تصحیح متون - تاریخچهٔ نسخه‌ها

طراوت بارانی در ‏۱۴ بهمن ۱۳۹۸، ساعت ۲۳:۰۷

2020-02-03T23:07:25Z

طراوت بارانی در ‏۹ آذر ۱۳۹۸، ساعت ۰۰:۲۳

2019-11-30T00:23:48Z

چری در ‏۱۳ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۱۵:۲۰

2019-08-04T15:20:45Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۱۸:۵۰
خط ۲۷۹:		خط ۲۷۹:

	بیان تلاش‌های پژوهشگران ایرانی و نیز غربی در زمینهٔ تصحیح متون، به‌هیچ‌وجه به این افراد منحصر نمی‌شود و شرح آثار بزرگان مذکور فقط به‌عنوان نمونه رفت. ضمن اینکه در دیگر بخش‌ها به تناسب، از کوشش‌های دیگر اساتید نیز صحبت شده است. در پایان به تعدادی دیگر از محققانی که در زمینهٔ تصحیح متون، نسخه‌شناسی و متن‌شناسی حق بزرگی بر گردن ادب فارسی و عربی دارند اشاره می‌شود:		بیان تلاش‌های پژوهشگران ایرانی و نیز غربی در زمینهٔ تصحیح متون، به‌هیچ‌وجه به این افراد منحصر نمی‌شود و شرح آثار بزرگان مذکور فقط به‌عنوان نمونه رفت. ضمن اینکه در دیگر بخش‌ها به تناسب، از کوشش‌های دیگر اساتید نیز صحبت شده است. در پایان به تعدادی دیگر از محققانی که در زمینهٔ تصحیح متون، نسخه‌شناسی و متن‌شناسی حق بزرگی بر گردن ادب فارسی و عربی دارند اشاره می‌شود:
	* اساتید ایرانی: [[میرزا یوسف خان اعتصامی]]، [[علی‌اکبر دهخدا]]، [[محمدتقی مدرس رضوی]]، [[محمد معین]]، [[اصغر مهدوی]]، [[مهدی محقق]]، [[محمد روشن]]، [[مهدی بیانی]]، [[احمد منزوی]]، [[علینقی منزوی]]، [[محمدعلی فروغی]]، [[عبدالعظیم قریب]]، [[احمد بهمنیار]]، [[علی‌اصغر حکمت]]، [[عباس اقبال]]، [[محمدتقی دانش‌پژوه]]، [[ذبیح‌الله صفا]]، [[یحیی مهدوی]]، [[غلامرضا رشید یاسمی]]، [[علی عبدالرسولی]]، [[غلامحسین یوسفی]]، [[نصرالله تقوی]]، [[پرویز ناتل خانلری]]، [[صادق گوهرین]]، [[جلال‌الدین محدث ارموی]]، [[محمدجعفر یاحقی]]، [[احمد گلچین معانی]] و...		* اساتید ایرانی: [[میرزا یوسف خان اعتصامی]]، [[علی‌اکبر دهخدا]]، [[محمدتقی مدرس رضوی]]، [[محمد معین]]، [[عبدالله انوار]]، [[اصغر مهدوی]]، [[مهدی محقق]]، [[محمد روشن]]، [[مهدی بیانی]]، [[احمد منزوی]]، [[علینقی منزوی]]، [[محمدعلی فروغی]]، [[عبدالعظیم قریب]]، [[احمد بهمنیار]]، [[علی‌اصغر حکمت]]، [[عباس اقبال]]، [[محمدتقی دانش‌پژوه]]، [[ذبیح‌الله صفا]]، [[یحیی مهدوی]]، [[غلامرضا رشید یاسمی]]، [[علی عبدالرسولی]]، [[غلامحسین یوسفی]]، [[نصرالله تقوی]]، [[پرویز ناتل خانلری]]، [[صادق گوهرین]]، [[جلال‌الدین محدث ارموی]]، [[محمدجعفر یاحقی]]، [[احمد گلچین معانی]] و...
	* اساتید خارجی: بروکلمن، فلیشر، ویلیام جکسون، چارلز ریو، آربری، بلوشه، سیمونوف، هلموت ریتر، کاترمر، ژول مول، صلاح‌الدین المنجد، عبدالسلام هارون، کازیمرسکی، ادوارد براون، احمد آتش و...		* اساتید خارجی: بروکلمن، فلیشر، ویلیام جکسون، چارلز ریو، آربری، بلوشه، سیمونوف، هلموت ریتر، کاترمر، ژول مول، صلاح‌الدین المنجد، عبدالسلام هارون، کازیمرسکی، ادوارد براون، احمد آتش و...

چری در ‏۱۳ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۱:۵۸

2019-08-04T01:58:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۵:۲۸
خط ۸۵:		خط ۸۵:
	این معنی مثلی است پارسی، چنان‌که شاعری گوید:{{سخ}}		این معنی مثلی است پارسی، چنان‌که شاعری گوید:{{سخ}}
	{{گفتاورد تزیینی\|ظالم که کباب از دل درویش خورد / چون درنگری ز پهلوی خویش خورد		{{گفتاورد تزیینی\|ظالم که کباب از دل درویش خورد / چون درنگری ز پهلوی خویش خورد
	دنیا عسل است هر که زو بیش خورد / خون افزاید تب آورد نیش خورد}}<ref>{{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی= آل داود\|عنوان= شاهنامهٔ فردوسی به تصحیح ملک‌الشعرای بهار \|ژورنال= نامهٔ فرهنگستان\|شماره= ۱۹\|صفحات= ۱۶۳-۱۶۵}}</ref>		دنیا عسل است هر که زو بیش خورد / خون افزاید تب آورد نیش خورد<ref>{{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی= آل داود\|عنوان= شاهنامهٔ فردوسی به تصحیح ملک‌الشعرای بهار \|ژورنال= نامهٔ فرهنگستان\|شماره= ۱۹\|صفحات= ۱۶۳-۱۶۵}}</ref>
			}}
	===میمون بنتلی===		===میمون بنتلی===
	برخی می‌پندارند که پیروان تصحیح علمی نباید ذوق یا استنباط‌های شخصی خود را در کار تصحیح دخالت دهند و چنین استدلال می‌آورند که اگر مصحح با کمک ذوق شخصی از میان چند ضبط که هیچ‌کدام برتریِ به‌خصوصی بر دیگری ندارد، ضبط صحیح‌تر از منظر خود را انتخاب کند، کار علمی نکرده است. حقیقت اما چیز دیگری است. تصحیح علمی و خصوصاً شیوهٔ «کارل لاخمان»، هیچ‌ گونه مخالفتی با مداخلهٔ ذوق مصحح ندارد. لاخمان بر این عقیده بود که پس از مطالعات مقدماتی که شامل مقایسهٔ نسخه‌ها و بازسازی نسخهٔ مادر است، مصحح اجازهٔ هر گونه دخالت در اعمال تصحیحات قیاسی خود را دارد. لاخمان پس از تصحیحی که در ۱۸۳۱م با استفاده از متن یونانی بر روی انجیل انتشار داد، با حملهٔ شدید مخالفان تصحیح ذوقی روبه‌رو شد. یکی از مخالفان، روش او را با روش مصحح بزرگ انگلیسی، ریچارد بنتلی (۱۶۶۲تا۱۷۴۲م) که در تصحیحات ذوقی بسیار معروف بود، مقایسه کرد و او را «میمون بنتلی» خواند. لاخمان البته در چاپ دوم انجیلی که تصحیح کرده بود، به این انتقادها پاسخ تندی داد و آن‌ها را به این متهم کرد که متن آشنا اما غلط را بر متن ناآشنا اما صحیح، ترجیح می‌دهند.<ref name=''تاریخچهٔ امیدسالار''/>		برخی می‌پندارند که پیروان تصحیح علمی نباید ذوق یا استنباط‌های شخصی خود را در کار تصحیح دخالت دهند و چنین استدلال می‌آورند که اگر مصحح با کمک ذوق شخصی از میان چند ضبط که هیچ‌کدام برتریِ به‌خصوصی بر دیگری ندارد، ضبط صحیح‌تر از منظر خود را انتخاب کند، کار علمی نکرده است. حقیقت اما چیز دیگری است. تصحیح علمی و خصوصاً شیوهٔ «کارل لاخمان»، هیچ‌ گونه مخالفتی با مداخلهٔ ذوق مصحح ندارد. لاخمان بر این عقیده بود که پس از مطالعات مقدماتی که شامل مقایسهٔ نسخه‌ها و بازسازی نسخهٔ مادر است، مصحح اجازهٔ هر گونه دخالت در اعمال تصحیحات قیاسی خود را دارد. لاخمان پس از تصحیحی که در ۱۸۳۱م با استفاده از متن یونانی بر روی انجیل انتشار داد، با حملهٔ شدید مخالفان تصحیح ذوقی روبه‌رو شد. یکی از مخالفان، روش او را با روش مصحح بزرگ انگلیسی، ریچارد بنتلی (۱۶۶۲تا۱۷۴۲م) که در تصحیحات ذوقی بسیار معروف بود، مقایسه کرد و او را «میمون بنتلی» خواند. لاخمان البته در چاپ دوم انجیلی که تصحیح کرده بود، به این انتقادها پاسخ تندی داد و آن‌ها را به این متهم کرد که متن آشنا اما غلط را بر متن ناآشنا اما صحیح، ترجیح می‌دهند.<ref name=''تاریخچهٔ امیدسالار''/>

چری در ‏۱۳ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۱:۵۶

2019-08-04T01:56:59Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۵:۲۶
خط ۷۸:		خط ۷۸:
	===کتاب، شریک عمر مصحح===		===کتاب، شریک عمر مصحح===
	{{گفتاورد تزیینی\|یکی از فضلا از قول مرحوم حاج‌آقارضا کتاب‌فروشِ معروف حکایت می‌کرد که ناشر دیوان مسعود، منظور همان چاپ سنگی دیوان مسعود سعد در ۱۲۹۶ه‍.ق است، همسایهٔ حجرهٔ ما بود. اکثر شب‌ها می‌دیدم که در را فروبسته و چیزی را همی‌زند و همی‌کوبد. شبی از او پرسیدم که خورندهٔ این ضربت‌ها کیست؟ گفت: این کتاب است که مایهٔ خود را در پایش صرف کرده‌ام و چون کوهی در حجرهٔ من انباشته شده و شریک عمرم گشته است.<ref name=''تاریخ قاجار''>{{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی= آزادیان\|عنوان= نگاهی به تصحیح متون در دورهٔ قاجار\|ژورنال= دانشکدهٔ ادبیات و علوم‌انسانی دانشگاه تهران\|شماره= ۱۶۸و۱۶۹\|صفحات= ۱۵۱تا۱۷۰}}</ref>}}		{{گفتاورد تزیینی\|یکی از فضلا از قول مرحوم حاج‌آقارضا کتاب‌فروشِ معروف حکایت می‌کرد که ناشر دیوان مسعود، منظور همان چاپ سنگی دیوان مسعود سعد در ۱۲۹۶ه‍.ق است، همسایهٔ حجرهٔ ما بود. اکثر شب‌ها می‌دیدم که در را فروبسته و چیزی را همی‌زند و همی‌کوبد. شبی از او پرسیدم که خورندهٔ این ضربت‌ها کیست؟ گفت: این کتاب است که مایهٔ خود را در پایش صرف کرده‌ام و چون کوهی در حجرهٔ من انباشته شده و شریک عمرم گشته است.<ref name=''تاریخ قاجار''>{{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی= آزادیان\|عنوان= نگاهی به تصحیح متون در دورهٔ قاجار\|ژورنال= دانشکدهٔ ادبیات و علوم‌انسانی دانشگاه تهران\|شماره= ۱۶۸و۱۶۹\|صفحات= ۱۵۱تا۱۷۰}}</ref>}}

			===کباب از دل درویش خوردن===
			[[محمدتقی بهار]] نسخه‌ای از چاپ شاهنامه در بمبئی به سال ۱۲۷۶ را داشته است. هنگامی که در اواسط دوران رضاشاه، ملک‌الشعرا، در زندان شهربانی گرفتار و بعد از آن، به اصفهان تبعید شد، یگانه مونسش، همین شاهنامه بود. او در این فرصت که اجازهٔ کار دیگری نداشت، بارها آن را به دقت مطالعه کرد و هر جا نکته‌ای به نظرش می‌رسید، بر حاشیهٔ کتاب با خط خود یادداشت می‌کرد. بهار بعد از آزادی هم در اوقات فراغت، از مطالعه و دقت در شاهنامه غافل نشد و مطالب تازه‌ای در تصحیح ابیات و شرح و معانی لغات و نکات دستوری و بلاغی و ... بر این حاشیه‌ها افزود. او در حل مشکلات شاهنامه بیش از همه به متون پهلوی و برخی کتاب‌های کهن فارسی مانند ترجمهٔ تاریخ طبری، مقدمهٔ شاهنامهٔ ابومنصوری و مجمل‌التواریخ و القصص توجه داشت. این شاهنامه که با یادداشت‌ّ‌های بهار، از هر حیث در خور اعتناست، بعد از مرگ او در خاندانش محفوظ ماند تا اینکه در سال‌های اخیر، «علی میرانصاری» آن را از یکی از فرزندان ملک‌الشعرا، پروانهٔ بهار، گرفت و به ایران بازگرداند و به صورت عکسی چاپ کرد. ابیات تصحیحی شاهنامه در این نسخه، که به شیوهٔ قیاسی تصحیح شده‌اند، اکثرا با ضبط مندرج در شاهنامهٔ مسکو برابری می‌کنند. نمونه‌ای از یادداشت‌های بهار در حواشی شاهنامه نقل می‌شود. بهار در شرح بیت زیر:{{سخ}}
			{{گفتاورد تزیینی\|نباشی بس ایمن به بازوی خویش / خورد کام نادان ز پهلوی خویش}}{{سخ}}
			آورده است:{{سخ}}
			این معنی مثلی است پارسی، چنان‌که شاعری گوید:{{سخ}}
			{{گفتاورد تزیینی\|ظالم که کباب از دل درویش خورد / چون درنگری ز پهلوی خویش خورد
			دنیا عسل است هر که زو بیش خورد / خون افزاید تب آورد نیش خورد}}<ref>{{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی= آل داود\|عنوان= شاهنامهٔ فردوسی به تصحیح ملک‌الشعرای بهار \|ژورنال= نامهٔ فرهنگستان\|شماره= ۱۹\|صفحات= ۱۶۳-۱۶۵}}</ref>

	===میمون بنتلی===		===میمون بنتلی===
خط ۳۷۴:		خط ۳۸۲:
	# {{یادکرد ژورنال\|عنوان= ضرورت تصحیح متون(در گفتگو با استاد نجیب مایل هروی)\|ژورنال= کیهان فرهنگی\|شماره = ۷۸ \|سال = آذر ۱۳۷۰\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}		# {{یادکرد ژورنال\|عنوان= ضرورت تصحیح متون(در گفتگو با استاد نجیب مایل هروی)\|ژورنال= کیهان فرهنگی\|شماره = ۷۸ \|سال = آذر ۱۳۷۰\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}
	# {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی= افشار\|نام= ایرج\|عنوان= نکته‌هایی در تصحیح حافظ \|ژورنال= یغما\|شماره= ۵۹\|سال = اردیبهشت ۱۳۳۲\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}		# {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی= افشار\|نام= ایرج\|عنوان= نکته‌هایی در تصحیح حافظ \|ژورنال= یغما\|شماره= ۵۹\|سال = اردیبهشت ۱۳۳۲\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}
			# {{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی= آل داود\|نام= سیدعلی\|عنوان= شاهنامهٔ فردوسی به تصحیح ملک‌الشعرای بهار \|ژورنال= نامهٔ فرهنگستان\|شماره= ۱۹\|سال = اردیبهشت ۱۳۸۱\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}

	==پیوند به بیرون==		==پیوند به بیرون==

چری: /* منابع */

2019-08-04T01:28:25Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۴:۵۸
خط ۳۷۳:		خط ۳۷۳:
	# {{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی =کریمی\|نام= مهشید\|عنوان =نخستین بانک اطلاعاتی نسخه‌های خطی ایران و جهان \|ژورنال =کتاب ماه کلیات اطلاعات، ارتباطات و دانش‌شناسی\|سال = شهریور۱۳۸۷\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}		# {{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی =کریمی\|نام= مهشید\|عنوان =نخستین بانک اطلاعاتی نسخه‌های خطی ایران و جهان \|ژورنال =کتاب ماه کلیات اطلاعات، ارتباطات و دانش‌شناسی\|سال = شهریور۱۳۸۷\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}
	# {{یادکرد ژورنال\|عنوان= ضرورت تصحیح متون(در گفتگو با استاد نجیب مایل هروی)\|ژورنال= کیهان فرهنگی\|شماره = ۷۸ \|سال = آذر ۱۳۷۰\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}		# {{یادکرد ژورنال\|عنوان= ضرورت تصحیح متون(در گفتگو با استاد نجیب مایل هروی)\|ژورنال= کیهان فرهنگی\|شماره = ۷۸ \|سال = آذر ۱۳۷۰\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}
	# {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی= افشار\|نام= ~~مهشید~~\|عنوان= نکته‌هایی در تصحیح حافظ \|ژورنال= یغما\|شماره= ۵۹\|سال = اردیبهشت ۱۳۳۲\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}		# {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی= افشار\|نام= ایرج\|عنوان= نکته‌هایی در تصحیح حافظ \|ژورنال= یغما\|شماره= ۵۹\|سال = اردیبهشت ۱۳۳۲\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}

	==پیوند به بیرون==		==پیوند به بیرون==

چری در ‏۱۳ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۱:۲۷

2019-08-04T01:27:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۴:۵۷
خط ۵۱:		خط ۵۱:
	::گفت: نخیر.		::گفت: نخیر.
	:طاوس گفت:<font color=darkblue> نقطه</font> بگذار که نقطه مانند نورِ نوشته است.<ref name=''تاریخچهٔ امیدسالار''/>		:طاوس گفت:<font color=darkblue> نقطه</font> بگذار که نقطه مانند نورِ نوشته است.<ref name=''تاریخچهٔ امیدسالار''/>

			===شاید که به کار آید...===
			[[ایرج افشار]] نقل ‌می‌کند:{{سخ}}
			«من چند سال پیش در پی سرگذشت دانشمند معروف قاضی میرحسین میبدی(درگذشته به سال ۹۰۹ یا ۹۱۱) بودم. ضمن آثاری که از او به دست هست سی‌وسه مکتوب می‌باشد که نسخهٔ خطی آنها در کتابخانهٔ آستانهٔ قدس(مشهد) موجود است. وی در یکی از این مکاتیب که نسبتا مفصل و در استعفا از سمت قاضی‌القضاتی شهر یزد است چند غزل و چندین بیت پراکنده از حافظ را برای تایید سخن خود آورده است و میان صورت بعضی از شعرهای مندرج در مکتوب مورد ذکر با صورتی که از آن شعرها در نسخه‌های چاپی ضبط شده، تفاوت‌هایی هست و چون پاره‌ای از نسخه‌بدل‌های مندرج در مکتوب قاضی میرحسین درست‌تر و پرمعنی‌تر می‌نماید آنها را یکان یکان در زیر می‌آورم شاید مصححین حافظ را به کار آید.»(ابیات اصلی از نسخهٔ قزوینی-غنی ذکر شده‌اند. ضمنا موارد بیشترند و در اینجا فقط به دو مورد اشاره می‌شود.){{سخ}}
			{{گفتاورد تزیینی\|حدیث مدعیان و خیال همکاران / همان حکایت زردوز و بوریاباف است}}{{سخ}}
			در مکتوب به جای «همکاران»، «همکاری است و معنی این بیت به این صورت رساتر است.
			{{گفتاورد تزیینی\|دیریست که دلدار پیامی نفرستاد / ننوشت سلامی و کلامی نفرستاد}}{{سخ}}
			در مکتوب محل «سلامی» و «کلامی» بالعکس است و شعر به این صورت فصیح‌تر است؛ چه کلام‌نوشتن و سلام‌فرستادن درست‌تر می‌نماید و چون قافیهٔ بیت دوم این غزل:{{سخ}}
			{{گفتاورد تزیینی\|صد نامه فرستادم و آن شاه سواران / پیکی ندوانید و سلامی نفرستاد}}{{سخ}}
			«سلامی» است، در مکتوب، «پیامی» آمده است و تناسب پیک و پیام هم به جای خود زیباست.<ref>{{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی= افشار\|عنوان= نکته‌هایی در تصحیح حافظ \|ژورنال= یغما\|شماره= ۵۹\|صفحات= ۷۲تا۷۵}}</ref>

	===اعتماد مکن؛ جز بر خط معتمدان===		===اعتماد مکن؛ جز بر خط معتمدان===
خط ۳۶۳:		خط ۳۷۳:
	# {{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی =کریمی\|نام= مهشید\|عنوان =نخستین بانک اطلاعاتی نسخه‌های خطی ایران و جهان \|ژورنال =کتاب ماه کلیات اطلاعات، ارتباطات و دانش‌شناسی\|سال = شهریور۱۳۸۷\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}		# {{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی =کریمی\|نام= مهشید\|عنوان =نخستین بانک اطلاعاتی نسخه‌های خطی ایران و جهان \|ژورنال =کتاب ماه کلیات اطلاعات، ارتباطات و دانش‌شناسی\|سال = شهریور۱۳۸۷\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}
	# {{یادکرد ژورنال\|عنوان= ضرورت تصحیح متون(در گفتگو با استاد نجیب مایل هروی)\|ژورنال= کیهان فرهنگی\|شماره = ۷۸ \|سال = آذر ۱۳۷۰\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}		# {{یادکرد ژورنال\|عنوان= ضرورت تصحیح متون(در گفتگو با استاد نجیب مایل هروی)\|ژورنال= کیهان فرهنگی\|شماره = ۷۸ \|سال = آذر ۱۳۷۰\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}
			# {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی= افشار\|نام= مهشید\|عنوان= نکته‌هایی در تصحیح حافظ \|ژورنال= یغما\|شماره= ۵۹\|سال = اردیبهشت ۱۳۳۲\| تاریخ بازبینی = ۱مرداد۱۳۹۸}}

	==پیوند به بیرون==		==پیوند به بیرون==

چری در ‏۱۳ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۰:۵۹

2019-08-04T00:59:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۴:۲۹
خط ۲۷:		خط ۲۷:
	{{گفتاورد تزیینی\|«اختلاف موجود میان نسخه‌های انجیل بسیار شده است. علت این امر یا بی‌توجهی برخی از کاتبان یا گستاخی برخی دیگر است. اینان آنچه می‌نویسند با نسخهٔ اصل مقابله نمی‌کنند و حتی گهگاه حین استنساخ، برخی جملات را به میل خودشان کوتاه و بلند می‌کنند.»}}		{{گفتاورد تزیینی\|«اختلاف موجود میان نسخه‌های انجیل بسیار شده است. علت این امر یا بی‌توجهی برخی از کاتبان یا گستاخی برخی دیگر است. اینان آنچه می‌نویسند با نسخهٔ اصل مقابله نمی‌کنند و حتی گهگاه حین استنساخ، برخی جملات را به میل خودشان کوتاه و بلند می‌کنند.»}}
	آگوستین قدیس (۳۵۴تا۴۳۰م) نیز از فساد متن انجیل آگاه بود و ضمن تفاسیر یا بحث‌های مربوط به الهیات، به خطاهایی که در نسخ کتاب مقدسشان راه یافته بود، اشاره می‌کرد. از این میان، سن ژروم (حدود ۳۴۷تا۴۲۰م) که به‌دستور پاپ داماسوس‌یکم مأموریت داشت متن لاتینی اناجیل چهارگانه را تصحیح کند، روشمندانه‌تر به این قضیه توجه کرده و نمونه‌هایی از گشتگی‌های معلول بدخوانی، دوباره‌نویسی، جااندازی متن، قلب حروف و حتی دستبردهای آگاهانهٔ کاتبان را به‌دست داده است.<ref name=''تاریخچهٔ امیدسالار''>{{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی= امیدسالار\|عنوان= تاریخچه‌‌ای از تصحیح متن در مغرب زمین و در میان مسلمین \|ژورنال= آینهٔ میراث\|شماره= ۳۳و۳۴\|صفحات= ۷تا۳۲}}</ref>		آگوستین قدیس (۳۵۴تا۴۳۰م) نیز از فساد متن انجیل آگاه بود و ضمن تفاسیر یا بحث‌های مربوط به الهیات، به خطاهایی که در نسخ کتاب مقدسشان راه یافته بود، اشاره می‌کرد. از این میان، سن ژروم (حدود ۳۴۷تا۴۲۰م) که به‌دستور پاپ داماسوس‌یکم مأموریت داشت متن لاتینی اناجیل چهارگانه را تصحیح کند، روشمندانه‌تر به این قضیه توجه کرده و نمونه‌هایی از گشتگی‌های معلول بدخوانی، دوباره‌نویسی، جااندازی متن، قلب حروف و حتی دستبردهای آگاهانهٔ کاتبان را به‌دست داده است.<ref name=''تاریخچهٔ امیدسالار''>{{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی= امیدسالار\|عنوان= تاریخچه‌‌ای از تصحیح متن در مغرب زمین و در میان مسلمین \|ژورنال= آینهٔ میراث\|شماره= ۳۳و۳۴\|صفحات= ۷تا۳۲}}</ref>

			===جرات تصحیح مثنوی: «بشنو از نی» یا «بشنو این نی»===
			«محمد استعلامی» دومین نفری بود که مثنوی معنوی را با تصحیح انتقادی در ایران منتشر کرد؛ البته نیم‌ قرن بعد از نیکلسون فقید. استعلامی از صحبت خود در مورد تصحیح مثنوی با استاد [[بدیع‌الزمان فروزانفر]] می‌گوید:{{سخ}}
			{{گفتاورد تزیینی\|گفتم: شما بعد از دیوان شمس، چرا متن مثنوی را تصحیح نمی‌فرمایید؟ استاد چند لحظه‌ای به من نگاه کرد... گفت: استعلامی! جرات نمی‌کنم!... جناب آقای مینوی می‌خواهند این کار را بکنند...}}{{سخ}}
			استعلامی معنای «جرات نمی‌کنم» را از زبان فروزانفر، مربوط به ادامهٔ جمله می‌داند که ذکر شد؛ یعنی مقدم‌بودن [[مجتبی مینوی]]، اگر می‌خواست این کار را بکند که البته نکرد. اما «حسن لاهوتی» (مولوی‌پژوه و مترجم شرح شش جلدی نیکلسون بر مثنوی) نظر دیگری دارد. فروزانفر از معدود دانشمندان ایرانی بود که شایستگی و اهلیت تصحیح مثنوی را داشت. سوال اینجاست که چرا استادی چون او نباید جرات به تصحیح مثنوی کند؟ لاهوتی عقیده دارد فروزانفر از اهمیت و وسعت و عظمت کوشش نیکلسون آگاهی داشت و خوب می‌دانست که نیکلسون خام‌کار نیست. او می‌دانست که اگر خود بخواهد مثنوی را تصحیح کند باید به جنگ شیر برود و تصحیحی از مثنوی ارائه دهد که از تصحیح نیکلسون عالمانه‌تر و پخته‌تر باشد، حال آنکه ربودن گوی سبقت از نیکلسون به این سادگی‌ها میسر نبود.{{سخ}}
			لاهوتی به موارد دیگری از همین گفتگو با فروزانفر نیز اشاره می‌کند که استعلامی در مورد نیکلسون به دور از انصاف سخن گفته است. استعلامی اشاره می‌کند که «در تصحیح مثنوی نیکلسون، خیلی جاها زیرنویس‌ها درست‌تر از متن به نظر می‌آید». فروزانفر نیز البته حرف استعلامی را تایید نمی‌کند و می‌گوید: «عکس نسخه‌های قاهره و قونیه را ببین». در جایی دیگر نیز استعلامی اشاره می‌کند که « تا چهارده سال پیش که جلد اول کار من منتشر شد، همه جا «بشنو از نی» بود». اگر دکتر استعلامی به یادداشت‌های اصلاحی و نظرات جدید نیکلسون در شرح وی بر مثنوی مراجعه می‌کردند چنین سخنی نمی‌گفتند؛ زیرا نیکلسون شصت سال قبل از این جریانات در شرح خود بر مثنوی، اولین نفری بود که از نسخهٔ قونیه استفاده کرد و ذیل بیت اول دفتر اول نوشته است که صورت اصلی بیت آغازین مثنوی:{{سخ}}
			{{گفتاورد تزیینی\|بشنو این نی چون حکایت می‌کند / از جدایی‌ها شکایت می‌کند}}{{سخ}}
			است و «این نی» خود مولاناست. بیت مورد نظر بعدها در حلقهٔ مریدان، به خاطر احترامی که برای شخص مولانا قائل بوده‌اند و اینکه نمی‌خواستند خود را در جای او بگذارند، به صورت «بشنو از نی» قرائت می‌شده است.<ref name=''لاهوتی نیکلسون''/>

	===پس ننوشتی!===		===پس ننوشتی!===
خط ۲۱۷:		خط ۲۲۵:

	====[[جلال خالقی مطلق]] (۱۳۱۶ ش. تاکنون)====		====[[جلال خالقی مطلق]] (۱۳۱۶ ش. تاکنون)====
	به پایان رسیدن تصحیح «شاهنامهٔ فردوسی» به کوشش دکتر ~~خالقی،~~ نقطهٔ عطفی نه تنها در تاریخ شاهنامه‌شناسی، بلکه در تاریخ فن تصحیح متون فارسی به شمار می‌رود. مصحح بزرگ انگلیسی «آلفرد هاوسمن» فن تصحیح را آمیخته‌ای از علم وهنر می‌داند. او می‌گفت:		به پایان رسیدن تصحیح «شاهنامهٔ فردوسی» به کوشش دکتر خالقی و با همکاری ابوالفضل خطیبی و محمود امیدسالار، نقطهٔ عطفی نه تنها در تاریخ شاهنامه‌شناسی، بلکه در تاریخ فن تصحیح متون فارسی به شمار می‌رود. مصحح بزرگ انگلیسی «آلفرد هاوسمن» فن تصحیح را آمیخته‌ای از علم وهنر می‌داند. او می‌گفت:
	{{گفتاورد تزیینی\|تصحیح عبارت است از شناختن غلط‌های متن به‌وسیلهٔ علم و تصحیح آن غلط‌ها توسط هنر.}}		{{گفتاورد تزیینی\|تصحیح عبارت است از شناختن غلط‌های متن به‌وسیلهٔ علم و تصحیح آن غلط‌ها توسط هنر.}}
	به‌عبارت‌دیگر مصحح باید این ظرافت طبع را داشته باشد که بتواند از میان ضبط‌های مختلف دستنویس‌های اثر، آن ضبطی را انتخاب کند که با هنر خالق اثر همخوان باشد؛ و اینجاست که می‌رسیم به خالقی. خالقی در تصحیح شاهنامه نه‌ تنها روش صحیح پاکیزه‌کردن متن را به‌صورتی نظام‌مند نشان داد؛ بلکه به مصححین جوان‌تر نشان داد که ضبط‌های غلط هم در بسیاری از مواقع می‌توانند به‌صورت اصلی که از دست رفته، راهبر باشند.<ref name=''خالقی امیدسالار''/>{{سخ}}		به‌عبارت‌دیگر مصحح باید این ظرافت طبع را داشته باشد که بتواند از میان ضبط‌های مختلف دستنویس‌های اثر، آن ضبطی را انتخاب کند که با هنر خالق اثر همخوان باشد؛ و اینجاست که می‌رسیم به خالقی. خالقی در تصحیح شاهنامه نه‌ تنها روش صحیح پاکیزه‌کردن متن را به‌صورتی نظام‌مند نشان داد؛ بلکه به مصححین جوان‌تر نشان داد که ضبط‌های غلط هم در بسیاری از مواقع می‌توانند به‌صورت اصلی که از دست رفته، راهبر باشند.<ref name=''خالقی امیدسالار''/>{{سخ}}
خط ۳۱۱:		خط ۳۱۹:
	* جستارهایی در میراث اسلامی(مجموعهٔ مقالات، یادداشت‌ها، اسناد و متون) دفتر چهارم(ویژه‌نامهٔ نسخه‌پژوهی)، به کوشش احمد خامه‌یار و یوسف بیگ‌باباپور، نشر سفیر اردهال، ۱۳۹۲.		* جستارهایی در میراث اسلامی(مجموعهٔ مقالات، یادداشت‌ها، اسناد و متون) دفتر چهارم(ویژه‌نامهٔ نسخه‌پژوهی)، به کوشش احمد خامه‌یار و یوسف بیگ‌باباپور، نشر سفیر اردهال، ۱۳۹۲.
	* روش تصحیح انتقادی متن، منصور ثروت، نشر علمی، ۱۳۹۷.		* روش تصحیح انتقادی متن، منصور ثروت، نشر علمی، ۱۳۹۷.
	* مقالات دکتر [[جلال خالقی مطلق]] نیز دربارهٔ قواعد و ضوابط تصحیح متن شاهنامه در '''«مجلهٔ دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی. ج ۴، ۱۳۵۴، صص ۷۱۶تا۷۶۳»''' و همچنین '''«یادداشت‌هایی در تصحیح انتقادی بر مثال شاهنامه»''' در '''«ایران‌نامه، سال ۱۳۶۵. ش ۱، صص ۱۶تا۴۷، ش ۲، صص ۲۲۵-۲۵۵، و ش ۳، صص ۳۰۹تا۳۶۲»''' از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.		* مقالات دکتر [[جلال خالقی مطلق]] نیز دربارهٔ قواعد و ضوابط تصحیح متن شاهنامه در '''«مجلهٔ دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی. ج ۴، ۱۳۵۴، صص ۷۱۶تا۷۶۳»''' و همچنین '''«یادداشت‌هایی در تصحیح انتقادی بر مثال شاهنامه»''' در '''«ایران‌نامه، سال ۱۳۶۵. ش ۱، صص ۱۶تا۴۷، ش ۲، صص ۲۲۵-۲۵۵، و ش ۳، صص ۳۰۹تا۳۶۲»''' از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.<ref name=''تاریخچهٔ امیدسالار''/>
	* در پایان معرفی بانک اطلاعاتی نسخه‌های خطی ایران و بخشی از کتابخانه‌های جهان، که حاصل تلاش نه‌سالهٔ «ناصر گلباز»، پژوهشگر نسخ خطی است، لازم می‌نماید. این بانک اطلاعاتی که با همکاری موسسهٔ خانهٔ کتاب ایران، سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران، معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مرکز نشر میراث مکتوب به مرحلهٔ بهره‌برداری رسیده است، حاوی اطلاعات نسخ خطی کتابخانه‌های مختلف جهان، شامل بیش از ۲۸۰۰۰۰ رکورد است و از طریق نشانی اینترنتی زیر قابل دسترسی است<ref>{{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی =کریمی\|عنوان =نخستین بانک اطلاعاتی نسخه‌های خطی ایران و جهان \|ژورنال =کتاب ماه کلیات اطلاعات، ارتباطات و دانش‌شناسی\|صفحات= ۸۶-۹۱}}</ref>:{{سخ}}		* در پایان معرفی بانک اطلاعاتی نسخه‌های خطی ایران و بخشی از کتابخانه‌های جهان، که حاصل تلاش نه‌سالهٔ «ناصر گلباز»، پژوهشگر نسخ خطی است، لازم می‌نماید. این بانک اطلاعاتی که با همکاری موسسهٔ خانهٔ کتاب ایران، سازمان اسناد و کتابخانهٔ ملی جمهوری اسلامی ایران، معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مرکز نشر میراث مکتوب به مرحلهٔ بهره‌برداری رسیده است، حاوی اطلاعات نسخ خطی کتابخانه‌های مختلف جهان، شامل بیش از ۲۸۰۰۰۰ رکورد است و از طریق نشانی اینترنتی زیر قابل دسترسی است<ref>{{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی =کریمی\|عنوان =نخستین بانک اطلاعاتی نسخه‌های خطی ایران و جهان \|ژورنال =کتاب ماه کلیات اطلاعات، ارتباطات و دانش‌شناسی\|صفحات= ۸۶-۹۱}}</ref>:{{سخ}}
	www.aghabozorg.ir		www.aghabozorg.ir

چری: /* بزرگان فن تصحیح */

2019-08-03T13:59:10Z

بزرگان فن تصحیح

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۱۷:۲۹
خط ۱۵۷:		خط ۱۵۷:
	خاورشناس و اسلام‌شناس فقید انگلیسی و مترجم، شارح و مصحح آثار عرفان اسلامی به زبان انگلیسی است. از میان آثار متعدد او در این زمینه، تصحیح مثنوی معنوی مولانا ارزشمندترین اثرش محسوب می‌شود. قبل از اقدام او به تصحیح انتقادی مثنوی، هیچ کس را نه در ایران و نه در دیگر کشورها نمی‌شناسیم که بار مسئولیتی به این سنگینی را با دقت کم‌نظیر و حوصلهٔ تمام و عشق وافر بر دوش گرفته باشد و با موفقیت و امانت تمام و کمال به پایان برده باشد. همهٔ آنان که با مثنوی سر و کار دارند، می‌دانند که انتخاب یکی از چند نسخهٔ بدل، در بسیاری از موارد در مورد مثنوی، شدنی نیست. سرودن مثنوی از آغاز تا انجام، چیزی حدود ده تا پانزده سال طول کشیده است و احتمال تجدید نظر شخص مولانا جلال‌الدین را در این مدت نمی‌توان از نظر دور داشت؛ همچنین احتمالی قوی وجود دارد که مریدان و اصحابی که ابیات تازه سروده را برای خود ضبط می‌کرده‌اند، از این تجدید نظرها بی‌خبر مانده باشند. تمامی این‌ها و نکات فراوان دیگر، به متنی می‌انجامد که تصحیح آن، همتی عظیم می‌طلبد. نیکلسون در تصحیح مثنوی، خود را از اعمال سلیقهٔ شخصی بر حذر می‌دارد و اختلاف قرائات نسخ خطی را در زیر صفحه به دست خواننده می‌دهد. او بعدها که بر نسخ قدیم‌تر مثنوی دست پیدا کرد، نظرات جدید خود را به صورت ضمیمهٔ اصلاحی و پس از آن در شرح خود بر مثنوی منعکس ساخت.<ref name=''لاهوتی نیکلسون''>{{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی =لاهوتی\|عنوان =مثنوی معنوی، تصحیح رینولد الین نیکلسون \|ژورنال = کلک\| شماره =۸۵و۸۶\|صفحات=۵۹۱تا۶۰۰}}</ref>		خاورشناس و اسلام‌شناس فقید انگلیسی و مترجم، شارح و مصحح آثار عرفان اسلامی به زبان انگلیسی است. از میان آثار متعدد او در این زمینه، تصحیح مثنوی معنوی مولانا ارزشمندترین اثرش محسوب می‌شود. قبل از اقدام او به تصحیح انتقادی مثنوی، هیچ کس را نه در ایران و نه در دیگر کشورها نمی‌شناسیم که بار مسئولیتی به این سنگینی را با دقت کم‌نظیر و حوصلهٔ تمام و عشق وافر بر دوش گرفته باشد و با موفقیت و امانت تمام و کمال به پایان برده باشد. همهٔ آنان که با مثنوی سر و کار دارند، می‌دانند که انتخاب یکی از چند نسخهٔ بدل، در بسیاری از موارد در مورد مثنوی، شدنی نیست. سرودن مثنوی از آغاز تا انجام، چیزی حدود ده تا پانزده سال طول کشیده است و احتمال تجدید نظر شخص مولانا جلال‌الدین را در این مدت نمی‌توان از نظر دور داشت؛ همچنین احتمالی قوی وجود دارد که مریدان و اصحابی که ابیات تازه سروده را برای خود ضبط می‌کرده‌اند، از این تجدید نظرها بی‌خبر مانده باشند. تمامی این‌ها و نکات فراوان دیگر، به متنی می‌انجامد که تصحیح آن، همتی عظیم می‌طلبد. نیکلسون در تصحیح مثنوی، خود را از اعمال سلیقهٔ شخصی بر حذر می‌دارد و اختلاف قرائات نسخ خطی را در زیر صفحه به دست خواننده می‌دهد. او بعدها که بر نسخ قدیم‌تر مثنوی دست پیدا کرد، نظرات جدید خود را به صورت ضمیمهٔ اصلاحی و پس از آن در شرح خود بر مثنوی منعکس ساخت.<ref name=''لاهوتی نیکلسون''>{{یادکرد ژورنال \| نام خانوادگی =لاهوتی\|عنوان =مثنوی معنوی، تصحیح رینولد الین نیکلسون \|ژورنال = کلک\| شماره =۸۵و۸۶\|صفحات=۵۹۱تا۶۰۰}}</ref>

	===~~ایران~~===		===قلمروی زبان فارسی===
	====[[محمد قزوینی]] (۱۲۵۶تا۱۳۲۸ش)====		====[[محمد قزوینی]] (۱۲۵۶تا۱۳۲۸ش)====
	تصحیح انتقادی متون به شیوهٔ امروزین با نام علامه [[محمد قزوینی]] گره خورده است. اشراف او بر تاریخ، فرهنگ و ادب ایران، سبب‌ساز تالیف و تحقیق و تصحیح آثار ارجمندی شد که امروز، پس از گذشت چندین دهه یگانه منبع و ماخذ در باب تحقیق است. به نظر می‌رسد مهمترین خصیصهٔ کار قزوینی در تصحیح متون، دقت اوست. دقت در تنظیم مطلب، که آن را چگونه تنظیم کنند و بعد توضیح یک یک موارد تنظیم‌شده و بعد از آن، دقت در هر مسئله‌ای که مطرح می‌کند. علاوه بر این، قزوینی سبک‌شناس متبحری بود که سبک آثار را نه از روی فرمول‌های جدید، بلکه از شم قوی زبانی خود و از کثرت ممارست در قرائت متون کسب کرده بود. این تبحر از اینجا سرچشمه می‌گرفت که ایشان، امهات متون را در هریک از شاخه‌های علمی از نظر گذرانده بود. از آثاری که به‌کوشش این مصحح بزرگ تدوین شده‌ است<ref name=''قزوینی فتوحی''>{{یادکرد ژورنال\|عنوان =علامه قزوینی و تصحیح متون (گفت‌وگو با استاد محمد روشن، دکتر محمود عابدی، دکتر عباس ماهیار و دکتر محمود فتوحی)\|ژورنال = کتاب ماه ادبیات و فلسفه\| شماره =۲۲\|صفحات=۳تا۱۱}}</ref>:		تصحیح انتقادی متون به شیوهٔ امروزین با نام علامه [[محمد قزوینی]] گره خورده است. اشراف او بر تاریخ، فرهنگ و ادب ایران، سبب‌ساز تالیف و تحقیق و تصحیح آثار ارجمندی شد که امروز، پس از گذشت چندین دهه یگانه منبع و ماخذ در باب تحقیق است. به نظر می‌رسد مهمترین خصیصهٔ کار قزوینی در تصحیح متون، دقت اوست. دقت در تنظیم مطلب، که آن را چگونه تنظیم کنند و بعد توضیح یک یک موارد تنظیم‌شده و بعد از آن، دقت در هر مسئله‌ای که مطرح می‌کند. علاوه بر این، قزوینی سبک‌شناس متبحری بود که سبک آثار را نه از روی فرمول‌های جدید، بلکه از شم قوی زبانی خود و از کثرت ممارست در قرائت متون کسب کرده بود. این تبحر از اینجا سرچشمه می‌گرفت که ایشان، امهات متون را در هریک از شاخه‌های علمی از نظر گذرانده بود. از آثاری که به‌کوشش این مصحح بزرگ تدوین شده‌ است<ref name=''قزوینی فتوحی''>{{یادکرد ژورنال\|عنوان =علامه قزوینی و تصحیح متون (گفت‌وگو با استاد محمد روشن، دکتر محمود عابدی، دکتر عباس ماهیار و دکتر محمود فتوحی)\|ژورنال = کتاب ماه ادبیات و فلسفه\| شماره =۲۲\|صفحات=۳تا۱۱}}</ref>:

چری در ‏۱۲ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۱۳:۳۹

2019-08-03T13:39:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۱۷:۰۹
خط ۲۱۳:		خط ۲۱۳:
	* معرفت فلاحت(دوازده باب کشاورزی)، تالیف عبدالعلی بیرجندی، متنی در باب کشاورزی در قرن دهم هجری		* معرفت فلاحت(دوازده باب کشاورزی)، تالیف عبدالعلی بیرجندی، متنی در باب کشاورزی در قرن دهم هجری
	* اسکندرنامه: روایت فارسی کالیستنس دروغین، داستانی کهن مربوط به قرن هفتم هجری		* اسکندرنامه: روایت فارسی کالیستنس دروغین، داستانی کهن مربوط به قرن هفتم هجری
	* دستورالجمهور فی مناقب سلطان‌العارفین ابویزید طیفور، تالیف احمد بن حسین خرقانی، متنی کهن از مقامات بایزید بسطامی(با همکاری [[محمدتقی دانش‌پژوه]])<ref name=''ملی''/><ref>{{یادکرد وب\|نشانی = http://sazandeginews.com/News/4270\|عنوان = میراث کتاب‌شناس \|ناشر = سازندگی\|تاریخ بازدید =۱۵تیر ۱۳۹۸}}</ref>		* دستورالجمهور فی مناقب سلطان‌العارفین ابویزید طیفور، تالیف احمد بن حسین خرقانی، متنی کهن از مقامات بایزید بسطامی(با همکاری [[محمدتقی دانش‌پژوه]])
			* فهرست‌نویسی نسخ خطی فارسی کتابخانه‌هایی از سراسر جهان از جمله کتابخانهٔ سرکنسولگری استانبول، کتابخانهٔ ملی و دانشگاهی اورشلیم، کتابخانهٔ سلطنتی کپنهاگ، موزهٔ بریتانیا مردیت اونس، کتابخانهٔ ملی پاریس، کتابخانه‌های عمومی فرانسه که هر کدام به صورت جداگانه به چاپ رسیده‌اند.<ref name=''ملی''/><ref>{{یادکرد وب\|نشانی = http://sazandeginews.com/News/4270\|عنوان = میراث کتاب‌شناس \|ناشر = سازندگی\|تاریخ بازدید =۱۵تیر ۱۳۹۸}}</ref>

	====[[جلال خالقی مطلق]] (۱۳۱۶ ش. تاکنون)====		====[[جلال خالقی مطلق]] (۱۳۱۶ ش. تاکنون)====
خط ۲۳۹:		خط ۲۴۰:
	کدکنی در این مجموعه، به سراغ بزرگان تاریخ تصوف رفته است. نسخه‌های موجود از مقامات این بزرگان را یافته و گاه متون مختلف از یک اثر واحد را جداگانه تصحیح کرده است. مقدمه‌های او بر این آثار نیز خود پژوهشی جداگانه است که زندگی‌نامه و احوال و افکار و حتی سبک آثار این بزرگان در آن به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است. این مجموعه شامل شش دفتر است که از میان آنها یک اثر تحت عنوان «زبان شعر در نثر صوفیه» به طور کامل تالیف است و دیگر آثار که ذکر آنها رفت، شامل تصحیح آثار یکی از عرفا و مقدمه و تعلیقات مفصل استاد کدکنی است.<ref>{{یادکرد وب\|نشانی = https://sokhanpub.net/product-category/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/\|عنوان = مجموعهٔ میراث عرفانی ایران \|ناشر = نشر سخن\|تاریخ بازدید =۱۵تیر ۱۳۹۸}}</ref>		کدکنی در این مجموعه، به سراغ بزرگان تاریخ تصوف رفته است. نسخه‌های موجود از مقامات این بزرگان را یافته و گاه متون مختلف از یک اثر واحد را جداگانه تصحیح کرده است. مقدمه‌های او بر این آثار نیز خود پژوهشی جداگانه است که زندگی‌نامه و احوال و افکار و حتی سبک آثار این بزرگان در آن به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است. این مجموعه شامل شش دفتر است که از میان آنها یک اثر تحت عنوان «زبان شعر در نثر صوفیه» به طور کامل تالیف است و دیگر آثار که ذکر آنها رفت، شامل تصحیح آثار یکی از عرفا و مقدمه و تعلیقات مفصل استاد کدکنی است.<ref>{{یادکرد وب\|نشانی = https://sokhanpub.net/product-category/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AB-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/\|عنوان = مجموعهٔ میراث عرفانی ایران \|ناشر = نشر سخن\|تاریخ بازدید =۱۵تیر ۱۳۹۸}}</ref>

	~~سخن به‌میان‌آوردن~~ از تلاش‌های پژوهشگران ایرانی و نیز غربی در زمینهٔ تصحیح متون، به‌هیچ‌وجه به این افراد منحصر نمی‌شود و شرح آثار بزرگان مذکور فقط به‌عنوان نمونه رفت. ضمن اینکه در دیگر بخش‌ها به تناسب، از کوشش‌های دیگر اساتید نیز صحبت شده است. در پایان به تعدادی دیگر از محققانی که در زمینهٔ تصحیح متون، نسخه‌شناسی و متن‌شناسی حق بزرگی بر گردن ادب فارسی و عربی دارند اشاره می‌شود:		====[[نجیب مایل هروی]](۱۳۲۹ ش. تاکنون)====
			در هرات افغانستان متولد شد. تحصیلاتش را از مکتبخانه‌های هرات آغاز کرد و در کابل پی گرفت. در سال ۱۳۴۹ در انجمن تاریخ کابل به امور فرهنگی مشغول شد. سال بعد به خاطر مقاله‌ای که در آنجا منتشر کرد، برای ادامهٔ تحصیل در زمینهٔ زبان و ادبیات فارسی به دانشگاه فردوسی مشهد آمد. [[نجیب مایل هروی]] از سال ۱۳۵۳ عملا در ایران مشغول به تحقیق در زمینهٔ کتاب‌شناسی و تصحیح متون است و حاصل کار او، ده‌ها کتاب تصحیح‌شده و بیش از صد مقاله و آثار تالیفی در حوزهٔ عرفان و ادب فارسی است. طرحی که این پژوهشگر مد نظر داشت، کتاب‌شناسی نگاشته‌های عرفانی در زبان فارسی بود که منجر به پژوهش او در احوال و آثار عارفان گمنام ایرانی و احیاء آثار آنها شد. از جملهٔ این آثار می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:{{سخ}}
			* نزهه‌الارواح، امیرحسین غوری هروی
			* العروه لاهل الخلوه و الجلوه، شیخ علاءالدولهٔ سمنانی
			* رشف‌الالحاظ فی کشف‌الالفاظ، الفتی تبریزی(فرهنگ مصطلحات استعاری صوفیه)
			* آداب‌المریدین، ابونجیب سهروردی، ترجمهٔ عمر بن محمد شیرکان(در آداب طریقت)
			* روح‌الارواح فی شرح اسماء الملک الفتاح، احمد بن منصور سمعانی(نخستین شرح ارزشمند پیرامون اسماء حسنی)
			* شرح مثنوی مولوی موسوم به مخزن‌الاسرار، ولی‌محمد اکبرآبادی(یکی از مهمترین شروح کهن بر مثنوی که مورد استفادهٔ شارحان بزرگی چون «نیکلسون» قرار گرفته است.)
			* الاصول‌العشره، شیخ نجم‌الدین کبری، ترجمه و شرح عبدالغفور لاری(در آداب طریقت)
			* ترجمهٔ حقیقه‌الحقایق، شیخ اکبر محی‌الدین ابن عربی<ref name=''ملی''/><ref name=''ضرورت نجیب''/>


			بیان تلاش‌های پژوهشگران ایرانی و نیز غربی در زمینهٔ تصحیح متون، به‌هیچ‌وجه به این افراد منحصر نمی‌شود و شرح آثار بزرگان مذکور فقط به‌عنوان نمونه رفت. ضمن اینکه در دیگر بخش‌ها به تناسب، از کوشش‌های دیگر اساتید نیز صحبت شده است. در پایان به تعدادی دیگر از محققانی که در زمینهٔ تصحیح متون، نسخه‌شناسی و متن‌شناسی حق بزرگی بر گردن ادب فارسی و عربی دارند اشاره می‌شود:
	* اساتید ایرانی: [[میرزا یوسف خان اعتصامی]]، [[علی‌اکبر دهخدا]]، [[محمدتقی مدرس رضوی]]، [[محمد معین]]، [[اصغر مهدوی]]، [[مهدی محقق]]، [[محمد روشن]]، [[مهدی بیانی]]، [[احمد منزوی]]، [[علینقی منزوی]]، [[محمدعلی فروغی]]، [[عبدالعظیم قریب]]، [[احمد بهمنیار]]، [[علی‌اصغر حکمت]]، [[عباس اقبال]]، [[محمدتقی دانش‌پژوه]]، [[ذبیح‌الله صفا]]، [[یحیی مهدوی]]، [[غلامرضا رشید یاسمی]]، [[علی عبدالرسولی]]، [[غلامحسین یوسفی]]، [[نصرالله تقوی]]، [[پرویز ناتل خانلری]]، [[صادق گوهرین]]، [[جلال‌الدین محدث ارموی]]، [[محمدجعفر یاحقی]]، [[احمد گلچین معانی]] و...		* اساتید ایرانی: [[میرزا یوسف خان اعتصامی]]، [[علی‌اکبر دهخدا]]، [[محمدتقی مدرس رضوی]]، [[محمد معین]]، [[اصغر مهدوی]]، [[مهدی محقق]]، [[محمد روشن]]، [[مهدی بیانی]]، [[احمد منزوی]]، [[علینقی منزوی]]، [[محمدعلی فروغی]]، [[عبدالعظیم قریب]]، [[احمد بهمنیار]]، [[علی‌اصغر حکمت]]، [[عباس اقبال]]، [[محمدتقی دانش‌پژوه]]، [[ذبیح‌الله صفا]]، [[یحیی مهدوی]]، [[غلامرضا رشید یاسمی]]، [[علی عبدالرسولی]]، [[غلامحسین یوسفی]]، [[نصرالله تقوی]]، [[پرویز ناتل خانلری]]، [[صادق گوهرین]]، [[جلال‌الدین محدث ارموی]]، [[محمدجعفر یاحقی]]، [[احمد گلچین معانی]] و...
	* اساتید خارجی: بروکلمن، فلیشر، ویلیام جکسون، چارلز ریو، آربری، بلوشه، سیمونوف، هلموت ریتر، کاترمر، ژول مول، صلاح‌الدین المنجد، عبدالسلام هارون، کازیمرسکی، ادوارد براون، احمد آتش و...		* اساتید خارجی: بروکلمن، فلیشر، ویلیام جکسون، چارلز ریو، آربری، بلوشه، سیمونوف، هلموت ریتر، کاترمر، ژول مول، صلاح‌الدین المنجد، عبدالسلام هارون، کازیمرسکی، ادوارد براون، احمد آتش و...