون==
	* {{یادکرد وب\|نشانی=http://http://www.ketab.ir/BookList.aspx?Type=Title‏\|عنوان=خانه کتاب\|تاریخ بازدید= ۱۵اردیبهشت ۱۳۹۸}}		* {{یادکرد وب\|نشانی=http://http://www.ketab.ir/BookList.aspx?Type=Title‏\|عنوان=خانه کتاب\|تاریخ بازدید= ۱۵اردیبهشت ۱۳۹۸}}

بهار در ‏۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۰۵:۲۹

2019-05-07T05:29:21Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۰۸:۵۹
خط ۴۱:		خط ۴۱:
	محمد شکری فومنی شاگرد بدرالزمان قریب که سال‌ها در کنار استاد تلمذ کرده و اکنون خود یکی از پژوهشگران زبان‌های میانه فارسی است، برای تحصیل عازم آلمان می‌شود، آنجا به ارزش جهانی کتاب استاد پی می‌برد: «روز اول که به دانشکده رفتیم، پایان‌نامۀ استاد قریب را جلوی ما گذاشتند و گفتند که ابتدا باید درستان را با این متن آغاز کنید!» برایمان عجیب و در عین حال شوق‌آفرین و افتخارآمیز بود که اثری که استاد قریب پس از سال‌های زحمت و محنت خلق کرده، اکنون در ردیف یکی از مهمترین مراجع و منابع در حوزه زبان‌شناسی دنیا به‌شمار می‌رود. «البته که آلمان‌‌ها، روس‌ها و انگلیسی‌ها خیلی خوب کار می‌کنند و دانشمندان بسیاری در سطح جهان داریم؛ ولی این منبع به‌عنوان منبع درجۀ یک برای محصلان این رشته است.» <ref>{{یادکرد وب\|نشانی = http://bukharamag.com/1396.07.20858.html\|عنوان =شب بدرالزمان قریب\|ناشر = بخارا\|تاریخ انتشار =\|تاریخ بازدید =}}</ref> فرهنگ سغدی، نام قریب را در محافل ايران‌شناسی اروپا و آمريكا بر سر زبان‌ها انداخت.		محمد شکری فومنی شاگرد بدرالزمان قریب که سال‌ها در کنار استاد تلمذ کرده و اکنون خود یکی از پژوهشگران زبان‌های میانه فارسی است، برای تحصیل عازم آلمان می‌شود، آنجا به ارزش جهانی کتاب استاد پی می‌برد: «روز اول که به دانشکده رفتیم، پایان‌نامۀ استاد قریب را جلوی ما گذاشتند و گفتند که ابتدا باید درستان را با این متن آغاز کنید!» برایمان عجیب و در عین حال شوق‌آفرین و افتخارآمیز بود که اثری که استاد قریب پس از سال‌های زحمت و محنت خلق کرده، اکنون در ردیف یکی از مهمترین مراجع و منابع در حوزه زبان‌شناسی دنیا به‌شمار می‌رود. «البته که آلمان‌‌ها، روس‌ها و انگلیسی‌ها خیلی خوب کار می‌کنند و دانشمندان بسیاری در سطح جهان داریم؛ ولی این منبع به‌عنوان منبع درجۀ یک برای محصلان این رشته است.» <ref>{{یادکرد وب\|نشانی = http://bukharamag.com/1396.07.20858.html\|عنوان =شب بدرالزمان قریب\|ناشر = بخارا\|تاریخ انتشار =\|تاریخ بازدید =}}</ref> فرهنگ سغدی، نام قریب را در محافل ايران‌شناسی اروپا و آمريكا بر سر زبان‌ها انداخت.

	==== سغد و سغدی را بهتر ~~بشناسیم؟~~====		==== سغد و سغدی را بهتر بشناسیم====
	نام سُغد که هم به زبان و هم به قوم اطلاق می‌شود، در سنگ‌نوشته‌های داریوش و خشاریارشا آمده است. در نقش‌رستم و آپادانای تخت جمشید نیز نگارهٔ مردی سغدی بر دیوار پلکان قصر کشیده شده است. در نوشته‌های اوستایی، از جمله مهریشت و وندیداد و حتی در آثار هرودوت از سغد سخن رفته است. در روزگار ساسانی نیز نام سغد در کتیبه‌های پارتی آمده و جزو قلمرو شهریاری ساسانی ذکر شده است. <ref name=''رویدادی سترگ''/> خاستگاه زبان سغدی ابتدا درهٔ پنجکت و بخارا بوده و سپس به سمرقند رفته است. به‌طور کلی ازبکستان و تاجیکستان امروزی یا ورارود یا ماوراءالنهر را می‌توان به عنوان خاستگاه اصلی این زبان ذکر کرد.		نام سُغد که هم به زبان و هم به قوم اطلاق می‌شود، در سنگ‌نوشته‌های داریوش و خشاریارشا آمده است. در نقش‌رستم و آپادانای تخت جمشید نیز نگارهٔ مردی سغدی بر دیوار پلکان قصر کشیده شده است. در نوشته‌های اوستایی، از جمله مهریشت و وندیداد و حتی در آثار هرودوت از سغد سخن رفته است. در روزگار ساسانی نیز نام سغد در کتیبه‌های پارتی آمده و جزو قلمرو شهریاری ساسانی ذکر شده است. <ref name=''رویدادی سترگ''/> خاستگاه زبان سغدی ابتدا درهٔ پنجکت و بخارا بوده و سپس به سمرقند رفته است. به‌طور کلی ازبکستان و تاجیکستان امروزی یا ورارود یا ماوراءالنهر را می‌توان به عنوان خاستگاه اصلی این زبان ذکر کرد.

خط ۴۹:		خط ۴۹:

	شهرهای بلخ، کاشغر، فرغانه و بخارا رشدی عظیم کردند و آیین بودا در میان شهرهای ثروتمند سغدی گسترش پیدا کرد. رگه‌هایی از آیین زردشتی، مانوی و مسیحی را نیز در سرزمین سغد می‌توان مشاهده کرد. سغدیان به آیین‌های خویش سخت دلبسته بودند؛ به‌همین سبب آثار سغدی دامنه وسیعی از ادبیات این خطه از جهان را تشکیل می‌دهد. متون بودایی، مانویی و مسیحی به زبان سغدی غنا و ارزش این زبان را چندین برابر کرده است. <ref name=''رویدادی سترگ''/>		شهرهای بلخ، کاشغر، فرغانه و بخارا رشدی عظیم کردند و آیین بودا در میان شهرهای ثروتمند سغدی گسترش پیدا کرد. رگه‌هایی از آیین زردشتی، مانوی و مسیحی را نیز در سرزمین سغد می‌توان مشاهده کرد. سغدیان به آیین‌های خویش سخت دلبسته بودند؛ به‌همین سبب آثار سغدی دامنه وسیعی از ادبیات این خطه از جهان را تشکیل می‌دهد. متون بودایی، مانویی و مسیحی به زبان سغدی غنا و ارزش این زبان را چندین برابر کرده است. <ref name=''رویدادی سترگ''/>
	==== چرا سغدی، زبانی خاموش ~~است؟~~====		==== چرا سغدی، زبانی خاموش است====
	با نخستن حمله اعراب به ماوراء‌النهر، زمان افول فرهنگ و زبان سغدی نیز آغاز شد. در سمرقند کشتاری عظیم شد و سرانجام بخارا و سمرقند به دست اعراب افتاد.از سده یازدهم میلادی به‌بعد، نفوذ زبان عربی، فارسی و ترکی سیر نابودی زبان سغدی را شتاب بخشید؛ به‌گونه‌ای که دیگر امروز این زبان جزو زبان‌های خاموش به‌شمار می‌رود و تنها به یک گویش دورافتاده در دره رود زرافشان تبدیل شده است. <ref name=''رویدادی سترگ''/>		با نخستن حمله اعراب به ماوراء‌النهر، زمان افول فرهنگ و زبان سغدی نیز آغاز شد. در سمرقند کشتاری عظیم شد و سرانجام بخارا و سمرقند به دست اعراب افتاد.از سده یازدهم میلادی به‌بعد، نفوذ زبان عربی، فارسی و ترکی سیر نابودی زبان سغدی را شتاب بخشید؛ به‌گونه‌ای که دیگر امروز این زبان جزو زبان‌های خاموش به‌شمار می‌رود و تنها به یک گویش دورافتاده در دره رود زرافشان تبدیل شده است. <ref name=''رویدادی سترگ''/>

خط ۶۵:		خط ۶۵:
	[[پرونده:الفبای زبان سغدی.jpg\|220px\|thumb\|بندانگشتی\|چپ\|'''<center> الفبای زبان سُغدی </center>''']]		[[پرونده:الفبای زبان سغدی.jpg\|220px\|thumb\|بندانگشتی\|چپ\|'''<center> الفبای زبان سُغدی </center>''']]
	===تقدیم به===		===تقدیم به===
	~~بدالزمان~~ اثر خود را به زنده‌یاد خواهر کوچک‌ترش مهری که در شصت‌سالگی درگذشت، تقدیم کرده است.		بدرالزمان اثر خود را به زنده‌یاد خواهر کوچک‌ترش مهری که در شصت‌سالگی درگذشت، تقدیم کرده است.

	===چرا باید این کتاب را خواند===		===چرا باید این کتاب را خواند===
خط ۷۸:		خط ۷۸:

	===سال‌شمار کتاب===		===سال‌شمار کتاب===
	بدرالزمان قریب ۲۰ سال از عمر شریف خود را با تلاشی خستگی‌ناپذیر صرف جمع‌آوری واژگان این دانشنامه کرده است. ۱۵ سال مدت‌زمانی است که او در طول تدریس زبان‌های میانه در دانشگاه تهران، به فیش‌برداری از واژگان و ترکیبات سغدی پرداخته است.		بدرالزمان قریب ۲۰ سال از عمر شریف خود را با تلاشی خستگی‌ناپذیر صرف جمع‌آوری واژگان این دانشنامه کرده است.

	~~آرایش~~ و ~~حروف‌چینی این کتاب کاری وقت‌گیر بوده که با همکاری حدود ۱۰ تن~~ از ~~ویراستاران~~ و ~~کارپردازان نرم‌افزار~~ و ~~داده‌پردازی انجام شده است~~.		۱۵ سال مدت‌زمانی است که او در طول سال‌های تدریس زبان‌های میانه در دانشگاه تهران، به فیش‌برداری از واژگان و ترکیبات سغدی پرداخت. «وقتی واژه‌نامه به‌نخستن صورت خود برای چاپ آماده شده بود و به علل‌ گونانگون چاپ نشد، متون جدیدی (به زبان سغدی) منتشر شد و بسیاری از متون چاپ‌شده قبلی مورد تجدیدنظر قرار گرفت. به‌همین دلیل مجبور شدم در تلاش دوباره و ضاعف، واژه‌های جدیدی را که در دسترسم بود وارد فرهنگ کنم و این کار انتشار کتاب را باز چند سال به عقب انداخت.» <ref name=''مقدمهٔ اثر''/>

	مرحله نهایی آماده‌سازی این کتاب برای چاپ ~~نیز~~ ۵ سال ~~زمان‌ می‌برد.~~		آرایش و حروف‌چینی این کتاب کاری وقت‌گیر و پرزحمت بوده که با همکاری حدود ۱۰ تن از ویراستاران و کارپردازان نرم‌افزار و داده‌پردازی در نشر فرهنگان انجام شده است.

			از زمان تدوین کتاب تا آماده شدن برای چاپ نهایی نیز ۵ سال زمان می‌برد.
			تا مرحله نهایی آماده‌سازی این کتاب برای چاپ هم ۵ سال طول کشید

	===خلاصهٔ مفصل‌تر کتاب در حد دو بند===		===خلاصهٔ مفصل‌تر کتاب در حد دو بند===
خط ۱۰۵:		خط ۱۰۸:

	===داستان انتشار کتاب (اوّلین بار در کجا و چگونه بوده است)===		===داستان انتشار کتاب (اوّلین بار در کجا و چگونه بوده است)===
	این کتاب برای نخستین بار در سال ۱۳۷۴ توسط انتشارات فرهنگان وارد بازار کتاب شد. ناشر فرهنگ سغدی بیش از ۱۰۰۰۰ ساعت کار فنی و داده‌پردازی سنگین بر روی آن انجام داده است. آماده‌سازی این کتاب به لحاظ تنظیم و ویرایش فنی کار دشواری بوده و برای نخستین بار با تیراژ کم وارد بازار شد. <ref>{{پک\|قریب\|~~۱۳۷۴~~\|ک= فرهنگ سغدی\|ص=۷}}</ref> ~~۱۰۰۰~~		این کتاب برای نخستین بار در سال ۱۳۷۴ توسط انتشارات فرهنگان وارد بازار کتاب شد. ناشر فرهنگ سغدی بیش از ۱۰۰۰۰ ساعت کار فنی و داده‌پردازی سنگین بر روی آن انجام داده است. آماده‌سازی این کتاب به لحاظ تنظیم و ویرایش فنی کار دشواری بوده و برای نخستین بار با تیراژ کم وارد بازار شد. <ref name=''مقدمهٔ اثر''>{{پک\|قریب\|۱۳۷۵\|ک=فرهنگ سغدی\|ص=۷}}</ref>
	=== پیشینه کتاب===		=== پیشینه کتاب===
	علاقه بدرالزمان به زبان‌های ایرانی باستان و میانه به دوران دانشجویی بازمی‌گردد. زمانی که دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران بود. در همان‌جا و با شرکت در برخی از کلاس‌ها مجذوب زبان فارسی باستان و خط میخی کشیده می‌شود. با تشویق اساتید و علاقه به تحصیل در زبان‌شناسی، راهی آمریکا می‌شود و تحصیل در دانشگاه پنسیلوانیا را با بورس تحصیلی آغاز می‌کند. با تشویق و همراهی اساتیدش چون «مارک درسدن» ایران‌شناس هلندی و «والتر هنینگ» ایران‌شناس آلمانی، وارد دنیای سغدی‌شناسی می‌شود. در کنارش سایر زبان‌های ایرانی باستان و میانه را نیز می‌آموزد. پس از سال‌ها زحمت در غرب، همنشینی با ایران‌شناسان برجسته دنیا و شرکت در کنفرانس‌ها و سمینارهای علمی و پژوهشی، با کوله‌باری از دانش و آگاهی راهی وطن می‌شود و پس از مدتی، تدریس زبان سغدی را آغاز می‌کند.		علاقه بدرالزمان به زبان‌های ایرانی باستان و میانه به دوران دانشجویی بازمی‌گردد. زمانی که دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران بود. در همان‌جا و با شرکت در برخی از کلاس‌ها مجذوب زبان فارسی باستان و خط میخی کشیده می‌شود. با تشویق اساتید و علاقه به تحصیل در زبان‌شناسی، راهی آمریکا می‌شود و تحصیل در دانشگاه پنسیلوانیا را با بورس تحصیلی آغاز می‌کند. با تشویق و همراهی اساتیدش چون «مارک درسدن» ایران‌شناس هلندی و «والتر هنینگ» ایران‌شناس آلمانی، وارد دنیای سغدی‌شناسی می‌شود. در کنارش سایر زبان‌های ایرانی باستان و میانه را نیز می‌آموزد. پس از سال‌ها زحمت در غرب، همنشینی با ایران‌شناسان برجسته دنیا و شرکت در کنفرانس‌ها و سمینارهای علمی و پژوهشی، با کوله‌باری از دانش و آگاهی راهی وطن می‌شود و پس از مدتی، تدریس زبان سغدی را آغاز می‌کند.

بهار در ‏۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۰۴:۳۴

2019-05-07T04:34:31Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۰۸:۰۴
خط ۷۹:		خط ۷۹:
	===سال‌شمار کتاب===		===سال‌شمار کتاب===
	بدرالزمان قریب ۲۰ سال از عمر شریف خود را با تلاشی خستگی‌ناپذیر صرف جمع‌آوری واژگان این دانشنامه کرده است. ۱۵ سال مدت‌زمانی است که او در طول تدریس زبان‌های میانه در دانشگاه تهران، به فیش‌برداری از واژگان و ترکیبات سغدی پرداخته است.		بدرالزمان قریب ۲۰ سال از عمر شریف خود را با تلاشی خستگی‌ناپذیر صرف جمع‌آوری واژگان این دانشنامه کرده است. ۱۵ سال مدت‌زمانی است که او در طول تدریس زبان‌های میانه در دانشگاه تهران، به فیش‌برداری از واژگان و ترکیبات سغدی پرداخته است.

	آرایش و حروف‌چینی این کتاب کاری وقت‌گیر بوده که با همکاری حدود ۱۰ تن از ویراستاران و کارپردازان نرم‌افزار و داده‌پردازی انجام شده است.		آرایش و حروف‌چینی این کتاب کاری وقت‌گیر بوده که با همکاری حدود ۱۰ تن از ویراستاران و کارپردازان نرم‌افزار و داده‌پردازی انجام شده است.

	مرحله نهایی آماده‌سازی این کتاب برای چاپ نیز ۵ سال زمان‌ می‌برد.		مرحله نهایی آماده‌سازی این کتاب برای چاپ نیز ۵ سال زمان‌ می‌برد.

بهار در ‏۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۰۴:۳۳

2019-05-07T04:33:06Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۰۸:۰۳
خط ۱۰۵:		خط ۱۰۵:
	این کتاب برای نخستین بار در سال ۱۳۷۴ توسط انتشارات فرهنگان وارد بازار کتاب شد. ناشر فرهنگ سغدی بیش از ۱۰۰۰۰ ساعت کار فنی و داده‌پردازی سنگین بر روی آن انجام داده است. آماده‌سازی این کتاب به لحاظ تنظیم و ویرایش فنی کار دشواری بوده و برای نخستین بار با تیراژ کم وارد بازار شد. <ref>{{پک\|قریب\|۱۳۷۴\|ک= فرهنگ سغدی\|ص=۷}}</ref> ۱۰۰۰		این کتاب برای نخستین بار در سال ۱۳۷۴ توسط انتشارات فرهنگان وارد بازار کتاب شد. ناشر فرهنگ سغدی بیش از ۱۰۰۰۰ ساعت کار فنی و داده‌پردازی سنگین بر روی آن انجام داده است. آماده‌سازی این کتاب به لحاظ تنظیم و ویرایش فنی کار دشواری بوده و برای نخستین بار با تیراژ کم وارد بازار شد. <ref>{{پک\|قریب\|۱۳۷۴\|ک= فرهنگ سغدی\|ص=۷}}</ref> ۱۰۰۰
	=== پیشینه کتاب===		=== پیشینه کتاب===
	علاقه بدرالزمان به ~~زبان سغدی~~ و ~~تلاش برای خلق اثری بزرگ در این حوزه~~ به دوران دانشجویی بازمی‌گردد. زمانی که او دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران بود. در همان‌جا و با شرکت در برخی از کلاس‌ها ~~به سمت~~ زبان فارسی باستان و خط میخی کشیده می‌شود. با تشویق اساتید و علاقه به تحصیل در زبان‌شناسی، راهی آمریکا می‌شود و تحصیل در دانشگاه پنسیلوانیا را آغاز می‌کند. با تشویق و همراهی اساتیدش چون «مارک درسدن» ایران‌شناس هلندی و «والتر هنینگ» ایران‌شناس آلمانی، وارد دنیای سغدی‌شناسی می‌شود. در کنارش سایر زبان‌های ایرانی باستان و میانه را نیز می‌آموزد. پس از سال‌ها زحمت در غرب، همنشینی با ایران‌شناسان برجسته دنیا و شرکت در کنفرانس‌ها و سمینارهای علمی و پژوهشی، با کوله‌باری از دانش و آگاهی راهی وطن می‌شود و پس از مدتی، تدریس زبان سغدی را آغاز می‌کند.		علاقه بدرالزمان به زبان‌های ایرانی باستان و میانه به دوران دانشجویی بازمی‌گردد. زمانی که دانشجوی دکترای زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تهران بود. در همان‌جا و با شرکت در برخی از کلاس‌ها مجذوب زبان فارسی باستان و خط میخی کشیده می‌شود. با تشویق اساتید و علاقه به تحصیل در زبان‌شناسی، راهی آمریکا می‌شود و تحصیل در دانشگاه پنسیلوانیا را با بورس تحصیلی آغاز می‌کند. با تشویق و همراهی اساتیدش چون «مارک درسدن» ایران‌شناس هلندی و «والتر هنینگ» ایران‌شناس آلمانی، وارد دنیای سغدی‌شناسی می‌شود. در کنارش سایر زبان‌های ایرانی باستان و میانه را نیز می‌آموزد. پس از سال‌ها زحمت در غرب، همنشینی با ایران‌شناسان برجسته دنیا و شرکت در کنفرانس‌ها و سمینارهای علمی و پژوهشی، با کوله‌باری از دانش و آگاهی راهی وطن می‌شود و پس از مدتی، تدریس زبان سغدی را آغاز می‌کند.

	برای تدریس نه متنی به زبان سغدی دارد و نه گرامری، به‌همین جهت،‌ ترجمه متن ''وسنتره‌جاتکه'' را آغاز می‌کند که روایت سغدی یکی از تولدهای بودا را شرح می‌دهد. این کتاب در سال ۱۳۷۱ منتشر می‌شود. پس از آن، مطلبی درباره صرف زبان سغدی می‌نویسد که همگی ~~مقدمه‌ای~~ برای نوشتن فرهنگ سغدی ~~بود~~. خود می‌گوید: «از روز اولی که به من گفتند سغدی درس بده، شروع کردم فیش‌هایی که برای ساختمان فعل رساله‌ام جمع‌آوری کرده بودم، آنها را آوردم و تکه‌تکه بر آنها برگه‌های دیگر واژگان بسیار پیچیده سغدی را افزودم. این کار ۱۰ تا ۱۵ سال ادامه داشت و بعد تا چاپ آن بیست سال طول کشید؛ به‌خصوص گفتم چون تا به‌حال برای زبان سغدی هیچ فرهنگی نوشته نشده است، پس فقط دانشجویان من نیستند که استفاده می‌کنند، در تمام دنیا دانشجویانی هستند که استفاده می‌کنند. نمی‌توانند که تک‌تک متون را بگیرند و از متن واژه‌نامه تهیه کنند، تازه چه بسیار متون سغدی هستند که به آلمانی ترجمه شده بودند و اصلا واژه‌نامه نداشتند. مثلا متون سغدی مسیحی را هنسن به آلمانی ترجمه کرده بود، اما واژه‌نامه نداشت.» <ref name=''زبان سغدی''/>		برای تدریس نه متنی به زبان سغدی دارد و نه گرامری، به‌همین جهت،‌ ترجمه متن ''وسنتره‌جاتکه'' را آغاز می‌کند که روایت سغدی یکی از تولدهای بودا را شرح می‌دهد. این کتاب در سال ۱۳۷۱ منتشر می‌شود. پس از آن، مطلبی درباره صرف زبان سغدی می‌نویسد که همگی زمینه را برای نوشتن فرهنگ سغدی آماده کرد. خود می‌گوید: «از روز اولی که به من گفتند سغدی درس بده، شروع کردم فیش‌هایی که برای ساختمان فعل رساله‌ام جمع‌آوری کرده بودم، آنها را آوردم و تکه‌تکه بر آنها برگه‌های دیگر واژگان بسیار پیچیده سغدی را افزودم. این کار ۱۰ تا ۱۵ سال ادامه داشت و بعد تا چاپ آن بیست سال طول کشید؛ به‌خصوص گفتم چون تا به‌حال برای زبان سغدی هیچ فرهنگی نوشته نشده است، پس فقط دانشجویان من نیستند که استفاده می‌کنند، در تمام دنیا دانشجویانی هستند که استفاده می‌کنند. نمی‌توانند که تک‌تک متون را بگیرند و از متن واژه‌نامه تهیه کنند، تازه چه بسیار متون سغدی هستند که به آلمانی ترجمه شده بودند و اصلا واژه‌نامه نداشتند. مثلا متون سغدی مسیحی را هنسن به آلمانی ترجمه کرده بود، اما واژه‌نامه نداشت.» <ref name=''زبان سغدی''/> به‌همین جهت، این فرهنگ در نوع خود نخستین فرهنگ‌لغت جامع در سغدی‌شناسی به‌شمار می‌رود که به مرجمع معتبری برای محققان ایرانی و اروپایی تبدیل شده است.

	در فاصله ۱۰ تا ۲۰ سال که کار تدوین فرهنگ سغدی به‌طول انجامید؛تعدادی متن سغدی به چاپ رسید و به زبان‌های اروپایی نیز ترجمه شد. برخی واژه‌نامه هم دارند؛ مانند رساله دکتر سیمز ویلیامز پژوهش‌گر متخصص تاریخ آسیای میانه یا آثار ورنر زوندرمان پژوهش‌گر زبان‌ سغدی، درباره متن‌های سغدی مانوی؛ اما هیچ‌کدام از آنها آوانویسی نشدند.<ref name=''زبان سغدی''/>		در فاصله ۱۰ تا ۲۰ سال که کار تدوین فرهنگ سغدی به‌طول انجامید؛تعدادی متن سغدی به چاپ رسید و به زبان‌های اروپایی نیز ترجمه شد. برخی واژه‌نامه هم دارند؛ مانند رساله دکتر سیمز ویلیامز پژوهش‌گر متخصص تاریخ آسیای میانه یا آثار ورنر زوندرمان پژوهش‌گر زبان‌ سغدی، درباره متن‌های سغدی مانوی؛ اما هیچ‌کدام از آنها آوانویسی نشدند.<ref name=''زبان سغدی''/>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۸، ساعت ۲۳:۴۷
خط ۲۸:		خط ۲۸:

	==== مطالعات سعدی====		==== مطالعات سعدی====
	بدرالزمان می‌گوید: خوشحالم که می‌بينم مطالعات زبان سغدی پي گرفته می‌شود و ديگر مثل گذشته كسی به جای «سُغدی» نمی‌گويد «مطالعات سَعدی»!<ref>{{یادکرد وب\|نشانی =https://www.fardanews.com/fa/news/70435/%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8		بدرالزمان می‌گوید: خوشحالم که می‌بينم مطالعات زبان سغدی پي گرفته می‌شود و ديگر مثل گذشته كسی به جای<span style="color:darkred">'''«سُغدی»'''</span><noinclude> نمی‌گويد <span style="color:darkred">'''«مطالعات سَعدی»!'''</span><noinclude><ref>{{یادکرد وب\|نشانی =https://www.fardanews.com/fa/news/70435/%D8%A7%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8
	\|عنوان =اهدای فرش ابريشمی افشار به بدرالزمان قريب\|ناشر = فردانیوز\|تاریخ انتشار =\|تاریخ بازدید =}}</ref>		\|عنوان =اهدای فرش ابريشمی افشار به بدرالزمان قريب\|ناشر = فردانیوز\|تاریخ انتشار =\|تاریخ بازدید =}}</ref>

خط ۳۴:		خط ۳۴:

	====نامش بر سر زبان‌ها افتاد====		====نامش بر سر زبان‌ها افتاد====
	محمد شکری فومنی شاگرد بدرالزمان قریب که سال‌ها در محضر استاد شاگردی کرده و اکنون خود یکی از پژوهشگران زبان‌های میانه فارسی است، برای تحصیل عازم آلمان می‌شود، آنجا به ارزش جهانی کتاب استاد پی می‌برد: «روز اول که به دانشکده رفتیم، پایان‌نامۀ استاد قریب را جلوی ما گذاشتند و گفتند که ابتدا باید درستان را با این متن آغاز کنید!» برایمان عجیب و در عین حال شوق‌آفرین و افتخارآمیز بود که اثری که استاد قریب پس از سال‌های زحمت و محنت خلق کرده، اکنون در ردیف یکی از مهمترین مراجع و منابع در حوزه زبان‌شناسی دنیا به‌شمار می‌رود. «البته که آلمان‌‌ها، روس‌ها و انگلیسی‌ها خیلی خوب کار می‌کنند و دانشمندان بسیاری در سطح جهان داریم؛ ولی این منبع به‌عنوان منبع درجۀ یک برای محصلان این رشته است.» <ref>{{یادکرد وب\|نشانی = http://bukharamag.com/1396.07.20858.html\|عنوان =شب بدرالزمان قریب\|ناشر = بخارا\|تاریخ انتشار =\|تاریخ بازدید =}}</ref> فرهنگ سغدی، نام قریب را در محافل ايران‌شناسی اروپا و آمريكا بر سر زبان‌ها انداخت.		محمد شکری فومنی شاگرد بدرالزمان قریب که سال‌ها در محضر استاد شاگردی کرده و اکنون خود یکی از پژوهشگران زبان‌های میانه فارسی است، برای تحصیل عازم آلمان می‌شود، آنجا به ارزش جهانی کتاب استاد پی می‌برد: «روز اول که به دانشکده رفتیم، پایان‌نامۀ استاد قریب را جلوی ما گذاشتند و گفتند که ابتدا باید درستان را با این متن آغاز کنید!» برایمان عجیب و در عین حال شوق‌آفرین و افتخارآمیز بود که اثری که استاد قریب پس از سال‌های زحمت و محنت خلق کرده، اکنون در ردیف یکی از مهمترین مراجع و منابع در حوزه زبان‌شناسی دنیا به‌شمار می‌رود. «البته که آلمان‌‌ها، روس‌ها و انگلیسی‌ها خیلی خوب کار می‌کنند و دانشمندان بسیاری در سطح جهان داریم؛ ولی این منبع به‌عنوان منبع درجۀ یک برای محصلان این رشته است.» <ref>{{یادکرد وب\|نشانی = http://bukharamag.com/1396.07.20858.html\|عنوان =شب بدرالزمان قریب\|ناشر = بخارا\|تاریخ انتشار =\|تاریخ بازدید =}}</ref> <span style="color:darkred">'''فرهنگ سغدی، نام قریب را در محافل ايران‌شناسی اروپا و آمريكا بر سر زبان‌ها انداخت.'''</span><noinclude>

	==== سغد و سغدی را بهتر بشناسیم====		==== سغد و سغدی را بهتر بشناسیم====
	نام سُغد که هم به زبان و هم به قوم اطلاق می‌شود، در سنگ‌نوشته‌های داریوش و خشاریارشا آمده است. در نقش‌رستم و آپادانای تخت جمشید نیز نگارهٔ مردی سغدی بر دیوار پلکان قصر کشیده شده است. در نوشته‌های اوستایی، از جمله مهریشت و وندیداد و حتی در آثار هرودوت از سغد سخن رفته است. در روزگار ساسانی نیز نام سغد در کتیبه‌های پارتی آمده و جزو قلمرو شهریاری ساسانی ذکر شده است. <ref name=''رویدادی سترگ''/> خاستگاه زبان سغدی ابتدا درهٔ پنجکت و بخارا بوده و سپس به سمرقند رفته است. به‌طور کلی ازبکستان و تاجیکستان امروزی یا ورارود یا ماوراءالنهر را می‌توان به عنوان خاستگاه اصلی این زبان ذکر کرد.		نام سُغد که هم به زبان و هم به قوم اطلاق می‌شود، در سنگ‌نوشته‌های داریوش و خشاریارشا آمده است. در نقش‌رستم و آپادانای تخت جمشید نیز نگارهٔ مردی سغدی بر دیوار پلکان قصر کشیده شده است. در نوشته‌های اوستایی، از جمله مهریشت و وندیداد و حتی در آثار هرودوت از سغد سخن رفته است. در روزگار ساسانی نیز نام سغد در کتیبه‌های پارتی آمده و جزو قلمرو شهریاری ساسانی ذکر شده است. <ref name=''رویدادی سترگ''/> خاستگاه زبان سغدی ابتدا درهٔ پنجکت و بخارا بوده و سپس به سمرقند رفته است. به‌طور کلی <span style="color:purple">'''ازبکستان و تاجیکستان امروزی یا ورارود یا ماوراءالنهر '''</span><noinclude>را می‌توان به عنوان خاستگاه اصلی این زبان ذکر کرد.

	خط سغدی ۲۲ علامت دارد و به سه گونه اصلی تقسیم می‌شود: خط سغدی که گونهٔ سمرقند نیز نامیده می‌شود. خط مانوی یا پالمیری که مانی آن را اختراع کرده و خط متونِ سغدیِ مانوی است. خط سریانی که خط متون سغدی مسیحی است.<ref name=''سغدیانه''/>		<span style="color:green">'''خط سغدی ۲۲ علامت دارد و به سه گونه اصلی تقسیم می‌شود'''</span><noinclude>: خط سغدی که گونهٔ سمرقند نیز نامیده می‌شود. خط مانوی یا پالمیری که مانی آن را اختراع کرده و خط متونِ سغدیِ مانوی است. خط سریانی که خط متون سغدی مسیحی است.<ref name=''سغدیانه''/>

	سغدیان در هزارهٔ دوم پیش از میلاد مسیح در سمرقند و دره زرافشان ساکن بودند. در هزارهٔ نخست پیش از میلاد، جلگهٔ میان آمو دریا و سیر دریا (ماوراء‌النهر) را از آنِ خویش کردند و همسایه سکاییان و خوارزمیان شدند. از سده ۴ تا ۶ پیش از میلاد نیز تابع هخامنشیان شدند. سمرقند مرکز سغدیان بود، اما پس از حمله اسکندر و تاراج این شهر، به سوی خاور کوچ کردند و در مسیر جاده ابریشم به داد و ستد و بازرگانی روی آوردند. بازرگانان سغدی در این روزگار به درباره چین راه یافتند و برای تهیه کالای مورد نیاز غرب داد و ستد می‌کردند. از این‌رو آنها پیوسته در خاور و باختر بودند. اینگونه بود که از خاور ابریشم چینی به سوی باختر (روم و یونان) و از باختر نیز هنر یونانی و ایرانی به خاک چین رسید.<ref name=''رویدادی سترگ''/>		سغدیان در هزارهٔ دوم پیش از میلاد مسیح در سمرقند و دره زرافشان ساکن بودند. در هزارهٔ نخست پیش از میلاد، جلگهٔ میان آمو دریا و سیر دریا (ماوراء‌النهر) را از آنِ خویش کردند و همسایه سکاییان و خوارزمیان شدند. از سده ۴ تا ۶ پیش از میلاد نیز تابع هخامنشیان شدند. سمرقند مرکز سغدیان بود، اما پس از حمله اسکندر و تاراج این شهر، به سوی خاور کوچ کردند و در مسیر جاده ابریشم به داد و ستد و بازرگانی روی آوردند. بازرگانان سغدی در این روزگار به درباره چین راه یافتند و برای تهیه کالای مورد نیاز غرب داد و ستد می‌کردند. از این‌رو آنها پیوسته در خاور و باختر بودند. اینگونه بود که از خاور ابریشم چینی به سوی باختر (روم و یونان) و از باختر نیز هنر یونانی و ایرانی به خاک چین رسید.<ref name=''رویدادی سترگ''/>
خط ۶۳:		خط ۶۳:

	===چرا باید این کتاب را خواند===		===چرا باید این کتاب را خواند===
	در جای جای زبان و ادبیات فارسی می‌توان ردپای واژگان و ترکیبات سغدی را یافت. از این رو شناخت این زبان خاموش که روزگاری زبان بسیاری از ایرانیان بوده و آثار و ادبیات فراوانی به این زبان نوشته شده است، می تواند به کشف بخش مهمی از فرهنگ و تمدن ایرانیان کمک شایانی کند. از واژه‌های بسیار زیبای سغدی که به‌یادگار در زبان فارسی باقی مانده، می‌توان به این واژگان اشاره کرد: بت، فرخار، کشاورزی، پردو و ... <ref name=''رویدادی سترگ''>{{یادکرد\|نویسنده= اسماعیل‌پور\|مقاله= فرهنگ سغدی: رویدادی سترگ در پژوهش‌های ایران‌شناسی\|ترجمه=\|ژورنال= کلک\|تاریخ= ۱۳۷۵\|دوره=\|شماره=\|صفحه}}</ref>		در جای جای زبان و ادبیات فارسی می‌توان ردپای واژگان و ترکیبات سغدی را یافت. از این رو شناخت این زبان خاموش که روزگاری زبان بسیاری از ایرانیان بوده و آثار و ادبیات فراوانی به این زبان نوشته شده است، می تواند به کشف بخش مهمی از فرهنگ و تمدن ایرانیان کمک شایانی کند. از واژه‌های بسیار زیبای سغدی که به‌یادگار در زبان فارسی باقی مانده، می‌توان به این واژگان اشاره کرد: <span style="color:green">'''بت، فرخار، کشاورزی، پردو و ...'''</span><noinclude> <ref name=''رویدادی سترگ''>{{یادکرد\|نویسنده= اسماعیل‌پور\|مقاله= فرهنگ سغدی: رویدادی سترگ در پژوهش‌های ایران‌شناسی\|ترجمه=\|ژورنال= کلک\|تاریخ= ۱۳۷۵\|دوره=\|شماره=\|صفحه}}</ref>
	به‌همین جهت مطالعه کتاب [[فرهنگ سغدی]] به عنوان دانشنامه‌ای جامع و راهنما برای قرائت و تصحیح متون کهن فارسی، واژه‌گزینی و واژه‌سازی راه‌گشاست و بسیاری از واژگان مبهمی که قبلا خوانده نشدند، به‌یاری این کمک کشف و روشن می‌شوند.		به‌همین جهت مطالعه کتاب [[فرهنگ سغدی]] به عنوان دانشنامه‌ای جامع و راهنما برای قرائت و تصحیح متون کهن فارسی، واژه‌گزینی و واژه‌سازی راه‌گشاست و بسیاری از واژگان مبهمی که قبلا خوانده نشدند، به‌یاری این کمک کشف و روشن می‌شوند.