https://wikiadabiat.net/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=%D8%AF%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%B4+%D8%AE%D8%B1%D8%B3%D9%86%D8%AFویکیادبیات - مشارکتهای کاربر [fa]2026-06-21T13:50:55Zمشارکتهای کاربرMediaWiki 1.42.1https://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9&diff=44422الگو:مصراع2021-10-01T12:40:39Z<p>درویش خرسند: </p>
<hr />
<div><includeonly><tr><td class="b" colspan="3" {{#if:{{{سبک|}}}|style="{{{سبک}}}"|}}><center><div class="beyt" style="width: 50%;">{{{1}}}</div></center></td></tr></includeonly><noinclude><br />
این الگو برای افزودن یک مصراع به شعر به کار میرود. برای آشنایی با طرز استفاده از آن به [[الگو:شعر|این صفحه]] مراجعه کنید.<br />
<br />
[[رده:الگو:شعر]]<br />
{{pp-template}}</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%BE%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3_%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%87/%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%D9%87/%D8%AA%D9%88%D8%B6%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA&diff=44415الگو:پانویس کوتاهشده/بدون نویسنده/توضیحات2021-09-28T00:28:52Z<p>درویش خرسند: صفحهای تازه حاوی «{{زیرصفحه توضیحات}} از این الگو برای مواردی که منبع نویسنده مشخصی ندارد استفا...» ایجاد کرد</p>
<hr />
<div>{{زیرصفحه توضیحات}}<br />
از این الگو برای مواردی که منبع نویسنده مشخصی ندارد استفاده میشود مانند وبگاههایی که نویسندهٔ مقاله مشخص نیست.<br />
<br />
== استفاده ==<br />
{| class="wikitable"<br />
|-<br />
! width=500 | [[الگو:پک/بن]] (پانویس کوتاه بدون نویسنده) !! width=400 | نتیجه (مانند وبگاههای بدون نویسنده)<br />
|-<br />
|<tt><nowiki>{{پک/بن|1998|ف=Description of Earthquake|زبان=en}}</nowiki></tt><br />
|align="left" |{{عبارت چپچین|{{پک/بن|1998|ف=Description of Earthquake|زبان=en}}}}{{چر}}<br />
|}<br />
<br />
میتوان به جای عدد سال از هر لنگر با مقدار دلخواه استفاده کرد. دیگر نیازی به استفاده از {{پارا|رف}} نیست. در این صورت، درون الگوی یادکرد، بایستی به صورت دستی پارامتر {{پارا|شناسه}} را وارد کنید و همان مقدار انتخابی لنگر را در حالی که درون الگوی {{الگو|شناسه یادکرد}} پیچانده شده است، وارد یادکرد کنید. به عنوان مثال به [[نظامنامه انتخابات دو درجه]] مراجعه کنید.<br />
<br />
<includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|تمرین | |<br />
<!-- ردهها زیر این خط، لطفاً؛ میانویکیها در ویکیداده --><br />
<br />
}}</includeonly></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%87%E2%80%8D.%D8%A7.%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87&diff=27263ه.ا.سایه2019-04-26T16:54:23Z<p>درویش خرسند: /* زمینهٔ فعالیت */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده<br />
| نام = هوشنگ ابتهاج<br />
| تصویر = HushangEbtehaj.jpg<br />
| توضیح تصویر = '''آدمی که از پشت کوه آمده.'''<ref name=''آپارات''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/TpIOd/%D8%AD%D8%B1%D9%81_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B4%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87|عنوان = شناخت آدم ساده، ساده است.}}</ref><ref name=''شب سایه''>{{یادکرد وب|نشانی=http://bukharamag.com/1392.08.4098.html|عنوان = گویی مردهها زنده میشوند!}}</ref><br />
| نام اصلی = امیرهوشنگ ابتهاج سمیعی گیلانی<ref name=''از سایه''>{{یادکرد وب|نشانی = http://www.hamshahrionline.ir/news/96010/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B6|عنوان=کوتاه بشناسیم!}}</ref><br />
| زمینه فعالیت = سرایش و تصحیح و پژوهش<br />
| ملیت = <br />
| تاریخ تولد = ۶اسفند۱۳۰۶<ref name=''زندگیوآثار''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۷}}</ref><ref name="مجله بخارا">{{یادکرد ژورنال|عنوان=گزارشی از شب سایه|ژورنال= بخارا(جشننامهٔ سایه|سال=۱۳۹۲|ص۲۸۹}}</ref><br />
|محل تولد = رشت<br />
| والدین = میرزا آقاخان ابتهاج و فاطمه رفعت<br />
| تاریخ مرگ = <br />
| محل مرگ = <br />
| علت مرگ = <br />
| محل زندگی = رشت، تهران و کلنِ آلمان<br />
| مختصات محل زندگی = <br />
| مدفن = <br />
| در زمان حکومت =<br />
| اتفاقات مهم =<br />
| نام دیگر =<br />
| لقب =<br />
| بنیانگذار = <br />
| پیشه = شاعر و مصحح و پژوهشگر<br />
| سالهای نویسندگی = <br />
| سبک نوشتاری =<br />
| کتابها = [[نخستین نغمهها]]، [[سیاهمشق]](۱، ۲، ۳، ۴ و شعر نو)، [[شبگیر]]، [[چند برگ از یلدا]]، [[تا صبح شب یلدا]] و...<br />
| مقالهها =<br />
| نمایشنامهها =<br />
| فیلمنامهها =<br />
| دیوان اشعار =<br />
| تخلص = '''ه.ا.سایه''' و سایه<br />
| فیلم(های) ساخته براساس اثر(ها)=<br />
| همسر = آلما مایکیال (۱۳۳۷ تاکنون)<br />
| شریک زندگی = <br />
| فرزندان = یلدا، کیوان، آسیا و کاوه<br />
| تحصیلات = <br />
| دانشگاه =<br />
| حوزه =<br />
| شاگرد = <br />
| استاد =<br />
| علت شهرت = <br />
| تأثیرگذاشته بر = <br />
| تأثیرپذیرفته از = [[شهریار]] و [[نیما یوشیج]]<br />
| وبگاه = <br />
| imdb_id = <br />
| soure_id =<br />
| جوایز = جایزهٔ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار<br />
| گفتاورد =<br />
| امضا = Emza.Sayeh.png<br />
}}<br />
<br />
[[پرونده:Amirhoushang ebtehaj.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه و خاطرات رادیو'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh&Alma.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''۱۰مهر، سالگرد ازدواج'''</center>]]<br />
[[پرونده:Amirhoushang-ebtehaj-0.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''تورق گذشته برای ثبتش'''</center>]]<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh1.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''لحظههای ناب خواندن اثر'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh & lotfi.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه و لطفی در حیاط رادیو'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh& lotfi& shajareyan.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''کاروان شعر و موسیقی'''</center>]]<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh2.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''نشود فاشِ کسی{{سخ}}آنچه میان من و توست'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh&shahriyar.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه و شهریار جداشدنی نبودند'''</center>]]<br />
<br />
<br />
'''امیرهوشنگ ابتهاج''' معروف به '''هوشنگ ابتهاج'''، ملقب به '''سایه''' و متخلص به '''ه.ا.سایه''' غزلسرا، مصحح دیوان حافظ و موسیقیپژوه است که آثارش نشان از ارادت همزمان به شعر [[نیما یوشیج]] و غزل [[شهریار]] دارد.<br />
<center>* * * * *</center><br />
سایه شعر را از نوجوانی آغاز کرد و پس از گامهای آغازین خود، به تجربههای [[فریدون تَوَلَلی]] و نیما گروید و البته هرگز از سرودن غزل غافل نشد. درواقع تلاشهایش در مسیر اعتلابخشی به غزل فارسی است و لذا در شعر نو از پیشگامان سرشناس و در غزلسرایی از گزیدهگویان و پاکیزهسخنان عصر خویش است، بهگونهای که سِحر کلامش همواره مخاطبان را بهسمت خود میرباید.<ref name=پیشسخن>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۷تا۱۰}}</ref><br />
{{سخ}}ابتهاج همچنین مدتی بهعنوان مدیرکل شرکت دولتی سیمان تهران مشغول بهکار شد.<ref name="گالیا">{{یادکرد وب|نشانی= https://www.sarpoosh.com/biography/poets-thinkers/biography-hushangebtehaj970120.html|عنوان = گفتوگوی جدید با سایه در آلمان؟!| ناشر=شعر سرپوش| تاریخ انتشار=|تاریخ بازبینی=۱۸اسفند۱۳۹۷}}</ref><br />
این موضوع قطعاً برمیگردد به فعالیتهای اجرایی عموهای ناتنیاش، سه برادری که در سالهای دههٔ سی و چهل خورشیدی، زمام برخی از امور مهم جامعهٔ درحالگذار ایران را بهدست داشتند. ابوالحسن ابتهاج (رئیس سازمان برنامهوبودجه)، غلامحسین ابتهاج (شهردار تهران) و احمدعلی ابتهاج (مدیر کارخانه سیمان).<br />
{{سخ}} وی شش سال نخست دههٔ پنجاه را نیز در رادیو گذراند. پس از کنارهگیری داوود پیرنیا سرپرست برنامه گلها بود و برنامهٔ موسیقایی ''گلچین هفته'' را پایه گذاشت.<ref name="گالیا"/> وی در دههٔ هفتاد به امریکا و اروپا سفر کرد و به شعرخوانی و سخنرانی دربارهٔ دیوان حافظ در شهرهای برکلی، لوسآنجلس، دالاس، نیویورک، فیلادلفیا، ساندیهگو و سیاتل پرداخت.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
<br />
<br />
==داستانک==<br />
===شیطنت دوران کودکی===<br />
امیرهوشنگ، تک پسر آقاخان و فاطمه خانم، از کودکیش چنین یاد میکند:<br />
:بعد از من، سه ختر بهدنیا آمدند و یک پسر هم قبل از من بود که نیامده رفت. خیلی عزیزکرده و خودسر و لوس و از خودراضی بار آمدم! خیلی اذیتکننده بودم و آزارگر. یک بچهٔ کمسالتر از خودم را با طناب میبستم و از درخت آویزان میکردم.<ref name= ''کودکیم''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۸}}</ref><br />
<br />
===مدرسه پشت مدرسه عوض میکردم!===<br />
کلاس اول و دوم ابتدایی را در مدرسهٔ عنصری، سوم تا پایان هفتم را در مدرسهٔ قاآنی، کلاس هشتم را در مدرسهٔ لقمان و چهارم و پنجم متوسطه را در مدرسهٔ شاپور رشت میگذراند تا بالاخره ابتدایی و متوسطه تمام شود و سرانجام نیز دورهٔ متوسطه را بهپایان نرسانده، رهسپار تهران میشود؛ اما آنجا نیز در مدرسهٔ تمدن دو سال کلاس پنجم متوسطه را رد میشود و بعد هم دیگر هرگز مدرسه نمیرود و درس خواندن را رها میکند.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۸، ۱۹، ۲۲ و ۲۶}}</ref><br />
<br />
===از آشپزی تا موسیقی===<br />
گرچه در درس و مدرسه کوشا نبوده، شیفتهٔ مهارتآموزی شد و در کنار نقاشی و مجسهسازی، دیگر هنرها نیز هرکدام در دورهای علاقهاش را جلب کرد:<br />
:«در همان هشت تا دهسالگی برای غذاپختن حرص میزدم. یک بار هم سه ماه تابسان مرا فرستادند پیش یک خانم خیاط. شاید چون در خانه شلوغ میکردم. گلدوزی و دِسْمِهدوزی هم از او یاد گرفتم. مدت کوتاهی هم پیش «موسیو یرواندی» پدر «جرج مارتیرسیان» نوازندهٔ ارکسر سمفونی تهران، مشق ویلون کردم.»<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۹}}</ref><br />
<br />
===کُشتی و وزنهبرداری تفریحی، بیلیارد حرفهای===<br />
{{گفتاورد تزیینی|کُشتی و وزنهبرداری دو رشتهٔ محبوبش در همان دوران کودکی و نوجوانی است و البته بهگفتهٔ خودش بیلیارد برایش دنیایی دیگری است:<br />
:اساساً چند چیز بود که من هر مصیبتی رو با اونها میتونستم تحمل و فراموش کنم: یکی پیش شهریار میرفتم و یکی بیلیارد بازی میکردم. گاهی روزی چهارده ساعت بیلیارد بازی میکردم، توی بازی بیلیارد میتونستم مرگ مادرم رو فراموش کنم، هر ناکامی رو فراموش کنم، وقتی بیلیارد بازی میکردم انگار که مسخ شده بودم، انگار که ذهن و حافظهٔ من، از من گرفته شده بود، فقط بازی میکردم.<ref name=بیلیارد> <br />
{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱}}</ref><ref name="ماجرای دلخوری">{{یادکرد وب|نشانی= https://www.khabaronline.ir/news/458670/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DB%8C|عنوان=سایه از شهریار چرا رنجید؟!}}</ref>}}<br />
<br />
===داستانکهای انتشار===<br />
<br />
<br />
===عشق و دو بار حضور عمیقش===<br />
====برای معشوقهاش گالیا====<br />
امیرهوشنگ جوان، دلباخته دختری ارمنی به نام ''گالیا'' ساکن رشت بود و این عشقِ دوران جوانی دستمایهای شد برای سرودن اشعار عاشقانهٔ آن ایام. بعدها نیز که ایران غرق خونریزی و جنگ و بحران شد، شعری با اشاره به همان روابط عاشقانهاش با گالیا سرود.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
====عاشقانههای آلما====<br />
=====نمیگم دوستت دارم=====<br />
یکی از گلایههای همیشگی آلما اینه که من تاحالا نگفتم: «دوستت دارم.» برای اینکه گفتن این جمله برام بوی حقهبازی میده... به من میگفت: «بمیر»، میمُردم؛ یعنی فراتر از دوستداشتن... حالا چه اهمیتی داره که به زبون بیارم. موضوع غرور و تفرعن نیست بهخدا... من طوری نشون میدم که اصلاً هیچم. اصلاً چه نیازی داره که آدم این جملات توخالی مضحک رو بگه.<ref name=آلما>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۳۲۹}}</ref><br />
<br />
<br />
=====زندان و آلما و غزل=====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:green}}<br />
{{ب|'''بود که بار دگر بشنوم صدای تو را؟'''|'''ببینم آن رخ زیبای دلگشای تو را؟!'''}}<br />
{{ب|'''مباد روزی چشم من ای چراغ امید'''|'''که خالی از تو ببینم شبی سرای تو را'''}}<br />
ٰ{{ب|'''دل گرفتهٔ من کی چو غنچه باز شود'''|'''مگر صبا برساند به من هوای تو را'''}}<br />
{{ب|'''چنان تو در دل من جا گرفتهای ای جان'''|'''که هیچکس نتواند گرفت جای تو را'''}}<br />
{{ب|'''به پایداری آن عشق سربلند قسم'''|'''که سایهٔ تو بهسر میبرد وفای تو را'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===سایه شدم چرا؟!===<br />
سایه در استدلال نام شاعریاش میگوید:<br />
:«حروف و کلمات برای من رنگ دارند: <font color=gray>'''«ر»'''</font> ''خاکستری''، <font color=orange>'''«گ»'''</font> ''نارنجی'' و <font color=black>'''«ج»'''</font> ''سیاه'' است. یا کلمات برایم سرد و گرماند: سایه کلمهای «سرد» است. گلابی کلمهای «گرم» است. بهگمانِ من در کلمهٔ <font color=violet>'''سایه'''</font> یه مقدار آرامش و خجالتیبودن و فروتنی و بیآزاربودن هست؛ اینها برای من جالب بود و با طبیعت من میساخت.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۵۸}}</ref><br />
:خود کلمهٔ <font color=violet>'''سایه'''</font> از نظر حروف الفبا حروف نرم بدونادعایی است. در آن یک نوع افسوس وجود دارد و ذات معنای این کلمه، نوعی افتادگی است درمقابل خشونت و حتی میشود گفت وقاحت.<ref name= ''تماشای سایه''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/gnPZK|عنوان=گفتوگو با سایه}}</ref><br />
<br />
<br />
===داستانک استاد===<br />
<br />
<br />
===داستانک شاگرد===<br />
<br />
<br />
===داستانک مردم===<br />
<br />
<br />
===ده تا بیست مطلب از مجلات دورهٔ خود===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای دشمنی===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای دوستی===<br />
====[[سیاوش کسرایی|کسرایی]] ناجی چایخوردن====<br />
چایی میخوردیم، پنج زار. پول چایی رو نداشتیم. کسرایی رو مینشوندیم توی کافه و میرفتیم توی خیابون. داد میزدیم: کمیتهٔ نجاتِ شاعر مردم سیاوش کسرایی! کمیتهٔ نجاتِ کسرایی! میگفتن: چی شده؟ کسرایی رو گرفتن؟ میگفتیم: نه! پول چایی رو ندادیم اون رو گرو گذاشتیم. دو تومن جمع میشد. هم کسرایی نجات پیدا میکرد و هم دو تا چایی دیگه میخوردیم. هرچی پول داشتیم خرج میکردیم. فردا هم خدا بزرگه!<ref name=خاطرات>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۱۷۱}}</ref><br />
<br />
====[[نیما یوشیج|نیما]]ی ظریف با صدایی شاهکار====<br />
روزی با سیاوش و [[مرتضی کیوان|کیوان]] نیما را از اداره برداشتیم و بردیم به ساختمان ششهفت طبقهٔ سیمانی خاکستریرنگ نزدیکی مخبرالدوله، آن زمان آسمانخراش تهران بود. کنارش دکهای بود. نیما چیزی نوشید و نطق و خطابهای ایراد کرد. از فیزیک گفت و فلسفه. تازه شعر '''[[مرغ آمین]]''' را گفته بود، شروع کرد به خواندن. گویی انبوهی زن و مرد ایستادهاند و دارد آن را میخواند. آمین! آمین!{{سخ}} خیلی لاغر و استخوانی و کوتاه بود. جثهٔ کوچکی داشت. صدایی که موقع خواندن این شعر از او میشنیدیم، گویی جمعیت کثیری دارند او را همراهی میکنند. آن روز اگر ضبط صوتی بود و میشد ضبط کرد، واقعاً شاهکاری بود!<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۳۵و۳۶}}</ref><br />
<br />
<br />
===داستانکهای قهر===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای آشتیها===<br />
<br />
<br />
===داستانک نگرفتن جوایز===<br />
<br />
<br />
===داستانک حرفی که حین گرفتن جایزه زده است===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای مذهب و ارتباط با خدا===<br />
<br />
<br />
===از درخشش ششساله تا استعفای ابدی===<br />
ابتهاج که از سال ۱۳۵۰تا۱۳۵۶ در رادیوی ایران مشغول شد و پس از کنارهگیری داوود پیرنیا سرپرست برنامه <font color=darkmagenta>'''''گلها'''''</font> و پایهگذار برنامه موسیقایی <font color=darkred>'''''گلچین هفته'''''</font> بود، بعد از حادثه میدان ژاله در ۱۷شهریور۱۳۵۷، به نشانهٔ اعتراض به وضع موجود، همراهبا محمدرضا لطفی و محمدرضا شجریان و حسین علیزاده، از رادیو استعفا داد.<br />
<br />
===داستانک نحوهٔ مرگ، بازتاب خبر مرگ در روزنامهها و مجلات و نمونههایی از آن===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای دارایی===<br />
<br />
<br />
===جمعاً ده دقیقه گیلکی حرف نزدم===<br />
سایه گیلکی معترف است که گیلکی حرف نزده است به دو دلیل، از یکسو:<ref name= ''کودکیم''/><br />
<center><br />
{|class="wikitable sortable" style="font-size:90%"<br />
|-<br />
!نسبتهای مادری<br />
!زادگاه<br />
!<br />
!نسبتهای پدری<br />
!<center>زادگاه</center><br />
|-<br />
| مادربزرگِ مادر<br />
| style="background:yellow"|<center>شیرازی</center><br />
| style="background:#F99"|<center><font color=darkbrown>♦</font></center><br />
| مادربزرگِ پدر<br />
| style="background:#B0E0E6"|<center>مازندرانی</center><br />
|-<br />
| مادرِ مادر<br />
| style="background:#33cccc"|<center>اصفهانی</center><br />
| style="background:#F99"|<center><font color=darkbrown>♦</font></center><br />
| مادرِ پدر و پدرِ پدر<br />
| style="background:lime"|تهرانی و تفرشی<br />
|-<br />
| مادر<br />
| style="background:#ffd233"|<center>رشتی</center><br />
| style="background:#F99"|<center><font color=darkbrown>♦</font></center><br />
| پدر<br />
| style="background:#ffd233"|<br />
<center>رشتی</center><br />
|}</center><br />
و از دیگر سوی:<br />
:پدر و مادرم با من و خواهرانم فارسی حرف میزدند. گرچه بچههای شهرستانی باهم بهزبان محلی صحبت میکنند؛ همه با من فارسی حرف میزدند.<ref name=''خانواده''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۲}}</ref><br />
<br />
===پدرسوخته===<br />
پدر و مادرش همواره باهم همدل و نیکرفتار بودند:<br />
: مجموعاً در خانه فضای خوبی داشتیم. من هیچوقت نشنیدم پدر و مادرم باهم دعوا کنند یا حتی با صدای بلند باهم حرف بزنند. در خانهٔ ما از هیچکس فحش شنیده نمیشد. حرف خیلی بدی که از دهان بچهها درمیآمد، پدرسوخته بود.<ref name=''خانواده''/> <br />
<br />
===شعر و افیون===<br />
وقتی دامنهٔ صحبت میلاد عظیمی با سایه به رابطهٔ شعر و افیون میکشد، از سایه میپرسد که آیا تا این ثانیه از عمر، به سراغ افیون رفته است؟ پاسخ سایه، اما روشن است:<br />
{{سخ}}«پیش اومده که با [[نادر نادرپور|نادرپور]] و [[مهدی اخوان ثالث|اخوان]] و ''تقی مدرسی'' به تریاکخانهها هم رفتم؛ ولی لب نزدم. خب من رفیق حجره و گرمابه و گلستان بچهها بودم. هر جا میرفتن باهاشون میرفتم.»<ref name=''آفتاب''>{{یادکرد وب|نشانی = http://www.bbc.com/persian/arts/2013/04/130412_l41_book_sayeh_memoir_review|عنوان=آفتابی در سایه!}}</ref><br />
<br />
===مهاجرت برای شیپور زدن!===<br />
{{گفتاورد تزیینی|من خودم مهاجرت نکردم، اول یکی از بچههایم رفت آلمان، بعد زنم رفت که بچهام تنها نباشد. بعد بچههای دیگرم رفتند، رفتن من اجباری بود؛ ولی اگر چیزی زندگی شما را تهدید میکند و خطر مرگ برای شما محرز است، شما حق دارید که هر نقطهٔ خطرناکی را ترک کنید تا درامان باشید. یک مدتی، من ممنوعالخروج بودم و بالاخره من هم رفتم. وقتی میخواهید کاری کنید که اصل زندگیتان است، در جایی میشود و در جای دیگری نمیشود. حتی اگر آن کار عبث باشد؛ مثلاً میخواهید شیپور بزنید. البته منظورم از شیپور، ابزار موسیقی نیست. شما نمیتوانید در خانهٔ خودتان شیپور بزنید؛ چون همسایه داد میزند که آقا شلوغ نکن، میخواهیم بخوابیم. [در این صورت] شما نهتنها حق دارید؛ بلکه وظیفه شماست جایی بروی که این تنها غرض زندگیتان را انجام دهید؛ حالا چه به بیابان بروید، چه جایی بروید که کسی مانع کارتان نشود.{{سخ}} با همهٔ این احوال، من مهاجرت نکردم، گاهی تهران هستم و در سال خوشبختانه چندین ماهی ایران هستم.<ref name="گالیا"/>}}<br />
<br />
===سایه و آواز و صدای...===<br />
همشاگردیاش در مدرسه تمدن نقل میکند که:<br />
:«هوشنگ بهمحض بیرونآمدن از دبیرستان، نفس عمیقی میکشید و شروع به خواندن میکرد و خلیلزاده یادش بهخیر، قسمش میداد که بس کند! ناگفته نماند که گرچه خداوند در زمینهٔ ذوق ادبی و شناخت موسیقی و هنر دربارهٔ هوشنگ دستودلباز بود؛ ولی درزمینهٔ صدا چندان لطفی به او نشان نداده بود.»<ref name=''آواز سایه''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۶}}</ref>{{سخ}}این در حالی است که سایه بهگفتهٔ خودش، در اوقات فراغت بهزمزمه آواز هم میخوانده. حتی یک بار آوازی در ماهور خوانده و ضبط کرده؛ هرچند بعد پشیمان شده و همه را پاک کرده است!<ref name=''آفتاب''/><br />
<br />
===میترسم بعد از مرگ هم شعر بگویم===<br />
من دوسه ساعت بیشتر نمیخوابم. صبح خیلی زود بیدار میشوم. خودم چای درست میکنم. صبحانه یک لیوان چای میخورم با کمی نان خشک تا ظهر. روزها مینشینم گاهی تلویزیون تماشا میکنم و میبینم که دنیا روزبهروز دیوانهتر میشود. بعد ناهار میخورم و دوباره دیوانگی دنیا را تماشا میکنم. برایم جالب است که بدانم آخر این دیوانگی دنیا تا به کجا خواهد کشید. بعد شب هم میروم و کمی میخوابم. همین! هیچ کار مهمی نمیکنم.{{سخ}} شعر هم که ویروسی است که از تن آدم نمیرود. ترسم این است که در آن دنیا هم دچار شعرگفتن شوم. شعرگفتن ایران و آلمان و ژاپن ندارد. گاهی چیزهایی به کله شما میآید و شما یاد گرفتهاید که آنچه حس میکنید، بگویید؛ گاهی کمتر و گاهی بیشتر.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh0.jpg|200px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه در نیمهٔ دوم دههٔ۱۳۲۰'''</center>]]<br />
===انتساب دو مطلب جعلی به سایه===<br />
بااینکه کذببودن هر دو مطلب برایم مسجل بود؛ اما از خود سایه پرسیدم و او نیز هر دو را تکذیب کرد:<ref name=''جعل''>{{یادکرد وب|نشانی=@MilaadAzimi|عنوان = نور سیاه}}</ref><br />
* پهنِ تر کف قبر مسلمان مستحب است!<br />
:بهنقل از شفیعی کدکنی گفتهاند که ابتهاج تعریف میکند در مراسم کفنودفن کسی دیدم که شخصی یک وجب سرگین و فضولات تَر گوسفند، کف قبر میریزد. از او پرسدیم این چه رسمی است که شما دارید؟! پاسخ داد در رساله نوشته که این کار مستحب است. چون برایم تعجبآور بود، بهسرعت و البته بهزحمت رسالهای یافتم و خواستم تا صفحهٔ مربوط به آن مطلب را نشان دهد. او نیز بخش آیین کفنودفن میت را آورد و گفت بفرما. دیدم، نوشته: <span style="color:darkred">'''«کفِ قبر مسلمان، مستحب است یک وجب پهنِ تر باشد.»'''<ref name=''جعل''/> </span><noinclude><br />
* سرودهٔ ''«مرگ بر آمریکا»'' اثری از سایه!<ref name=''جعل''/><br />
<span style="color:darkcyan"> <br />
'''آفت نوع بشر آمریکاست آمریکا{{سخ}}<br />
'''مرگ بر آمریکا{{سخ}}<br />
'''دشمن علم و هنر آمریکاست آمریکا{{سخ}}<br />
'''مرگ بر آمریکا{{سخ}}<br />
'''دشمن راه امام آمریکاست آمریکا{{سخ}}<br />
'''مرگ بر آمریکا{{سخ}}<br />
...</span><noinclude><br />
<br />
===به حنّانه نگفتم پیانو بلد نیستی!===<br />
{{گفتاورد تزیینی|سایه در خاطراتش میگوید:<br />
: یه کتابی چاپ شده به اسم یادنامهٔ مرتضی حنّانه. خب حنّانه دوست من بود. خیلی هم باسواد بود. توی اون کتاب نوشتن ابتهاج پشت پیانو نشست و شروع کرد به نواختن، بعد رو کرد به حنّانه و گفت شما بلد نیستین، باید این طوری بزنین و این طوری آهنگ بسازین... .<br />
:اصلاً من پیانو بلد نیستم. نه، هرگز چنین اتفاقی نیفتاده که من تکیه بدم به پیانو و مثلاً به کسی بگم که تو بلد نیستی؛ اونم به حنّانه. فردا یه آدم بیکار نیاد بنویسه که هنرمند فقید، پیانو هم نیکو مینواخت!<ref name=پیانو>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۲|ص=۱۲۵۹}}</ref>}}<br />
<br />
<br />
===داستانک شکایتهایی از دیگران کرده به محاکم و شکایتهایی که از او شده===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای مشهور ممیزی===<br />
====[[بانگ نی]] و انتشاری هرچند باتأخیر اما بدونِاطلاع مؤلف ====<br />
نوروز۹۶، میلاد عظیمی در مجلهٔ '''اندیشه پویا''' چنین نوشت:<br />
:نشر '''«بانگ نی»''' مهمترین اتفاق در حوزهٔ شعر معاصر در سال ۱۳۹۵ بود. کتابی که پس از سالها توقیف بالاخره از سوی انتشارات کارنامه منتشر شد. یاد محمد زهرایی بهخیر که با چه شور و شوقی اولین نسخهای را که از چاپخانه درآمده بود، برای سایه آورد. چشمانش هم میخندید وقتی میدید کتابی چنین زیبا و آراسته تولید کرده است.<br />
<br />
<br />
===داستانکهای مربوط به مصاحبهها، سخنرانیها و حضور رادیو یا تلویزیون یا فضای مجازی همراه ارائه نمونههایی از آن برای بخش شنیداری و تصویری===<br />
<br />
<br />
===مرگ و آرزوی پس از آن===<br />
سایه در پاسخ به مسعود بهنود که در گفتوگویی دوستانه از او میپرسد، هیچوقت به مرگ فکر کردی، چنین پاسخ میدهد:<br />
:«نه، البته این اواخر چرا. دیگه حالا هر روز آدم بهش فکر میکنه؛ ولی چیز زشت و بدی نیست یا اینکه آدم بترسه یا حیفش بیاد؛ چون دیگه خب آدم میگه همهٔ کارام رو کردم.»<br />
و وقتی بهنود پرسید که فکر میکنی چطور از سایه یاد کنند، آرزو کرد چنین از یاد او کنند:<br />
:«امیدوارم به این [یاد کنند] که هرچی میگفت با صداقت گفت و باور داشت.»<br />
<br />
===داستانهای دیگر===<br />
<br />
<br />
==زندگی و تراث==<br />
===سایه در قاب زمان===<br />
[[پرونده:Saeh javan.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|راست|<center>'''سایه در رادیو'''<ref name=''رادیوی سایه''>{{یادکرد وب|نشانی=http://music.iranseda.ir/detailsArtist/?VALID=TRUE&g=77382|عنوان = صدای سایه شنیده شد!}}</ref></center>]]<br />
* '''۱۳۰۶''' زادهٔ ۶اسفند در شهر رشت<br />
* '''۱۳۱۳''' آغاز تحصیلات، مدارس عنصری، قاآنی، لقمان و شاپور در رشت و دبیرستان تمدن در تهران<br />
* '''۱۳۱۸''' سرودن نخستین شعر و آشنایی با موسیقی<br />
* '''۱۳۲۵''' انتشار اولین نغمهها در مهروماه؛ مهاجرت به تهران؛ آشنایی با [[مهدی حمیدی شیرازی]] و [[فریدون تَوَلَلی]]<br />
* '''۱۳۲۶''' درگذشت مادر<br />
* '''۱۳۲۷''' آشنایی با محمدحسین بهجت تبریزی ([[شهریار]])، ابوالحسن صبا، حسین تهرانی، احمد عبادی و...<br />
* '''۱۳۲۸''' آشنایی با [[نادر نادرپور]]<br />
* '''۱۳۳۰''' انتشار ''[[سراب]]'' در فروردین؛ آشنایی با [[مرتضی کیوان]]، [[نیما یوشیج]]، [[احمد شاملو]]، [[مهدی اخوان ثالث]]، [[سیاوش کسرایی]]، [[منوچهر شیبانی]]، [[اسماعیل شاهرودی]]، [[فریدون مشیری]]، [[فروغ فرخزاد]] و [[سهراب سپهری]]<br />
* '''۱۳۳۱''' ورود به حزب توده<br />
* '''۱۳۳۲''' انتشار ''[[سیاهمشق۱]]'' با یاداشتی از مرتضی کیوان و مقدمهٔ شهریار از سوی انتشارات امیرکبیر؛ انتشار ''[[شبگیر]]'' در مردادماه؛ درگذشت پدر در آبانماه؛ استخدام در شرکت ساختمانهای کشوری و شرکت سیمان تهران<br />
* '''۱۳۳۳''' تیربارانشدن مرتضی کیوان همرزم وی در حزب توده و از یاران بسیار محبوبش، در ۲۷مهرماه<br />
* '''۱۳۳۴''' انتشار ''زمین'' در دیماه از سوی انتشارات نیل<br />
* '''۱۳۳۷''' ازدواج با آلما مایکیال؛ سفر به تبریز برای دیدار شهریار<br />
* '''۱۳۳۸''' تولد «یلدا»، تکدخترش؛ شرکت در «شب شعر» انجمن ایران و آمریکا<br />
* '''۱۳۳۹''' تولد «کیوان»، اولین پسرش<br />
* '''۱۳۴۰''' تولد «آسیا»؛ انتشار ۲۴ قطعه شعر در مجموعهٔ ''غزلیات معاصر ایران'' بهروسی با همت جهانگیر دُرّی و ورا کلاشتورنیا<br />
* '''۱۳۴۱''' تولد «کاوه»، آخرین فرزند خانواده؛ نگارش مقدمهای برای مجموعهٔ ''[[خون سیاوش]]''ِ کسرایی<br />
* '''۱۳۴۶''' شرکت در آیین شعرخوانی بر مزار حافظ<br />
* '''۱۳۴۸''' انتشار ''یادنامه'' ترجمهٔ شعر تومانیان شاعری ارمنی، با همکاری نادر نادرپور، گاموست خاننس و ر.بن در مهرماه<br />
* '''۱۳۵۱''' آغاز فعالیت در رادیو ایران با سمت سرپرست موسیقی ایرانی در خردادماه و تهیهکنندگی دو برنامهٔ ''گلهای تازه'' و ''گلچین هفته''<br />
* '''۱۳۵۲''' انتشار ''[[سیاهمشق۲]]''؛ حضور در کنفرانس نویسندگان آسیا و آفریقا و آمریکای جنوبی در شهر آلماتای قزاقستان؛ شرکت در سمینار شعر آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین در شهر ایروان ارمنستان بههمراه دکتر غلامعلی رعدی آذرخشی و [[صادق چوبک]]<br />
* '''۱۳۵۳''' راهاندازیِ گروه موسیقی «شیدا» با همکاری محمدرضا لطفی<br />
* '''۱۳۵۴''' راهاندازیِ گروه موسیقی «عارف» با همکاری حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان؛ خروج از شرکت سیمان تهران<br />
* '''۱۳۵۷''' استعفا از رادیو بهاتفاق گروه «شیدا» و «عارف» در ۱۸شهریورماه<br />
* '''۱۳۵۸''' راهاندازیِ «کانون چاووش» با همکاری محمدرضا لطفی، حسین علیزاده، پرویز مشکاتیان، گروه شیدا و گروه عارف؛ مصاحبه با نشریه «آفتاب»<br />
* '''۱۳۶۰''' انتشار ''تا صبح شب یلدا'' همراهبا دو کاست صدای شاعر؛ انتشار ''یادگار خون سرو'' تقدیمی به مرتضی کیوان در بهمنماه<br />
* '''۱۳۶۲''' زندانیشدن در اردیبهشتماه<br />
* '''۱۳۶۳''' آزادی از زندان در اردیبهشتماه با وساطت شهریار؛ تحقیق و تصحیح دیوان حافظ<br />
* '''۱۳۶۴''' انتشار ''[[سیاهمشق۳]]'' در فروردینماه<br />
* '''۱۳۶۶''' سفر به تبریز همراهِ [[محمدرضا شفیعی کدکنی]] برای آخرین دیدار با شهریار؛ سفر به آلمان و اقامت در شهر کلن<br />
* '''۱۳۶۷''' برپایی شب شعر در آلمان، اتریش و دانمارک<br />
* '''۱۳۶۸''' برپایی شب شعر در آلمان و دانمارک<br />
* '''۱۳۶۹''' انتشار ''آینه در آینه'' گزیدهای از اشعار بهانتخاب محمدرضا شفیعی کدکنی<br />
* '''۱۳۷۱''' انتشار ''[[سیاهمشق۴]]''؛ برپایی شب شعر در هلند<br />
* '''۱۳۷۲''' انتشار ''دیوان حافظ بهسعی سایه'' و پیشکش به آلما؛ برپایی شب شعر و سخنرانی دربارهٔ دیوان حافظ در بابل و لندن؛ برپایی شب شعر در سوئد، نروژ و دانمارک<br />
* '''۱۳۷۴''' سفر به آمریکا و کانادا و شعرخوانی و سخنرانی دربارهٔ «دیوان حافظ» در شهرهای برکلی، لوسآنجلس، دالاس، نیویورک، فیلادلفیا، ساندیهگو، سیاتل، واشنگتن، بالتیمور، شیکاگو، سنخوزه و اُکلاهاماسیتی در آمریکا و تورنتو و ونکوو در کانادا؛ انتشار دفتر هنر «ویژهنامهٔ سایه» طی اسفندماه در نیوجرسی<br />
* '''۱۳۷۸''' انتشار ''[[سیاهمشق (سیاهمشق۴،۳،۲،۱ و اشعار جدید)]]''<br />
* '''۱۳۸۵''' انتشار ''[[تاسیان]]'' (مجموعه شعر نو از ۱۳۲۵تا۱۳۸۲)<br />
* '''۱۳۸۶''' انتشار ویژهنامهٔ سایه در مجلات «نگاه نو و بخارا»؛ چاپ شعر در مجلات و نشریات بسیاری چون: سخن، کاویان، صدف، مصلحت، جهان نو، جامجم، خروس جنگی، کبوتر صلح، فرهنگ نو، سپیدوسیاه، اندیشهوهنر، خوشه، پیام نوین، راهنمای کتاب، فردوسی، هیرمند، آرش و...<br />
* '''۱۳۸۷''' ثبت ملی منزل او به نام «ارغوان»، از سوی سازمان میراث فرهنگی، خانهای از منازل سازمانی شرکت سیمان تهران<br />
* '''۱۳۸۵تا۱۳۹۱''' گفتوگوی ششساله با میلاد عظیمی و عاطفه طیه برای تدوین کتاب ''[[پیر پرنیاناندیش]]'' ثبت خاطرات قریبِ ۹دهه، زندگی '''''سایه'''''<br />
* '''۱۳۹۸''' تخریب خانهٔ مادری به دست شهرداری رشت، پس از دو سال تلاش هوادارن برای پیشگیری از آن.<br />
<br />
<br />
===کودکی و نوجوانی، جوانی، پیری===<br />
کنار تمام آنچه در ششماسفند۱۳۰۶ ارزش ثبت یافت، تولد امیرهوشنگ ابتهاج نیز اضافه شد؛ رشت، نزدیک «سبزمیدان»، خانهٔ مادری. خاندانش دیرزمانی بود که دیگر از تفرش به گیلان کوچ کرده و به اشتغال دیوانی داشتند. گوهر دختری که پدربرزگ پدری امیرهوشنگ، ابتهاجالملک شیفتهٔ او میشود، به دست یکی از کشاورزانش در روستای دگور گیلان بهقتل میرسد. بهگفته سایه، جد پدریش دو همسر و هفت فرزند داشت:<br />
« مادربزرگ من زن اولش بود که فقط پدرم را از او داشت. وقتی زن دیگری گرفته، مادربزرگم طلاقش را میگیرد و از آن زن هم سه پسر و سه دختر بهدنیان میآورد.»<ref name= ''کودکی سایه''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۷تا۱۹}}</ref> <br />
{{سخ}}بههیچروی در درس و مدرسه کوشا نیست. ابتدایی را تمام میکند؛ اما بعد از قبولنشدن در متوسطه، برای همیشه درس را رها میکند. درعوض کنار علاقه و پشتکار در هنرهای دستی و البته ورزش، در همان دوران نوجوانی یعنی سال ۱۳۱۸ با موسیقی و شعر آشنا شد.<ref name= ''کودکی سایه''/> وی در آغاز، همچون شهریار، چندی کوشید تا به راه نیما برود؛ اما نگرش مدرن و اجتماعی شعر نیما بهویژه پس از [[ققنوس]]، با طبع او که اساساً شاعری غزلسرا بود، همخوانی نداشت. پس، راه خود را که همانا غزل بود، دنبال کرد. ضمنآنکه در مجموعهآثار ابتهاج، اشعار نو درونمایهای تازه و ابتکاری دارد و چون فصاحت زبان و قوت بیانش با این درونمایهٔ ابتکاری همگام است، میوهٔ درخت تجربیاتش دلنشین مینماید.<ref name="گالیا"/><br />
عزیمتش به تهران در نیمهٔ دوم دههٔ ۱۳۲۰، درست زمانی است که سایه در رشت به شهرتی رسیده و دیگر هوایِ ماندن در زادگاه را ندارد. در تهران با [[مهدی حمیدی شیرازی]] آشنا میشود و در قطار تهراناهواز با [[فریدون تَوَلَلی]]. به سال ۱۳۲۵ دفتری از شعرهای دوران نوجوانیاش مینویسد که خود کتاب میشود به نام «اولین نغمهها». کتابفروشی طاعتی در چاپخانهٔ جاوید رشت، دفترش را چاپ میکند.{{سخ}} سکونتش در تهران بهخواست خود و خلاف رأی مادر و پدرش بود و فقط یک سال بعد مادر را از دست میدهد درحالیکه فرصت حضور بر بالینش را نمییابد. بازهم بهاصرار سایه، پدرش با سه خواهر وی به تهران میآید و بهدلیل اوضاع نابسامان مالی دوام نمیآورد. استاندار گیلان که از دوستان پدر است او را با خود به رشت برمیگرداند و پدر رئیس بیمارستان پورسینای رشت میشود.<br />
{{سخ}} آشنایی و دوستی سایه طی این سالها با [[محمدحسین شهریار|شهریا]] و [[نیما یوشیج]] تأثیراتی بر اشعارش میگذارد و کمکم با شاعران همنسلش که بعدها هریک نام و آوازهای مییابند، نشستهاو برخاستهای دوستانه دارد: [[نادر نادرپور]]، [[سیاوش کسرایی]]، [[احمد شاملو]]، [[منوچهر شیبانی]]، [[اسماعیل شاهرودی]]، [[فریدون مشیری]]، [[فروغ فرخزاد]]، [[سهراب سپهری]] و [[مهدی اخوان ثالث]]. {{سخ}} تهران و دوستان جدیدش همچنین بستری میشود برای گرایش بیشتر به حزب توده که البته کمتر رنگ و بوی سیاسی و حتی اجتماعی دارد و بیشتر وجهه ادبی و فرهنگی.<br />
دو مقولهٔ شعر و موسیقی، دو عرصهٔ اصلی و پرمایهترِ فعالیتهای سایه است. سایه از سرآمدان عرصهٔ اول و از شناسندگان عرصهٔ دوم بهشمار میرود. شگفتآور آن که عشق و علاقهاش به دومی بیشتر از اولی است که میدان اصلی هنرنمائی اوست. بهقول خودش، از موسیقی به شعر رسیده است.<ref name = ''آفتاب''/><br />
<br />
<br />
===شخصیت و اندیشه===<br />
<br />
<br />
<br />
===زمینهٔ فعالیت===<br />
<br />
<br />
<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh.khaneh pedari.jpg|200px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''جان خانهٔ مادری نجات مییابد؟!'''</center>]]<br />
<br />
===یادمان و بزرگداشت===<br />
====ثبت ملی یا تخریب خانهٔ کودکی====<br />
در آستانهٔ ۹۰سالگیِ امیرهوشنگ ابتهاج، دو فوریت الزام شهرداری رشت به خرید خانهٔ مادری ابتهاج جایی که وی چشم و زبان گشود و تبدیل آن به «بنیاد شعر و ادب سایه» با رأی قاطع اعضای شورای شهر تصویب شد که گویی آبی بود بر آتش جان همشهریانش تا دلنگران تخریب منزل بزرگِ شهرشان نباشند. یلدا ابتهاج دختر سایه برای تقدیر از تمام پیگیران، چنین پیام میفرستد:<br />
<span style="color:green">'''«اگر طالب گنجید، به ویرانه بگردید.»'''<ref name=''خانهٔ مادری''>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.ion.ir/news/438416/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان = میراث ملی شد، خانهٔ کودکیش!}}</ref></span><noinclude><br />
{{سخ}} سایه اما خود نیز طرفدارانش را این گونه پیام میدهد:<br />
:«این خانه، خانهٔ مادری من بود. مادرِ مادربزرگم صاحب این خانه بود که بعد این خانه به دخترش رسید و از دخترش که مادربزرگ من حساب میشد به مادر من رسید. این خانه بعد از فوت مادرم در سال ۱۳۲۶، به من و سه خواهرم رسید که ما به پدرم وکالت دادیم تا بفروشد. او در سال ۱۳۲۷ این خانه را فروخت. یک نفر، دو نفر دیگر هم این خانه را خریدند. شنیدم یکی از صاحبخانهها ساکن آمریکاست. با او هم گفتوگو کردند. به من گفتند در شهرداری رشت تصویب شده این خانه را بخرند تا به یک مرکز فرهنگی تبدیل شود. اخیراً هم شنیدم که حکمی صادر شده که این خانه را خراب کنند و ساختمان چندطبقه بسازند. این خانهٔ مادر من است. من تا ۱۹سالگی همیشه آنجا بودم. من تمام گوشهوکنار این خانه را میتوانم نقاشی کنم. چرا شهرداری گفته من باید این دو خط بنویسم که ثابت شود خانهٔ من است؟ این خانه، سند دارد، با اسم و جزئیات که از امضای دوخطی من بیشتر اهمیت دارد. به نظرم اینها همه بهانه است.<ref name=''واکنش ابتهاج''>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/648562/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C|عنوان = بنویسم کاخ سلطنتی در فلان کشور دنیا برای من است، کافی است؟!}}</ref><br />
آسودهخاطری همشهریانی که شنیده بودند خانه تخریب نخواهد شد، دیری نمیپاید و با انداختن بولدوزر به خشت و گل آن منزل کودکی، بنایی آوار میشود که قرار بود به یادگار بماند برای همیشهٔ ایام. بهخاک کشیدن خانهای که سایه در جوار قامتش، قد کشید، سرانجامِ دو سال جدال بین دو نهاد متولی است؛ شهرداری و میراث فرهنگی، آنهم درست وقتی که این سرای وفادار به مالکش، سیل پرآشوب سال را تاب آورد و خم نشد؛ اما آنانکه نباید میشکستنش، شکستنش.<ref name=''تخریب کردند!''>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/98012510585/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|عنوان = ترسیدند خانهٔ سایه نباشد، کوبیدنش!}}</ref><br />
<br />
<br />
====شب سایه====<br />
{{گفتاورد تزیینی|غروب یکشنبه ۵آبان۱۳۹۲، این چهرهها در «شب سایه» گردهم میآیند: [[سیمین بهبهانی]]، [[داریوش شایگان]]، [[نجف دریابندری]]، پوری سلطانی، [[آیدین آغداشلو]]، [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]، ایرج پارسینژاد، فخرالدین فخرالدینی، منوچهر پارسادوست، محبوبه مهاجر، ناصرالدین پروین، داود موسایی، اصغر علمی، شهرام ناظری، داریوش طلایی، یلدا ابتهاج و محمدافشین وفایی.<ref name=''شب سایه''/>{{سخ}}یکصدوسیوهفتمین شب بخارا همان آیین نکوداشت امیرهوشنگ ابتهاج است که در کانون زبان فارسی برگزار میشود. هرکس سخنش را با زبانی خاص خود به سایه میگوید:<br />
:'''[[محمود دولتآبادی]]''' باآنکه جسمش غایب است، با ارسال پیامی از دوسلدورف، جانش را حاضر میسازد.<br />
:'''پوری سلطانی''' با سپاس از سایه، در بیان برشی از زندگیِ خود میگوید: در آن سالهای سیاه زندگی من، این هوشنگ ابتهاج بود که سایهوار همه جا با من بود و آمادهٔ کمک به من و خانواده بیپناه کیوان.<br />
:'''شهرام ناظری''' پس از اشاره به نحوۀ آشناییاش با سایه و خاطراتی که با او دارد، با آواز و خواندن ابیاتی از سایه، شب را شورانگیزتر میکند.<br />
:'''فخرالدین فخرالدینی'''، پُرترهٔ سایه را در تابلویی به وی هدیه میدهد.<ref name=''شب سایه''/>}}<br />
<br />
<br />
===در آینهٔ آرا===<br />
====سایه در دفتر یادداشتهای روزانهٔ [[نیما یوشیج|نیما]]====<br />
سایه را دیدم. در مغازهٔ داوود. سبیل گذاشته بود. بسیار فکری بود. مرا مهمان کرد. گفت اتاقم را با حصیر و نی ساختهام. گفت عکس مرا دارد. میخواستم به او بگویم آنقدر فکری نباش. بسیار خواهد آمد که ما به اشتباهها و سادهلوحیهای خود برخورد کنیم و آنچه میدانستیم که چنان است، نهچنان است. میخواستیم به او بگویم که شاعر عموماً فکری ندارد؛ بهاستثنای شاعری فیلسوف و محقق و در چند رشته کارکرده. شاعر تقلیداً به فکرهای روزانه عقیدهمند شده و موضوعات شعر خود را روی آن قرار میدهد و به نظرش میآيد؛ نه از روی تحقیق که این فکر، مفید برای زندگی او و دیگران است...؛ <font color=purple>'''ولی سایه بسیار فکری بود.'''</font> مرا مهمان کرد. بعد مختصر آذوقهٔ شام را خرید و رفت.<ref name="نیما سایه">{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۳۴}}</ref><br />
<br />
<br />
====[[غلامحسین یوسفی]]====<br />
در وادی غزل معاصر، شعرهای سایه، از آثار خوب و خواندنی است. مضامین گیرا و دلکش، تشبیهات و استعارات و صور خیال بدیع، زبان روان و موزون و خوشترکیب و هماهنگ با غزل، از ویژگیهای شعر اوست و نیز رنگ اجتماعی ظریف آن یادآور شیوهٔ دلپذیر حافظ است. <font color=darkred>''دوزخ روح''</font>، <font color=darkred>''شبیخون''</font>، <font color=darkred>''خونبها''</font>، <font color=darkred>''گریهٔ لیلی''</font>، <font color=darkred>''چشمی کنار پنجرهٔ انتظار''</font> و <font color=darkred>''نقش دیگر''</font> از غزلهای برتر سایه است.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
<br />
===خودش را میگوید و آثارش را===<br />
====دیگر نمیخواهم چُنین باشم====<br />
سایه که هم خود از نثرنویسیاش شاکی است هم شهریار در نوشتن تنبلش میخواند، فروردین۱۳۳۰ زمانی که مجموعهٔ [[سراب]] تازه منتشر شده بود، چنین مقدمهای را خطاب به مرتضی کیوان برای آن کتاب نوشت:<br />
::<span style="color:DarkBlue{{{1|}}};background:lime{{{2|}}}">'''به پیشگاه مردم: پیام و پیمان'''</span><noinclude><br />
{{گفتاورد تزیینی|از نگاهی که در آن خشم و درد موج میزند ملامت تو را میشنوم و بیهیچگونه بهانه و سخنی سر فرو میافکنم. در رزمی که تو هستیِ خود را بر سر آن گذاشتهای من خاموش ماندهام و هرگاه که لب به سخن گشودهام آوازم، گناه خاموشیِ مرا گرانتر و نابخشودنیتر نموده است.{{سخ}} بههنگامی که خروش خشم و فریاد درد در پردهٔ دل تو میآویزد، من برای دلم، برای عشق بیمارم آواز خواندهام.{{سخ}} بههنگامی که نگاه آزادمردان کشور من از پشت میلههای زندان شعله میکشد، من برای نگاهی شعر ساختهام که در آن عشق و هوس ترانه میزند و میرقصد.{{سخ}} بههنگامی که چهرههای زرد و شکستهٔ هممیهنانم به اشک و خون آغشته میشود، من برای گلهای یاس، برای شبهای مهتابی، برای خوابها و رویاهای خودم سرودهام.{{سخ}} بههنگامی که گرگان خوناشام گروهگروه مردان و زنان و کودکان را به کشتارگاههای جنگ و ستیز میکشانند، من بر فراز عشقهای خویش گریستهام.{{سخ}} و بههنگامی که انسانهای سرفراز همگام و هماهنگ صلای صلح و آزادی میزنند و این آواز و آرزو هر روز بلندتر و گستردهتر میشود، من در تنهایی اندوهبار خویش ناله سردادهام.{{سخ}} شعر من همچون نالهٔ مرغ شب آواز اندوه و پریشانی و شکست شده است '''''و من دیگر نمیخواهم که چُنین باشم.'''''{{سخ}} من که سایههای تیرهٔ اوهام گذشته را که پناهگاه روحی شاعران قرون پیش بوده است، از گوشههای مغز خویش راندهام، دریچهٔ قلبم را بهروی آفتابی تازه و روشن میگشایم که هرگز غروب نکرده.{{سخ}} من دلی را که در انگشتان عشقهای ناسپاس فشرده و خونین شده، به عشق مردم، به عشق وفادار مردم میسپارم و در این عشق بزرگ زنده میمانم.{{سخ}} من آواز خویش را در دل این شب تنگ سرخواهم داد و این آواز را که سرگذشت رنج و رزم پرشکوه انسانهاست از میان حصارهای ویران این شب خونآلود به گوش دورترین ستارهٔ بیدار آسمان خواهم رساند.{{سخ}} سالهاست که دل من هماهنگ تپشهای قلب تو زده است و اندیشههای دورپرواز من با آرزوهای تابناک تو همراه گشته است.{{سخ}} سالهاست که من در دل خاموشیام نالیدهام و روحم از خشم و درد آتش گرفته است. '''''دیگر بس است!'''''{{سخ}} من این خاموشیِ ننگآلود را خواهم شکست و مرغ آوازم را از دل پیچیده و سیاه این جنگل سکوت پرواز خواهم داد. با این پیمان دستت را میفشارم. '''رشت فروردین۱۳۳۰'''}}<br />
<br />
<br />
====اندر باب شعر====<br />
{{گفتاورد تزیینی دیگر|right|در فصل "اندر باب شعر" در کتاب [[پیر پرنیاناندیش]] که حاصل{{سخ}} شش سال گفتوگوی چهرهبهچهرهٔ میلاد عظیمی و عاطفهطیه با{{سخ}} ابتهاج است، سایه چنین نظر میدهد:<br />
:«شعر رو باید در ایران گفت!... {{سخ}}در اون آب و خاک و برای اون مردم... . {{سخ}}در فضایی که اگر گرد و خاک هم بلند میشه، {{سخ}}انگار گرد و خاک زمان سعدی و حافظه!»<ref name = ''آفتاب''/>}}<br />
{{گفتاورد تزیینی دیگر|left|در محفلی، کسی در مقام تمجید و تحسین به سایه میگوید ما از شعر شما بیشتر از شعر حافظ لذت میبریم. سایه بلادرنگ پاسخ میهد:<br />
«حق دارین چون سطح شعر من از شعر حافظ خیلی پایینتره و در حد فهم شماهاست؛ درنتیجه از شعر من لذت میبرین!... . من یک عمر در اقیانوس شعر فارسی غوطه زدم و غرق شدم حالا به این نتیجه رسیدم که:{{سخ}}<br />
«گر نبودم، چه ازو کم میشد ♦♦♦ باز بودم چه بر او افزودم؟!»<ref name=''آفتاب''/>}}<br />
<font color=darkcyan>♦♦♦♦♦</font></span><noinclude><br />
'''«احساس» برای ویتنام نیست!'''<ref name=''آفتاب''/>{{سخ}}<br />
<center><span style="color:orange">'''بسترمන صدفِ خالی یک تنهایی است{{سخ}}و تو چون مرواریدන گردنآویز کسان دگری'''</span><noinclude></center><br />
:بهحضرتعباس من این قصد رو نداشتم که «احساس» رو برای ویتنام بگم!... وقتی من این شعر رو میگفتم، هنوز واقعهٔ ویتنام اتفاق نیفتاده بود. شعر من تاریخ داره: ۲۱دی۱۳۳۱، با کیوان و شاملو در کافه نشسته بودیم. من این شعر رو روی کاغذ سیگار نوشتم. شاملو قلم رو از من گرفت و بالای اون نوشت:<font color=green> '''''احساس'''''</font></span><noinclude> یه علامت تعجب هم جلوش گذاشت.<br />
<br />
<br />
====اولین کتابش را از خودش هم پنهان میکند!====<br />
{{گفتاورد تزیینی|بهنود در گفتوگوی با سایه، سراغ اولین شعرش را میگیرد و چنین پاسخ میشنود:<br />
:اولین شعرهایی که از من چاپ شد، توی سال ۱۳۲۰یا۱۳۲۱ بود. وقتی که سیزده سالم بود.<br />
بهنود: پس اون رو ندادید ما بخونیم!<br />
:بله، اولین کتابی که چاپ شد، من از خودم هم قایم میکنم. اونجا غیرازاینکه یه تعدادی غزل هست، یه تعداد شعرهای بهاصطلاح سیاسی هم هست. حتی در شعری، از انگلستان نام بردم. باز من در شهری بزرگ شدم که شهر روشنفکریِ سیاسی بود. اتحادیهٔ محصلان مدارس داشت.}}<br />
<br />
<br />
===نیش و نوشهای سایه===<br />
====[[جلال آلاحمد]]====<br />
{{گفتاورد تزیینی|سایه به ارتباطی در حد سلامعلیک خیلی دورادور با جلال اشاره میکند و دیدارش با او بهخصوص دورهای که آلاحمد مستأجر [[نادر نادرپور|نادرپور]] بوده و اینکه در کانون نویسندگان هم چند بار جلال را دیده است. سایه درخصوص قصه، آثار، نثر و نظریات جلال چنین میگوید:<br />
:قصههای آلاحمد همیشه برام بینمک بود. نمیدونم چرا... کشش نداشت برام. [[غربزدگی]] و [[خسی در میقات]] و چند تا دیگه رو هم خوندم. از نظریات اجتماعی آلاحمد هیچوقت خوشم نمیاومد. برام جلوه نداشت حرفهاش. از نثرش هم اصلاً، هیچ خوشم نمیاومد. من اصلاً مخالف نثرش بودم. اصلاً تلقیام از شرق و غرب متفاوت با آلاحمده. به نظر من تمدن شرق و غرب توی شکم هماند... .<ref name=جلال>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۴۲۱}}</ref>}}<br />
<br />
====[[شهریار]] در شعر سایه====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color: purple}}{{ب|'''ترانهٔ غزلِ دلکشم مگر نشنفتی'''|'''که رام من نشدی آخر ای غزال رمیده'''}}<br />
{{ب|'''خموش سایه که شعر تو را دگر نپسندم'''|'''که دوش، گوشِ دلم شعرِ شهریار شنیده'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
====تخیل [[نیما یوشیج|نیما]]====<br />
{{گفتاورد تزیینی|هیچکدومِ ما تخیل نیما رو نداشتیم... تخیل خام [[سیاوش کسرایی|کسرایی]] خیلی خوب بود و حتی از نادرپور هم قویتر بود؛ ولی خام بود. درصورتیکه مثلاً بهنسبت کسرایی، نادرپور و [[مهدی اخوان ثالث|اخوان]]، تخیل آراستهتری دارن و برای همین تخیلشون بیشتر جلوه میکنه؛ ولی با نیما قابلِمقایسه نیستند.<ref name=نیما>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۸۶۴}}</ref>{{سخ}}نیما محبوب همهٔ ما بود. در شعرش دریچههای تازه بهروی دنیا و زندگی گشوده بود و ما بااحترام و اعجاب نگاهش میکردیم. میگفت چند گونی شعر دارم و به پستوی خانه اشاره میکرد! و ما خیال میکردیم که این شعرها را نوشته و تویِ گونی پُر کرده است! اخیراً که [[سیروس طاهباز]] کلیات شعر نیما را منتشر کرد، دیدیم تقریباً همه را دیدهایم. بهغیر از یکیدو غزل، چیزی نبود که ندیده باشیم! هنرپیشهای بود. هیچوقت از او جوابی درستوحسابی نمیشنیدی! هرچه سؤال میکردید، میگفت: بله!بله! خیلی زیرک بود!<ref name="نیما سایه"/>}}<br />
<br />
<br />
====در رثای [[مهدی اخوان ثالث|اخوان]] (امید)<ref name=اخوان>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۹۳۹و۹۴۰}}</ref>====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color: purple}}{{ب|'''رفت آن یار و داغ صدافسوس'''|'''بر دل داغدار یار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''ما سپسماندگان قافلهایم'''|'''او به منزل رسید و بار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''در جوانی کنار هم بودیم'''|'''چون جوانی، مرا کنار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''پی تیشهزدن به ریشهٔ خویش'''|'''دست در دست روزگار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''او به پایان راه خویش رسید'''|'''همراهان را درانتظار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''نام امید داشت؛ اما گام'''|'''در ره ناامیدوار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''مست هشیار بود و رندانه'''|'''دست بر مست و هوشیار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''تا قیامت غم از خزانش نیست'''|'''آنکه این باغ پربهار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''سینهٔ سایه بین که داغ امید'''|'''بر سر داغ شهریار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''اشک خونین من ازین ره دور'''|'''گل سرخی بر آن مزار گذاشت'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
<br />
{{جعبه گفتاورد |نقلقول=<center><span style="color:purple">'''محتسب مستی به ره دید و گریبانش گرفت'''{{سخ}}'''مست گفت ای دوست این پیراهن است، افسار نیست'''{{سخ}}<br />
<font color=darkcyan>♦ ♦ ♦ ♦ ♦</font>{{سخ}}<span style="color:darkorange">'''ای گربه تو را چه شد که ناگاه'''{{سخ}}'''رفتی و نیامدی دگربار'''{{سخ}}<br />
<font color=darkcyan>♦ ♦ ♦ ♦ ♦</font>{{سخ}}<span style="color:darkgreen">'''هرکه باشی و ز هر جا برسی'''{{سخ}}'''آخرین منزل هستی این است'''{{سخ}}'''خاک در دیده بسی جانفرساست'''{{سخ}}'''سنگ بر سینه بسی سنگین است'''</span><noinclude></center>|تراز=چپ|عرض=۲۲%|رنگ پسزمینه=#d5fdf4}}<br />
====[[پروین اعتصامی]] در غوغا فراموش شد!====<br />
[پروین] خیلی خوب، خیلی خوب... و اعجوبهای بود اصلاً؛ ولی حیف: اولاً بیموقع مُرد و ثانیاً مرگش مصادف شد با غوغای شعر نو که بیچاره پروین اصلاً درک نشد توی اون غوغا. اما بااینحال هنوز هم دیوان پروین یکی از پرتیراژترین کتابهای شعره. خیلی شاعر قویای بود. قطعههاش جزو بهترین قطعههای زبان فارسیه... . اون مثنوی «مادر موسی» شاهکاره. انگار مولاناست که با زبان سعدی و حافظ داره شعر میگه. اوج زبانه واقعاً. یا اون قطعهٔ «مست و هشیار» شاهکاره.{{سخ}}<br />
واقعاً مملکت عجیبیه ایران... گاهی یه استعدادهایی توش پیدا میشه... حتی شعرهای نرمتر و سبکتر پروین هم خیلی جالبه!{{سخ}}<br />
یه روز رادیو پاریس به من زنگ زد گفت امروز یه برنامه داریم راجع به پروین اعتصامی، شما چند کلمه صحبت میکنین؟ من نمیدونم چرا گفتم آره. اونجا همین حرف رو گفتم که پروین تو غوغای شعر نو فراموش شد.<ref name=پروین>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۸۷۸و۸۷۹}}</ref><br />
<br />
===اقبال را سرگردان میداند===<br />
دربارهٔ اقبال لاهوری، سخنسرای فارسیگوی پاکستان، برگرفته از «پیر پرنیاناندیش»، جلد دوم، ص ۸۴۵:{{سخ}}<br />
شاعر بدی نیست؛ ولی بالا و پایین داره و سرگردانه. خیلی جاها زبانش سسته. خب اهل زبان نیست دیگه. بعضی وقتها هم خیلی درخشان میشه<br />
مثلاً اون شعرِ «هستم اگر میروم» یا اون غزلِ «خودگری، خودشکنی، خودنگری»... خیلی غزل درخشانیه<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkgreen}}<br />
{{ب|'''نعره زد عشق که خونینجگری پیدا شد'''|'''حسن لرزید که صاحبنظری پیدا شد'''}}<br />
{{ب|'''فطرت آشفت که از خاک جهان مجبور'''|'''خودگری خودشکنی خودنگری پیدا شد'''}}<br />
{{ب|'''خبری رفت ز گردون به شبستان ازل'''|'''حذر ای پردگیان پردهدری پیدا شد'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
====وصف شهناز و لطفی====<br />
ساز شهناز: «آفرینندگی در لحظه داره و مضرابِش همیشه خوش صداست. جملهبندیهایش فوقالعاده است. مال خودشه، ساز خودشه!<br />
{{سخ}} لطفی، به موسیقی احترام میگذاره. اون اجرای شور روی غزل ''هوای کوی تو دارم نمیگذارندم'' عالیه! باید موسیقی با درون شما کوک بشه. این کاریه که بعضی از کارهای لطفی با من میکنه. درواقع با صداهای درونیِ آدمی یکی میشه و اونقدر فشار این صداهای درونی زیاده که سینه رو میخواد بترکونه!»<br />
<br />
====در سوگ [[مرتضی کیوان|کیوان]] پاکباز و قلمزن نکتهسنج====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkcyan}}{{ب|'''ای آتش افسردهٔ افروختنی'''|'''ای گنج هدرگشتهٔ اندوختنی'''}}<br />
{{ب|'''ما عشق و وفا را ز تو آموختهایم'''|'''ای زندگی و مرگ تو آموختنی'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===همراهیهای سیاسی===<br />
* سایه بهگفتهٔ خودش از نوجوانی چیزهایی در سرش میگذشته است.<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh&Antkhabat1.jpg|150px|thumb|بندانگشتی|راست|<center>'''همراه شد عزیز!'''<ref name= ''سایه آمد''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.khabaronline.ir/news/513962/%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D9%85-%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF|عنوان = ابتهاج هم رأی داد}}</ref></center>]]<br />
<br />
====اقدامی بیسابقه<ref name=>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.ion.ir/news/219051/|عنوان=ابتهاج رأی خود را در صندوق انداخت}}</ref>====<br />
شاعر «ایران ای سرای امید» نیمروز ۷اسفند۱۳۹۴ با همراهی میلاد عظیمی در دبیرستان نرگس که ظاهراً از شعب اخذ رأی نزدیکِ منزلش است، حضور مییابد و به فهرست امید برای انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری رأی میدهد. سایه که آن روز با واکر به محل آرا رفته، نام ۳۰ نامزد را در برگهٔ رأی مجلس شورای اسلامی و ۱۶ نامزد را در برگهٔ رأی خبرگان رهبری نوشته است.<ref name= ''سایه آمد''/><br />
<br />
===مخالفتهای سیاسی===<br />
<br />
===نامههای سرگشاده===<br />
<br />
===نامهای دستهجمعی===<br />
<br />
===بیانیهها===<br />
<br />
===جملهٔ موردعلاقه در کتابهایش===<br />
<br />
===جملهای از ایشان===<br />
<br />
===نحوهٔ پوشش===<br />
ما چند نفر جوان که همیشه در خیابانها و کافههای شهر پُرشور حاضر میشدیم و همیشه هم بیپول بودیم، وقتی میگفتیم پول نداریم کسی باور نمیکرد؛ چون همگی کت و شلوار مرتب و شیک میپوشیدم با پیراهن یقه آهاردار و همیشه کرواتزده بودیم. <br />
<br />
<br />
===تکیهکلامها===<br />
<br />
<br />
===خلقیات===<br />
بهگفتهٔ همکلاسیها و دوستان، امیرهوشنگ جوانی محجوب، کمحرف، واقعاً دوستداشتنی و نزد بچهها محترم است<ref name=''آواز سایه''/> و بهضم پدر، پسرش بدونِ پشتکار است. وقتی به شعر روی میآورد پدر موافق نیست، مِلاک پدر، [[محمدتقی بهار|ملکالشعرا]] بود و میگفت: «ملک» هم از شاعری نان نخورده است. دلش نمیخواست که پسرش محتاج باشد؛ اما دلخوش بود که هوشنگ هر کاری را دوروزه رها میکند و امید داشت که شعر را هم رها کند.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۴۵}}</ref>{{سخ}}<br />
سایه شاعری آرام و کنارهجوست؛ اما در موضوعهای شعری از پیرامون و جامعه، غافل نیست. در گوشهگیری ادبیاش نوعی سرافرازی و حتی غرور شاعرانه دیده میشود.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۵۱}}</ref> در محافل ادب اجتماعی و سیاسی شاعران و دوستداران هنر و ادب، کمتر از سایهٔ خاموش، نشانی است و بیشتر از شعرهایش. سایه همیشه از جمع گریزان است و برخلاف یار و رفیق دیرینش، [[سیاوش کسرایی|کسرایی]]، کمحرف است و کمجوش و خروش، گویی میداند ریگ ته جوی شعر معاصر است.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۳۱}}</ref><br />
<br />
===منزلی که در آن زندگی میکرد (باغ و ویلا)===<br />
<br />
<br />
===گزارش جامعی از سفرها(نقشه همراه مکانهایی که به آن مسافرت کرده است)===<br />
<br />
<br />
===برنامههای ادبی که در دیگر کشورها اجرا کرده است===<br />
<br />
<br />
===ناشرانی که با او کار کردهاند===<br />
<br />
<br />
===بنیانگذاری===<br />
<br />
<br />
===استادان و شاگردان===<br />
<br />
<br />
===علت شهرت===<br />
چون هم شعر نو میگفت و هم غزل، شهرتی دوجانبه داشت و همواره در هر مقطع زمانی اثری از وی، محور توجه گروه بسیاری از هواخواهانش قرار میگیرد. وقتی درصدد است که عشق فردی را کنار گذارد و به دردهای جامعه و جهان بیاندیشد، [[شبگیر]] را خلق میکند و آن زمان به فکر نشر برگزیدهٔ آثار سنتگرایانهاش میافتد، [[سیاه مشق]] را میسراید که طی چند مجلد به تکامل واقعی خود میرسد. دفتر «زمین» سمبلی است از سیر شعرهای نوی اجتماعی شاعر که وسعت بسیاری مییابد و آن هنگام که تصحیح [[حافظ به سعی سایه]] را دست میگیرید، آنچه طی یک دهه از زندگیش تقریر میکند، بسیار استقبال میشود و در سالیان متمادی با شمارگان چشمگیری بهچاپ میرسد؛ چراکه جوششی است حاصل دانش خودآموخته و بینش خودیافتهای که محفلی میشود برای درسآموزیِ غزلپردازان و حافظپژوهان. دوستداران حافظ در مواجهه با این متن منقَّح و آراسته از دیوان لسانالغیب، معترفاند که:<br />
:«سایه روششناسی و دقتهای یک محقق را با ذوق و حسن سلیقهٔ یک شاعر همراه کرده و دیوانی پدید آورده است که دردستگرفتن، ورقزدن و خواندن هر غزلِ آن، لذتبخش است.»<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۹، ۳۰، ۶۲ و ۶۷}}</ref><br />
<br />
===فیلم ساختهشده براساس===<br />
* '''''هزار داستان با مسعود بهنود: هوشنگ ابتهاج (ه.ا.سایه)'''''، وصفهایی از تحلیل شخصی و نظرات دیگران دربارهٔ سایه<ref>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/2XxU7/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%AF%3A_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC_%28%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87%29|عنوان= بهنود از سایه میگوید}}</ref><br />
* '''''قلمفرسایان'''''، بهتحقیق و نگارش اردلان جنتی و تهیهکنندگی و کارگردانی داریوش سربلند <ref>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/n7b2R/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF_%D9%82%D9%84%D9%85_%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%8C_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان= آشنایی با سایه از زبان قلمفرسایان}}</ref><br />
* '''''برای ۹۰سالگی سایه'''''، بهطراحی و ساخت گروه اینترنتی چکامه و انتشار در روز یکشنبه ۶اسفند۱۳۹۰ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://chakaame.com/mag/1167|عنوان= بهبهانهٔ ۹۰سالگی سایه}}</ref><br />
* '''''هوشنگ ابتهاج نودویکساله شد'''''، بهطراحی و ساخت گروه اینترنتی ایرنا۲۴ در ۶اسفند۱۳۹۷ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/Z8HqE|عنوان= یکسال یکسال از سایه یاد میکنیم!}}</ref><br />
<br />
===حضور در فیلمهای مستند دربارهٔ خود===<br />
* '''''گفتوگو با پیر پرنیاناندیش'''''، بهکوشش مسعود بهنود در ۶اسفند۱۳۹۱.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.youtube.com/watch?v=yQOes29YiD4&list=RDyQOes29YiD4&start_radio=1&t=0|عنوان= بهنود، پیر پرنیاناندیش را بازشناساند!}}</ref><br />
* '''''گفتوگو با هوشنگ ابتهاج (ه.ا.سایه)'''''، ''غزلسرای معاصر ایرانی دربارهٔ شعر''، بهکوشش شبکه تماشا بهمناسبت ۹دهه فعالیت ادبی.<ref name= ''تماشای سایه''/><br />
<br />
===اتفاقات بعد از انتشار آثار===<br />
<br />
===نام جاهایی که به اسم این فرد است===<br />
<br />
===کاریکاتورهایی که دربارهاش کشیدهاند===<br />
<br />
===مجسمه و نگارههایی که از او کشیدهاند===<br />
<br />
===ده تا بیست مطلب نقلشده از نمونههای فوق از مجلات آن دوره===<br />
<br />
===برگههایی از مصاحبههای فرد===<br />
<br />
<br />
==آثار و منبعشناسی==<br />
===سبک و لحن و ویژگی آثار<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۲۱تا۲۳۴}}</ref>===<br />
{{بلی}} سایه شاعری است فصیح و بلیغ و حتی شاید بهتر است بگوییم بسیار فصیح و بلیغ. بخش اعظمی از این ویژگی را با توانایی و چابکی وصفناپذیری متخص خودش، بهواسطه بیرونکشیدن معیارهایی از درون پیشینهٔ ادبیات فارسی کسب کرده است.<br />
<br />
{{بلی}} بیگمان ابتهاج اهل خطر یا مخاطرات تجربی در حوزهٔ زبان و شکل شعر نیست و علاوهبر دو ویژگی نخست، آثارش از طمأنیه و اعتدال کافی در برخورد با سنتهای کلامی، بهره برده است و جالبآنکه، نه نوگرایی و نه سنتگراییاش، نهتنها به دایرهٔ تقلید درنمیغلتد؛ بلکه به ابتکارهای خاص گوینده نیز میرسد.<br />
<br />
{{بلی}} تردیدی نیست که شعر سایه، خالی از نوآوریهای گسترده است و بهلحاظ ادای معنی در زبان، گاه نوگرایی است همسو با سنت و گاه سنتگرایی است متمایل به نو.<br />
<br />
{{بلی}} ابتهاج مطمئناً به شیوههای خراسانی و هندی تاحدزیادی بیتوجه است و درعوض معیار زبان شعریاش، تنها سبک عراقی است و بس. درواقع چنان گرایشی به زبان معیار و اعتدال دارد که او را به سخن خدایان شعر ایران، '''''سعدی''''' و '''''حافظ''''' وابسته و پیوسته میدانند.{{سخ}}<br />
:نمونهای از غلبهاش با زبانِ بیپیرایه، نااستعاری یا کمتر استعاریِ <font color=darkblue>'''''سعدی'''''</font>: [راهی و آهی، ۲۳۴]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkorange}}{{ب|'''من چه گویم که کسی را به سخن حاجت نیست'''|'''خفتگان را به سحرخوانیِ من حاجت نیست'''}} <br />
{{پایان شعر}}<br />
:و گواهی نیز برای غلبه با زبانِ تشبیه و استعاریِ <font color=darkgreen>'''''حافظ'''''</font>: [راهی و آهی، ۲۱۸]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkmagenta}}{{ب|'''آنکه آیینهٔ صبح و قدح لاله شکست'''|'''خاک شب در ذهن سوسن آزاد گرفت'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<center><font color=gold>'''♦♦♦♦♦♦'''</font></center><br />
{{بلی}} خلاف قول مشهور، چهرهٔ زبانیِ سایه بیشتر مشابه سعدی است تا حافظ و صدالبته که درهرحال پیراستگیِ گستردهٔ زبان شعری سایه دو ویژگی سلامَت و سلاسَت زبان را بهخوبی بازتاب میکند و اعتدال و هنجار سبک عراقی، نهفقط در غزل و مثنوی که در شعرهای ''آزاد'' سایه نیز هویداست.<br />
<br />
{{بلی}} شعرهای ه.ا.سایه را در سه دستهٔ الف) ''رمانتیکهای نو سنتگرایانه'' ؛ ب) ''نوگراییهای آغشته به آرمانهای سیاسی و اجتماعی'' و پ) ''انواع سنتی و اغلب غزل'' قرار میدهند. رومانتیسیست مختص به دههٔ ۲۰و۳۰ خورشیدی است که تعبیرهایی چون «زمزمهٔ حزنآلود»، «خندهٔ درد» و «مرغک اندوهپرست»، نشانههایی از عشق و هجرِ مشهود در آن است و قالب شعر، گاه ترکیببند یا مسمط، گاه نوعی مستزاد و گاه چهارپاره است.{{سخ}}<br />
:و باز، این گَردِ تاریخ است که چون بر تجربههای بیشمارِ نو سنتگرایانه شاعر مینشیند، نوع توزیعِ سنتی قافیه، تاحد زیادی برتری خود را بر تأثیر شعر فرنگی در شعر فارسی و شیوههای بهکارگیری آن، بهویژه در نیمهٔ نخست سدهٔ بیستم میلادی، ثابت میکند: [راهی و آهی، ۴۹]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:brown}}{{ب|'''میروی...، اما گریز چشمِ وحشی رنگ تو'''|'''رازِ این اندوهِ بیآرام نتواند نهفت'''}}<br />
{{ب|'''میروی خاموش و میپیچد به گوشِ خستهام'''|'''آنچه با من لرزشِ لبهای بیتابِ تو گفت'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<center><font color=gold>'''♦♦♦♦♦♦'''</font></center><br />
{{بلی}} رومانتیسیسم فردی که پیشتر در شعر سایه، [[فریدون توللی|تَوَلَلی]] و [[نادر نادرپور|نادرپور]] تا حدی یکسان مشاهده میشد، با رویآوردن ابتهاج به رومانتیسیسمِ سیاسیاجتماعی، گویی مسیر شعریاش را از دیگران سوا میکند و فضای بازتری را در ساختار شعریِ آثار وی پدیدار میسازد تا حدی که سایه را به مرزهای شعر آزاد میکشاند. شبهقافیه نمایان میشود و سایه از ''[[مکتب مجله سخن|مکتب سخن]]'' که [[پرویز ناتل خانلری|خانلری]] رهبری آن را بهدست داشت، فاصله میگیرد و چپگرایاش او را به [[مکتب نیما]] میبرد.{{سخ}}<br />
:قطعاً در این جهانبینی، شاعر از یادِ میهن، به بینش جهانْوطنی میرسد: [راهی و آهی، ۱۱۲]<br />
<span style="color:darkcyan">'''''«ای مادر ای زمین'''''{{سخ}} '''''امروز، این منم که ستایشگر تواَم'''''{{سخ}}<br />
'''''از توست ریشه و رگ و خون و خروشِ من'''''{{سخ}}'''''فرزند حقگزارِ تو و شاکر تواَم»'''''</span><br />
<br />
{{بلی}} میراث ادبی و کلامی که سایه از نیمه سدهٔ بیستم تا آغاز سدهٔ بیستویکم میلادی رقم میزند حاصل دو موقعیت تاریخادبیِ رومانتیسیسم فردی و رومانتیسیسم سیاسیاجتماعی در سه بستر سنتگرایانه، نوسنتگرایانه و نوگرایانه است. و البته که او را بر مستند گویندگان کمگویی و گزیدهگوی عصر حاضر مینشاند که از <font color=pink>'''''«اندکش»'''''</font> جهان سخن، <font color=purple>'''''«پُر»'''''</font> شده است.<br />
<br />
===قیاس [[نادر نادرپور|نادرپور]] و ابتهاج<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۲۴و۲۲۵}}</ref>===<br />
از شاعران همنسل سایه که در سرودههای خود همواره در جمع دلبستگان سبک عراقی میماند، نادرپور است که بههمین سبب، در مکتب رومانتیسیست نیز بیش از [[مجدالدین میرفخرایی|گلچین گیلانی]]، [[محمدعلی اسلامی نَدوشن]] و [[فریدون مشیری]]همسو با گرایش زبانیِ سایه است. گرچه نادرپور از دو منظر زبردستی و پاکیزهسخنی با سایه پلو میزند، بیتردید بین این دو همعصر، تفاوتیهایی آشکار است:<br />
* نادرپور خلاف سایه که بیشتر همّ و غمّش را در غزل صرف کرده، اغلب به چهارپاره و چندپاره و شعر آزاد پرداخته است؛<br />
* شاخصهٔ سبک عراقی، اعتدال است و تعادل، مشخصهای که نادرپور دستکم در یکی از ویژگیهای زبانی خود، اندکی از آن دوری میگزیند و کاربرد یک یا چند ترکیب اضافی و وصفی در اغلب سرودههایش دیده میشود:<br />
<span style="color:darkred">'''''«این عنکبوت زرد که خورشید نامِ اوست'''''{{سخ}}'''''دیگر میانِ زاویهٔ برگهای تو'''''{{سخ}}'''''تاری زِ روزهای طلایی نمیتنَد'''''{{سخ}}<br />
'''''دیگر نگین ماه بر انگشتِ شاخههاست'''''{{سخ}}''''' سوسو نمیکند''''' නනන '''''چشمک نمیزند'''''»</span><br />
:این درحالیاست که سایه هرگز هنجارهای سعدی و حافظ را پشتسر نمینهد؛ بلکه در توزیع ترکیبهای اضافی و وصفی در مجموعهٔ زبان ادب و گفتار، به زبان شعری، خویش میرسد.<br />
* نوآوریهای زبانیِ نادرپور، گرچه بیشتر مینماید، درمقابل برقراری توازن میان سخنوری و طبیعت زبان سایه بیش از نادرپور است. نمونهای برای اثبات این مدعا هرچند که کمشهره است در بین آثارش: [راهی و آهی، ۱۴۶و۱۴۷]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkcyan}}{{ب|'''ترسم ای دلنشینِ دیرینه'''|'''سرگذشتِ تو هم زِ یاد رود'''}}<br />
{{ب|'''آرزومند را غمِ جان نیست'''|'''آه اگر آرزو به باد رود'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===کارنامه و فهرست آثار===<br />
* '''نخستین نغمهها'''، ۱۳۲۵، شعرهای پانزده تا هجده سالگی طی ۴ سال اول دههٔ بیست با مقدمهای از مهدی حمیدی شیرازی و عبدالعلی طاعتی که در رشت انتشار یافت.<br />
* '''سراب'''، ۱۳۳۰<br />
* '''سیاه مشق'''، فروردین۱۳۳۲<br />
* '''شبگیر'''، مرداد۱۳۳۲<br />
* '''زمین'''، دی۱۳۳۴<br />
* '''چند برگ از یلدا'''، آبان۱۳۴۴<br />
* '''یادنامه'''، مهر۱۳۴۸ (ترجمه شعر تومانیان شاعر ارمنی، با همکاری نادرپور، گالوست خاننس و روبن)<br />
* '''تا صبح شب یلدا'''، مهر۱۳۶۰<br />
* '''یادگار خون سرو'''، بهمن۱۳۶۰<br />
* '''حافظ بهسعی سایه''' (دیوان حافظ با تصحیح ابتهاج) <br />
* '''آینه در آینه''' (برگزیده شعر)، بهاهتمام: محمدرضا شفیعیکدکنی، نشر چشمه، ۲۱۷ صفحه، چ.اول، ۱۳۶۹ و چ.سیوسوم، ۱۳۹۷، جمع تیراژ: حدودِ ۱۰۰هزار نسخه<br />
* '''تأسیان''' (اشعار ابتهاج در قالب نو)، نشر کارنامه، ۲۰۸ صفحه، چ.اول، ۱۳۸۵ و چ.پانزدهم، ۱۳۹۷، جمع تیراژ: بیش از ۶۰هزار نسخه<br />
* '''بانگ نی'''، نشر کارنامه، ۱۳۶ صفحه، چ.اول، ۱۳۹۵ و چ.دوم، ۱۳۹۷، جمع تیراژ: ۱۸۷۰۰ نسخه<br />
* '''حافظ'''، شمسالدینمحمد حافظ؛ مصحح: هوشنگ ابتهاج، توس، ۷۱۶ صفحه، چ.اول، ۱۳۷۳<br />
* '''حافظ'''، بهاءالدین خرمشاهی؛ بهاهتمام: هوشنگ ابتهاج، طرح نو، چ.اول<br />
<br />
<br />
===جوایز و افتخارات===<br />
* ستارهٔ طلایی با روبانی آبیرنگ، شاید نخستین جایزهٔ سایه برای بهترین شعر با موضوع «صلح» باشد که در خانهٔ «سعید نفیسی» و در حضور [[نیما یوشیج|نیما]] میگیرد.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۹}}</ref><br />
<br />
<br />
===منبعشناسی (منابعی که دربارهٔ آثار فرد نوشته شده است)===<br />
* '''در زلال شعر: زندگی و شعر هوشنگ ابتهاج''' (ه.ا.سایه)، گردآوریِ کامیار عابدی، نشر ثالث، چ.اول، ۱۳۷۷؛ چ.دوم، ۱۳۸۶ و چ.سوم، ۱۳۹۰<br />
* '''در کوچهسار شب''' (صور خیال در شعر امیرهوشنگ ابتهاج، سایه)، نوشتهٔ رویا ربیعزاده، نشر نگار و نیما(نگیما)، چ.اول، ۱۳۹۱<br />
* '''[[پیر پرنیاناندیش]]'''، دوجلدی، نوشتهٔ میلاد عظیمی و عاطفه طیه، گردآوری خاطرات سایه، چ.اول، ۱۳۹۱ و چ.یازدهم، ۱۳۹۶، جمع تیراژ در هر جلد: ۱۷۱۰۰ نسخه<br />
* '''نگاهی مختصر به ابوشادی و ابتهاج'''، نوشتهٔ محمد برغمدی، نشر گیوا، چ.اول، ۱۳۹۴<br />
* '''بهدنبال سایه'''، بهاهتمام گیتی رحیمی، نشر یاسآرا، چ.اول، ۱۳۹۴<br />
* '''سایه در آفتاب''' (سنت و نوآوری در شعر هوشنگ ابتهاج)، نوشتهٔ نجمه نوروزیچگینی، پیام فروغیراد و محقق اردبیلی، چ.اول، ۱۳۹۵<br />
* '''نگاهی به عاشقانههای رهی معیری و هوشنگ ابتهاج'''، نوشتهٔ ماریه موسینژاد، نشر فرهیختگان دانشگاه، چ.اول، ۱۳۹۶<br />
* جلوههای رمانتیسم در شعر هوشنگ ابتهاج، نوشتهٔ لیلی میرزایی، نشر ندای کارآفرین، چ.اول، ۱۳۹۶ <br />
* '''موسیقی ایرانی در شعر سایه''' سرایشِ مهدی فیروزیانحاجی، چ.اول، ۱۳۹۶ و چ.دوم، ۱۳۹۷<br />
* '''بازتاب مسائل اجتماعیفرهنگی در شعر معاصر''' (با نگاهی به اشعار سه شاعر معاصر ابتهاج، بهبهانی و آذرخشی)، نوشتهٔ سمانه پاسبانوطن، نشر سنجشودانش، چ.اول، ۱۳۹۷<br />
<br />
===بررسی چند اثر===<br />
====[[بانگ نی]] و نظر میلاد عظیمی====<br />
{{گفتاورد تزیینی| بارها از سایه شنیدم که ''«بانگ نی»'' از لحاظ فوتوفن شاعری، اوج کار اوست. میگوید در این کتاب توانسته به آن زبان سادهٔ آراستهای که مطلوب اوست، برسد. حق هم با اوست. «بانگ نی» منظومهای است که برای سطرسطر و کلمهبهکلمهاش فکر شده است. سایه مثل یک مجسمهساز سختگیرِ زیباییشناس اجزای آن را بارها و بارها ساخته و تخریب کرده و تغییر داده است. راستش را بخواهید هنوز هم کار این کتاب را تمامشده نمیداند. در این سخن اغراقی نیست. نمونههای مختلف ابیات این منظومه را که طی سالها بهتفاریق سرودهشده دیدهام. <br />
هر بخش بانگ نی در زمانی و بهمناسبت موضوعی سروده شده است. فیالمثل بخش «کرکسی خود را به سیمرغی گرفت» (صص ۷۱و۷۲) مربوط است به وقایع تشکیل حزب رستاخیز و تبختر «آن پادشاه» که گفت هرکس از وضع مملکت راضی نیست، برود. سایه غزلی هم برای این موضوع گفته است؛ غزل زیبای «در فتنهٔ رستاخیز». پیداست تفرعن آن پادشاه، کامش را تلخ کرده بود. هنوز هم وقتی آن تفرعنهای نابخردانه را بهخاطر میآورد اوقاتش تلخ میشود. تاآنجاکه شنیدم یکی از دلایل توقیف چندسالهٔ کتاب، کژخوانیِ همین بخش بوده است. <br />
''بانگ نی'' با همهٔ زبان ساده و عاطفهٔ نافذ و بیان شیوایی که بیتها و مصراعهایش را تا حد ضربالمثلشدن برمیکشد، البته «تأویل»پذیر است. تاریخ مصرف ندارد. آیینهای است در برابر زمانه و ابنای آن و البته آیینهای است که عبور سالیان سایه را از معبر زمان و زمانه بازتاب میدهد.<br />
این اواخر سایه، مقالهای از [[احسان طبری]] دربارهٔ ''بانگ نی'' به من نشان داد. جای آن است که دوستان نکتهشناس ما در «اندیشهٔ پویا»، آن مقاله را بازنشر کنند و به نقد و بررسی آن بپردازند. ابیاتی از ''بانگ نی'' در سال پنجاهوهشت در نشریهٔ «سوگند» منتشر شده بود. احسان طبری آن مرد دانشمند هنرفهم سیاستپیشهٔ سیاستزده، در شمارهٔ بعد همان نشریه، مقالهای نوشت با عنوان «بانگ نی و رنگ خون».<ref>{{یادکرد ژورنال|عنوان=سوگند|شماره= ۹|سال=۱۳۵۸|صص ۳و۷}}</ref> طبری در آن مقاله مهمترین سخنش با سایه این بود که ''بانگ نی'' بهاندازهٔ کافی صریح نیست. تأویلپذیر است:<br />
:«هنوز توقعاتی میتواند باقی گذارد. مثلاً میشد هم در ساخت فکری و هم در ساخت تمثیلی مثنوی غنای بیشتری وارد کرد. شاید میشد از همان آغاز «معاصر»بودن آن را بهشکل برجستهتری روشن ساخت؛ زیرا اندیشههای اولیهٔ مثنوی با تمام دلانگیزی در ژرفای خود هنوز کمابیش تجریدی، مهآلود و تفسیرشدنی است».{{سخ}}<br />
سخن طبری البته برهنه است و تأویلپذیر نیست. توقع او آن است که شاعر از همان ابتدا چنان برهنه و فاش سخن بگوید که «بوی خون انقلاب» از آن بهراحتی شنیده شود. میگوید:<br />
:«توقع» این است که این «لیریک اجتماعی و حتی پیکارجو» آنقدر صریح شود که «هویت خود را زودتر برای خواننده روشن کند تا خواننده بداند که با یک سند هنری نیرومند دربارهٔ یک انقلاب بزرگ (بزرگ از جهت حماسه و بزرگ از جهت عاطفه) سروکار دارد. این امر بر نیروی بسیجگر این مثنوی بازهم میافزاید و آن را بیشتر به میان تودهها میبرد و بیشتر در نسج روحی جامعه نفوذ میدهد».{{سخ}}<br />
سیاس نظریهپرداز، این مقاله را نوشت تا ''بانگ نی'' را تأویل «رفیقانه» کند و بر «رنگ خون» آن تأکید بایسته. اندیشههای تجریدی را با بیان روشن و نظامیافته از دل مازهای رازآلود بیان سایه بیرون بکشد تا «بوی خون انقلاب» از آن بهتر استشمام شود.<br />
دانشمند هنرشناس سیاستزده اما، نمیدانست که انقلاب روزگار چه بازیهایی در پرده دارد. نمیدانست «خاتمت» او درخشانترین و تراژیکترین و عبرتآموزترین فراز «بانگ نی» خواهد شد. نمیدانست که نسلها و نسلها خواهند خواند:}}<br />
<span style="color:purple">'''روزگارا قصد ایمانم مکن...'''{{سخ}}'''«کژ» مکن از «راه» پیشاهنگ را...'''{{سخ}}'''«حب ذاتم» را مکن فرمانروا...'''{{سخ}}'''توبه کردی زآنچه گفتی ای حکیم...'''{{سخ}}'''سالها شد تا برآمد نام مرد...'''{{سخ}}'''توبهفرما را فزونتر باد ننگ...'''{{سخ}}'''ما زیان دیدیم و او نابود شد...'''{{سخ}}'''من در این بازی چه بردم باختم...'''{{سخ}}'''من در این بازی چه بردم باختم...'''<br />
</span><noinclude><br />
{{سخ}}بانگ نی روایت دردناک زندگی شومبختان «باختهای» است که در بنبست زندگی به جایی میرسند که آرزوی مرگ یاران میکنند... ''بانگ نی'' پارههای دل و جان شاعر زخمخوردهٔ بادبانشکستهٔ آشیان برباد است. بارها و بارها گریههای هقهقگونهٔ شاعر را وقتی که پارههایی از این شعر را برایم میخواند، دیدهام...{{سخ}}<br />
<span style="color:darkorange">'''نی حدیث راه پرخون میکند و...''' <font color=darkcyan>ᗙ ᗙ ᗙ</font> '''در نفیرش مرد و زن نالیدهاند...'''<br />
</span><noinclude><br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkblue}}{{ب|'''ای که چون خورشید بودی باشکوه'''|'''در غروب تو چه غمگین است کوه'''}}<br />
{{ب|'''برگذشتی عمری از بالا و پست'''|'''تا چنین پیرانهسر رفتی ز دست'''}}<br />
{{ب|'''کاشکی خود مرده بودی پیش از این'''|'''تا نمیمُردی چنین ای نازنین'''}}<br />
{{ب|'''شومبختی بین خدایا این منم'''|'''کآرزوی مرگِ یاران میکنم'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===ناشرانی که با او کار کردهاند===<br />
<br />
<br />
===تعداد چاپها و تجدیدچاپهای کتابها===<br />
<br />
<br />
==نوا، نما، نگاه==<br />
===خواندنی و شنیداری و تصویری و قطعاتی از کارهای وی (بدون محدودیت و براساس جذابیت نمونههای شنیداری و تصویری انتخاب شود)===<br />
[[پرونده:Dastkhat syavash.png|150px|thumb|بندانگشتی|راست|<center>رباعیِ نیما برای مرتضی{{سخ}}به دستخط سیاوش</center>]]<br />
<gallery>پرونده:QRC nnDHqh5VEgD6.mp4|<center>دیدار شگفتانگیز سایه و لطفی در ایستگاه کلن پس از مدتها دوری</center></gallery><br />
<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عابدی| نام = کامیار|عنوان =در زلالِ شعر؛ بررسی زندگی و شعر هوشنگ ابتهاج| سال = ۱۳۹۰| ناشر = ثالث |مکان = تهران|شابک = ۹۷۸-۹۶۴-۳۸۰-۲۶۱-۵|صفحه = ۶۳۲}}<br />
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=دهباشی|نام=علی|عنوان=جشننامهٔ سایه (گزارشی از شب سایه)|ژورنال=دو ماهنامه ادبیفرهنگی بخارا |مکان= تهران |دوره= |شماره=۹۵و۹۶|سال=۱۳۹۲|ص۲۸۹|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عظیمی| نام = میلاد | نام خانوادگی۲ = طیه | نام۲ = عاطفه| عنوان =پیر پرنیاناندیش (۲جلدی)|جلد=اول|سال =۱۳۹۶|ناشر= سخن |مکان= تهران|شابک= ۹۷۸-۹۶۴-۳۷۲-۵۹۸-۳|صفحه=۶۳۲}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عظیمی| نام = میلاد | نام خانوادگی۲ = طیه | نام۲ = عاطفه| عنوان =پیر پرنیاناندیش (۲جلدی)|جلد=دوم|سال =۱۳۹۶|ناشر= سخن |مکان= تهران|شابک= ۹۷۸-۹۶۴-۳۷۲-۵۹۹-۰|صفحه=۸۶۰}}<br />
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی= طبری|نام=احسان|عنوان=سوگند|ژورنال= نشریه|مکان= تهران |دوره= دوم|شماره= ۹|سال=۱۳۵۸|صص ۳و۷}}<br />
<br />
==پیوند به بیرون==<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/TpIOd/%D8%AD%D8%B1%D9%81_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B4%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87|عنوان = شناخت آدم ساده، ساده است.| ناشر=وبگاه آپارات| تاریخ انتشار=۱۱آبان۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۱اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=http://bukharamag.com/1392.08.4098.html|عنوان = گویی مردهها زنده میشوند!| ناشر= بخارا، مجلهٔ فرهنگی و ادبی|تاریخ انتشار= ۶آبان۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۱اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.hamshahrionline.ir/news/96010/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B6|عنوان = کوتاه بشناسیم!| ناشر=همشهری آنلاین| تاریخ انتشار=۳آذر۱۳۸۸|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = https://www.khabaronline.ir/news/513962/%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D9%85-%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF|عنوان = ابتهاج هم رأی داد| ناشر = خبر آنلاین| تاریخ انتشار=۴اسفند۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.ion.ir/news/219051/|عنوان = ابتهاج رأی خود را در صندوق انداخت| ناشر=ایران آنلاین بهنقل از ایلنا| تاریخ انتشار=۲۹اردیبهشت۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.khabaronline.ir/news/458670/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DB%8C|عنوان = سایه از شهریار چرا رنجید؟!| ناشر= خبر آنلاین| تاریخ انتشار= ۲۷شهریور۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۵اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.bbc.com/persian/arts/2013/04/130412_l41_book_sayeh_memoir_review|عنوان = آفتابی در سایه!| ناشر=بیبیسی| تاریخ انتشار= ۲۴فروردین۱۳۹۲(۱۳آوریل۲۰۱۳)|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=http://music.iranseda.ir/detailsArtist/?VALID=TRUE&g=77382|عنوان = صدای سایه شنیده شد!| ناشر= ایرانصدا (صدای جمهوری اسلامی ایران)، دبیر سرویس صدای موسیقی: علی جعفری فوتمی| تاریخ انتشار=|تاریخ بازبینی=۱۵اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=@MilaadAzimi|عنوان = نور سیاه| ناشر= کانال تلگرامی یادداشتهای ایرانشناسیِ میلاد عظیمی| تاریخ انتشار= ۹اسفند۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۲اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.ion.ir/news/438416/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان = میراث ملی شد، خانهٔ کودکیش!| ناشر=ایرانآنلاین| تاریخ انتشار= ۱۴دی۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۱اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/2XxU7/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%AF%3A_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC_%28%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87%29|عنوان = بهنود از سایه میگوید| ناشر=آپارات| تاریخ انتشار= |تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/gnPZK|عنوان = گفتوگو با سایه| ناشر=آپارات بهتلاش شبکهٔ تماشا| تاریخ انتشار= ۱۳۹۵|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/n7b2R/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF_%D9%82%D9%84%D9%85_%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%8C_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان = آشنایی با سایه از زبان قلمفرسایان| ناشر=آپارات بهکوشش داریوش سربلند و اردلان جنتی| تاریخ انتشار= ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://chakaame.com/mag/1167|عنوان = بهبهانهٔ ۹۰سالگی سایه| ناشر=چکامه| تاریخ انتشار= ۶اسفند۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/Z8HqE|عنوان = یکسال یکسال از سایه یاد میکنیم!| ناشر=آپارات بهکوشش سایت ایرنا۲۴ |تاریخ انتشار= ۶اسفند۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.youtube.com/watch?v=yQOes29YiD4&list=RDyQOes29YiD4&start_radio=1&t=0|عنوان = بهنود، پیر پرنیاناندیش را بازشناساند!| ناشر= وبگاه یوتویوب|تاریخ انتشار= ۶اسفند۱۳۹۱|تاریخ بازبینی=۱۰اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/648562/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C|عنوان = بنویسم کاخ سلطنتی در فلان کشور دنیا برای من است، کافی است؟!| ناشر=عصر ایران بهنقل از ایسنا| تاریخ انتشار= ۱۸دی۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۵فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/98012510585/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|عنوان = ترسیدند خانهٔ سایه نباشد، کوبیدنش!| ناشر= ایسنا| تاریخ انتشار= ۱۸دی۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۵فروردین۱۳۹۸}}</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%87%E2%80%8D.%D8%A7.%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87&diff=27262ه.ا.سایه2019-04-26T16:53:26Z<p>درویش خرسند: /* زمینهٔ فعالیت */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده<br />
| نام = هوشنگ ابتهاج<br />
| تصویر = HushangEbtehaj.jpg<br />
| توضیح تصویر = '''آدمی که از پشت کوه آمده.'''<ref name=''آپارات''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/TpIOd/%D8%AD%D8%B1%D9%81_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B4%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87|عنوان = شناخت آدم ساده، ساده است.}}</ref><ref name=''شب سایه''>{{یادکرد وب|نشانی=http://bukharamag.com/1392.08.4098.html|عنوان = گویی مردهها زنده میشوند!}}</ref><br />
| نام اصلی = امیرهوشنگ ابتهاج سمیعی گیلانی<ref name=''از سایه''>{{یادکرد وب|نشانی = http://www.hamshahrionline.ir/news/96010/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B6|عنوان=کوتاه بشناسیم!}}</ref><br />
| زمینه فعالیت = سرایش و تصحیح و پژوهش<br />
| ملیت = <br />
| تاریخ تولد = ۶اسفند۱۳۰۶<ref name=''زندگیوآثار''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۷}}</ref><ref name="مجله بخارا">{{یادکرد ژورنال|عنوان=گزارشی از شب سایه|ژورنال= بخارا(جشننامهٔ سایه|سال=۱۳۹۲|ص۲۸۹}}</ref><br />
|محل تولد = رشت<br />
| والدین = میرزا آقاخان ابتهاج و فاطمه رفعت<br />
| تاریخ مرگ = <br />
| محل مرگ = <br />
| علت مرگ = <br />
| محل زندگی = رشت، تهران و کلنِ آلمان<br />
| مختصات محل زندگی = <br />
| مدفن = <br />
| در زمان حکومت =<br />
| اتفاقات مهم =<br />
| نام دیگر =<br />
| لقب =<br />
| بنیانگذار = <br />
| پیشه = شاعر و مصحح و پژوهشگر<br />
| سالهای نویسندگی = <br />
| سبک نوشتاری =<br />
| کتابها = [[نخستین نغمهها]]، [[سیاهمشق]](۱، ۲، ۳، ۴ و شعر نو)، [[شبگیر]]، [[چند برگ از یلدا]]، [[تا صبح شب یلدا]] و...<br />
| مقالهها =<br />
| نمایشنامهها =<br />
| فیلمنامهها =<br />
| دیوان اشعار =<br />
| تخلص = '''ه.ا.سایه''' و سایه<br />
| فیلم(های) ساخته براساس اثر(ها)=<br />
| همسر = آلما مایکیال (۱۳۳۷ تاکنون)<br />
| شریک زندگی = <br />
| فرزندان = یلدا، کیوان، آسیا و کاوه<br />
| تحصیلات = <br />
| دانشگاه =<br />
| حوزه =<br />
| شاگرد = <br />
| استاد =<br />
| علت شهرت = <br />
| تأثیرگذاشته بر = <br />
| تأثیرپذیرفته از = [[شهریار]] و [[نیما یوشیج]]<br />
| وبگاه = <br />
| imdb_id = <br />
| soure_id =<br />
| جوایز = جایزهٔ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار<br />
| گفتاورد =<br />
| امضا = Emza.Sayeh.png<br />
}}<br />
<br />
[[پرونده:Amirhoushang ebtehaj.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه و خاطرات رادیو'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh&Alma.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''۱۰مهر، سالگرد ازدواج'''</center>]]<br />
[[پرونده:Amirhoushang-ebtehaj-0.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''تورق گذشته برای ثبتش'''</center>]]<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh1.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''لحظههای ناب خواندن اثر'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh & lotfi.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه و لطفی در حیاط رادیو'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh& lotfi& shajareyan.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''کاروان شعر و موسیقی'''</center>]]<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh2.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''نشود فاشِ کسی{{سخ}}آنچه میان من و توست'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh&shahriyar.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه و شهریار جداشدنی نبودند'''</center>]]<br />
<br />
<br />
'''امیرهوشنگ ابتهاج''' معروف به '''هوشنگ ابتهاج'''، ملقب به '''سایه''' و متخلص به '''ه.ا.سایه''' غزلسرا، مصحح دیوان حافظ و موسیقیپژوه است که آثارش نشان از ارادت همزمان به شعر [[نیما یوشیج]] و غزل [[شهریار]] دارد.<br />
<center>* * * * *</center><br />
سایه شعر را از نوجوانی آغاز کرد و پس از گامهای آغازین خود، به تجربههای [[فریدون تَوَلَلی]] و نیما گروید و البته هرگز از سرودن غزل غافل نشد. درواقع تلاشهایش در مسیر اعتلابخشی به غزل فارسی است و لذا در شعر نو از پیشگامان سرشناس و در غزلسرایی از گزیدهگویان و پاکیزهسخنان عصر خویش است، بهگونهای که سِحر کلامش همواره مخاطبان را بهسمت خود میرباید.<ref name=پیشسخن>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۷تا۱۰}}</ref><br />
{{سخ}}ابتهاج همچنین مدتی بهعنوان مدیرکل شرکت دولتی سیمان تهران مشغول بهکار شد.<ref name="گالیا">{{یادکرد وب|نشانی= https://www.sarpoosh.com/biography/poets-thinkers/biography-hushangebtehaj970120.html|عنوان = گفتوگوی جدید با سایه در آلمان؟!| ناشر=شعر سرپوش| تاریخ انتشار=|تاریخ بازبینی=۱۸اسفند۱۳۹۷}}</ref><br />
این موضوع قطعاً برمیگردد به فعالیتهای اجرایی عموهای ناتنیاش، سه برادری که در سالهای دههٔ سی و چهل خورشیدی، زمام برخی از امور مهم جامعهٔ درحالگذار ایران را بهدست داشتند. ابوالحسن ابتهاج (رئیس سازمان برنامهوبودجه)، غلامحسین ابتهاج (شهردار تهران) و احمدعلی ابتهاج (مدیر کارخانه سیمان).<br />
{{سخ}} وی شش سال نخست دههٔ پنجاه را نیز در رادیو گذراند. پس از کنارهگیری داوود پیرنیا سرپرست برنامه گلها بود و برنامهٔ موسیقایی ''گلچین هفته'' را پایه گذاشت.<ref name="گالیا"/> وی در دههٔ هفتاد به امریکا و اروپا سفر کرد و به شعرخوانی و سخنرانی دربارهٔ دیوان حافظ در شهرهای برکلی، لوسآنجلس، دالاس، نیویورک، فیلادلفیا، ساندیهگو و سیاتل پرداخت.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
<br />
<br />
==داستانک==<br />
===شیطنت دوران کودکی===<br />
امیرهوشنگ، تک پسر آقاخان و فاطمه خانم، از کودکیش چنین یاد میکند:<br />
:بعد از من، سه ختر بهدنیا آمدند و یک پسر هم قبل از من بود که نیامده رفت. خیلی عزیزکرده و خودسر و لوس و از خودراضی بار آمدم! خیلی اذیتکننده بودم و آزارگر. یک بچهٔ کمسالتر از خودم را با طناب میبستم و از درخت آویزان میکردم.<ref name= ''کودکیم''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۸}}</ref><br />
<br />
===مدرسه پشت مدرسه عوض میکردم!===<br />
کلاس اول و دوم ابتدایی را در مدرسهٔ عنصری، سوم تا پایان هفتم را در مدرسهٔ قاآنی، کلاس هشتم را در مدرسهٔ لقمان و چهارم و پنجم متوسطه را در مدرسهٔ شاپور رشت میگذراند تا بالاخره ابتدایی و متوسطه تمام شود و سرانجام نیز دورهٔ متوسطه را بهپایان نرسانده، رهسپار تهران میشود؛ اما آنجا نیز در مدرسهٔ تمدن دو سال کلاس پنجم متوسطه را رد میشود و بعد هم دیگر هرگز مدرسه نمیرود و درس خواندن را رها میکند.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۸، ۱۹، ۲۲ و ۲۶}}</ref><br />
<br />
===از آشپزی تا موسیقی===<br />
گرچه در درس و مدرسه کوشا نبوده، شیفتهٔ مهارتآموزی شد و در کنار نقاشی و مجسهسازی، دیگر هنرها نیز هرکدام در دورهای علاقهاش را جلب کرد:<br />
:«در همان هشت تا دهسالگی برای غذاپختن حرص میزدم. یک بار هم سه ماه تابسان مرا فرستادند پیش یک خانم خیاط. شاید چون در خانه شلوغ میکردم. گلدوزی و دِسْمِهدوزی هم از او یاد گرفتم. مدت کوتاهی هم پیش «موسیو یرواندی» پدر «جرج مارتیرسیان» نوازندهٔ ارکسر سمفونی تهران، مشق ویلون کردم.»<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۹}}</ref><br />
<br />
===کُشتی و وزنهبرداری تفریحی، بیلیارد حرفهای===<br />
{{گفتاورد تزیینی|کُشتی و وزنهبرداری دو رشتهٔ محبوبش در همان دوران کودکی و نوجوانی است و البته بهگفتهٔ خودش بیلیارد برایش دنیایی دیگری است:<br />
:اساساً چند چیز بود که من هر مصیبتی رو با اونها میتونستم تحمل و فراموش کنم: یکی پیش شهریار میرفتم و یکی بیلیارد بازی میکردم. گاهی روزی چهارده ساعت بیلیارد بازی میکردم، توی بازی بیلیارد میتونستم مرگ مادرم رو فراموش کنم، هر ناکامی رو فراموش کنم، وقتی بیلیارد بازی میکردم انگار که مسخ شده بودم، انگار که ذهن و حافظهٔ من، از من گرفته شده بود، فقط بازی میکردم.<ref name=بیلیارد> <br />
{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱}}</ref><ref name="ماجرای دلخوری">{{یادکرد وب|نشانی= https://www.khabaronline.ir/news/458670/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DB%8C|عنوان=سایه از شهریار چرا رنجید؟!}}</ref>}}<br />
<br />
===داستانکهای انتشار===<br />
<br />
<br />
===عشق و دو بار حضور عمیقش===<br />
====برای معشوقهاش گالیا====<br />
امیرهوشنگ جوان، دلباخته دختری ارمنی به نام ''گالیا'' ساکن رشت بود و این عشقِ دوران جوانی دستمایهای شد برای سرودن اشعار عاشقانهٔ آن ایام. بعدها نیز که ایران غرق خونریزی و جنگ و بحران شد، شعری با اشاره به همان روابط عاشقانهاش با گالیا سرود.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
====عاشقانههای آلما====<br />
=====نمیگم دوستت دارم=====<br />
یکی از گلایههای همیشگی آلما اینه که من تاحالا نگفتم: «دوستت دارم.» برای اینکه گفتن این جمله برام بوی حقهبازی میده... به من میگفت: «بمیر»، میمُردم؛ یعنی فراتر از دوستداشتن... حالا چه اهمیتی داره که به زبون بیارم. موضوع غرور و تفرعن نیست بهخدا... من طوری نشون میدم که اصلاً هیچم. اصلاً چه نیازی داره که آدم این جملات توخالی مضحک رو بگه.<ref name=آلما>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۳۲۹}}</ref><br />
<br />
<br />
=====زندان و آلما و غزل=====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:green}}<br />
{{ب|'''بود که بار دگر بشنوم صدای تو را؟'''|'''ببینم آن رخ زیبای دلگشای تو را؟!'''}}<br />
{{ب|'''مباد روزی چشم من ای چراغ امید'''|'''که خالی از تو ببینم شبی سرای تو را'''}}<br />
ٰ{{ب|'''دل گرفتهٔ من کی چو غنچه باز شود'''|'''مگر صبا برساند به من هوای تو را'''}}<br />
{{ب|'''چنان تو در دل من جا گرفتهای ای جان'''|'''که هیچکس نتواند گرفت جای تو را'''}}<br />
{{ب|'''به پایداری آن عشق سربلند قسم'''|'''که سایهٔ تو بهسر میبرد وفای تو را'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===سایه شدم چرا؟!===<br />
سایه در استدلال نام شاعریاش میگوید:<br />
:«حروف و کلمات برای من رنگ دارند: <font color=gray>'''«ر»'''</font> ''خاکستری''، <font color=orange>'''«گ»'''</font> ''نارنجی'' و <font color=black>'''«ج»'''</font> ''سیاه'' است. یا کلمات برایم سرد و گرماند: سایه کلمهای «سرد» است. گلابی کلمهای «گرم» است. بهگمانِ من در کلمهٔ <font color=violet>'''سایه'''</font> یه مقدار آرامش و خجالتیبودن و فروتنی و بیآزاربودن هست؛ اینها برای من جالب بود و با طبیعت من میساخت.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۵۸}}</ref><br />
:خود کلمهٔ <font color=violet>'''سایه'''</font> از نظر حروف الفبا حروف نرم بدونادعایی است. در آن یک نوع افسوس وجود دارد و ذات معنای این کلمه، نوعی افتادگی است درمقابل خشونت و حتی میشود گفت وقاحت.<ref name= ''تماشای سایه''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/gnPZK|عنوان=گفتوگو با سایه}}</ref><br />
<br />
<br />
===داستانک استاد===<br />
<br />
<br />
===داستانک شاگرد===<br />
<br />
<br />
===داستانک مردم===<br />
<br />
<br />
===ده تا بیست مطلب از مجلات دورهٔ خود===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای دشمنی===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای دوستی===<br />
====[[سیاوش کسرایی|کسرایی]] ناجی چایخوردن====<br />
چایی میخوردیم، پنج زار. پول چایی رو نداشتیم. کسرایی رو مینشوندیم توی کافه و میرفتیم توی خیابون. داد میزدیم: کمیتهٔ نجاتِ شاعر مردم سیاوش کسرایی! کمیتهٔ نجاتِ کسرایی! میگفتن: چی شده؟ کسرایی رو گرفتن؟ میگفتیم: نه! پول چایی رو ندادیم اون رو گرو گذاشتیم. دو تومن جمع میشد. هم کسرایی نجات پیدا میکرد و هم دو تا چایی دیگه میخوردیم. هرچی پول داشتیم خرج میکردیم. فردا هم خدا بزرگه!<ref name=خاطرات>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۱۷۱}}</ref><br />
<br />
====[[نیما یوشیج|نیما]]ی ظریف با صدایی شاهکار====<br />
روزی با سیاوش و [[مرتضی کیوان|کیوان]] نیما را از اداره برداشتیم و بردیم به ساختمان ششهفت طبقهٔ سیمانی خاکستریرنگ نزدیکی مخبرالدوله، آن زمان آسمانخراش تهران بود. کنارش دکهای بود. نیما چیزی نوشید و نطق و خطابهای ایراد کرد. از فیزیک گفت و فلسفه. تازه شعر '''[[مرغ آمین]]''' را گفته بود، شروع کرد به خواندن. گویی انبوهی زن و مرد ایستادهاند و دارد آن را میخواند. آمین! آمین!{{سخ}} خیلی لاغر و استخوانی و کوتاه بود. جثهٔ کوچکی داشت. صدایی که موقع خواندن این شعر از او میشنیدیم، گویی جمعیت کثیری دارند او را همراهی میکنند. آن روز اگر ضبط صوتی بود و میشد ضبط کرد، واقعاً شاهکاری بود!<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۳۵و۳۶}}</ref><br />
<br />
<br />
===داستانکهای قهر===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای آشتیها===<br />
<br />
<br />
===داستانک نگرفتن جوایز===<br />
<br />
<br />
===داستانک حرفی که حین گرفتن جایزه زده است===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای مذهب و ارتباط با خدا===<br />
<br />
<br />
===از درخشش ششساله تا استعفای ابدی===<br />
ابتهاج که از سال ۱۳۵۰تا۱۳۵۶ در رادیوی ایران مشغول شد و پس از کنارهگیری داوود پیرنیا سرپرست برنامه <font color=darkmagenta>'''''گلها'''''</font> و پایهگذار برنامه موسیقایی <font color=darkred>'''''گلچین هفته'''''</font> بود، بعد از حادثه میدان ژاله در ۱۷شهریور۱۳۵۷، به نشانهٔ اعتراض به وضع موجود، همراهبا محمدرضا لطفی و محمدرضا شجریان و حسین علیزاده، از رادیو استعفا داد.<br />
<br />
===داستانک نحوهٔ مرگ، بازتاب خبر مرگ در روزنامهها و مجلات و نمونههایی از آن===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای دارایی===<br />
<br />
<br />
===جمعاً ده دقیقه گیلکی حرف نزدم===<br />
سایه گیلکی معترف است که گیلکی حرف نزده است به دو دلیل، از یکسو:<ref name= ''کودکیم''/><br />
<center><br />
{|class="wikitable sortable" style="font-size:90%"<br />
|-<br />
!نسبتهای مادری<br />
!زادگاه<br />
!<br />
!نسبتهای پدری<br />
!<center>زادگاه</center><br />
|-<br />
| مادربزرگِ مادر<br />
| style="background:yellow"|<center>شیرازی</center><br />
| style="background:#F99"|<center><font color=darkbrown>♦</font></center><br />
| مادربزرگِ پدر<br />
| style="background:#B0E0E6"|<center>مازندرانی</center><br />
|-<br />
| مادرِ مادر<br />
| style="background:#33cccc"|<center>اصفهانی</center><br />
| style="background:#F99"|<center><font color=darkbrown>♦</font></center><br />
| مادرِ پدر و پدرِ پدر<br />
| style="background:lime"|تهرانی و تفرشی<br />
|-<br />
| مادر<br />
| style="background:#ffd233"|<center>رشتی</center><br />
| style="background:#F99"|<center><font color=darkbrown>♦</font></center><br />
| پدر<br />
| style="background:#ffd233"|<br />
<center>رشتی</center><br />
|}</center><br />
و از دیگر سوی:<br />
:پدر و مادرم با من و خواهرانم فارسی حرف میزدند. گرچه بچههای شهرستانی باهم بهزبان محلی صحبت میکنند؛ همه با من فارسی حرف میزدند.<ref name=''خانواده''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۲}}</ref><br />
<br />
===پدرسوخته===<br />
پدر و مادرش همواره باهم همدل و نیکرفتار بودند:<br />
: مجموعاً در خانه فضای خوبی داشتیم. من هیچوقت نشنیدم پدر و مادرم باهم دعوا کنند یا حتی با صدای بلند باهم حرف بزنند. در خانهٔ ما از هیچکس فحش شنیده نمیشد. حرف خیلی بدی که از دهان بچهها درمیآمد، پدرسوخته بود.<ref name=''خانواده''/> <br />
<br />
===شعر و افیون===<br />
وقتی دامنهٔ صحبت میلاد عظیمی با سایه به رابطهٔ شعر و افیون میکشد، از سایه میپرسد که آیا تا این ثانیه از عمر، به سراغ افیون رفته است؟ پاسخ سایه، اما روشن است:<br />
{{سخ}}«پیش اومده که با [[نادر نادرپور|نادرپور]] و [[مهدی اخوان ثالث|اخوان]] و ''تقی مدرسی'' به تریاکخانهها هم رفتم؛ ولی لب نزدم. خب من رفیق حجره و گرمابه و گلستان بچهها بودم. هر جا میرفتن باهاشون میرفتم.»<ref name=''آفتاب''>{{یادکرد وب|نشانی = http://www.bbc.com/persian/arts/2013/04/130412_l41_book_sayeh_memoir_review|عنوان=آفتابی در سایه!}}</ref><br />
<br />
===مهاجرت برای شیپور زدن!===<br />
{{گفتاورد تزیینی|من خودم مهاجرت نکردم، اول یکی از بچههایم رفت آلمان، بعد زنم رفت که بچهام تنها نباشد. بعد بچههای دیگرم رفتند، رفتن من اجباری بود؛ ولی اگر چیزی زندگی شما را تهدید میکند و خطر مرگ برای شما محرز است، شما حق دارید که هر نقطهٔ خطرناکی را ترک کنید تا درامان باشید. یک مدتی، من ممنوعالخروج بودم و بالاخره من هم رفتم. وقتی میخواهید کاری کنید که اصل زندگیتان است، در جایی میشود و در جای دیگری نمیشود. حتی اگر آن کار عبث باشد؛ مثلاً میخواهید شیپور بزنید. البته منظورم از شیپور، ابزار موسیقی نیست. شما نمیتوانید در خانهٔ خودتان شیپور بزنید؛ چون همسایه داد میزند که آقا شلوغ نکن، میخواهیم بخوابیم. [در این صورت] شما نهتنها حق دارید؛ بلکه وظیفه شماست جایی بروی که این تنها غرض زندگیتان را انجام دهید؛ حالا چه به بیابان بروید، چه جایی بروید که کسی مانع کارتان نشود.{{سخ}} با همهٔ این احوال، من مهاجرت نکردم، گاهی تهران هستم و در سال خوشبختانه چندین ماهی ایران هستم.<ref name="گالیا"/>}}<br />
<br />
===سایه و آواز و صدای...===<br />
همشاگردیاش در مدرسه تمدن نقل میکند که:<br />
:«هوشنگ بهمحض بیرونآمدن از دبیرستان، نفس عمیقی میکشید و شروع به خواندن میکرد و خلیلزاده یادش بهخیر، قسمش میداد که بس کند! ناگفته نماند که گرچه خداوند در زمینهٔ ذوق ادبی و شناخت موسیقی و هنر دربارهٔ هوشنگ دستودلباز بود؛ ولی درزمینهٔ صدا چندان لطفی به او نشان نداده بود.»<ref name=''آواز سایه''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۶}}</ref>{{سخ}}این در حالی است که سایه بهگفتهٔ خودش، در اوقات فراغت بهزمزمه آواز هم میخوانده. حتی یک بار آوازی در ماهور خوانده و ضبط کرده؛ هرچند بعد پشیمان شده و همه را پاک کرده است!<ref name=''آفتاب''/><br />
<br />
===میترسم بعد از مرگ هم شعر بگویم===<br />
من دوسه ساعت بیشتر نمیخوابم. صبح خیلی زود بیدار میشوم. خودم چای درست میکنم. صبحانه یک لیوان چای میخورم با کمی نان خشک تا ظهر. روزها مینشینم گاهی تلویزیون تماشا میکنم و میبینم که دنیا روزبهروز دیوانهتر میشود. بعد ناهار میخورم و دوباره دیوانگی دنیا را تماشا میکنم. برایم جالب است که بدانم آخر این دیوانگی دنیا تا به کجا خواهد کشید. بعد شب هم میروم و کمی میخوابم. همین! هیچ کار مهمی نمیکنم.{{سخ}} شعر هم که ویروسی است که از تن آدم نمیرود. ترسم این است که در آن دنیا هم دچار شعرگفتن شوم. شعرگفتن ایران و آلمان و ژاپن ندارد. گاهی چیزهایی به کله شما میآید و شما یاد گرفتهاید که آنچه حس میکنید، بگویید؛ گاهی کمتر و گاهی بیشتر.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh0.jpg|200px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه در نیمهٔ دوم دههٔ۱۳۲۰'''</center>]]<br />
===انتساب دو مطلب جعلی به سایه===<br />
بااینکه کذببودن هر دو مطلب برایم مسجل بود؛ اما از خود سایه پرسیدم و او نیز هر دو را تکذیب کرد:<ref name=''جعل''>{{یادکرد وب|نشانی=@MilaadAzimi|عنوان = نور سیاه}}</ref><br />
* پهنِ تر کف قبر مسلمان مستحب است!<br />
:بهنقل از شفیعی کدکنی گفتهاند که ابتهاج تعریف میکند در مراسم کفنودفن کسی دیدم که شخصی یک وجب سرگین و فضولات تَر گوسفند، کف قبر میریزد. از او پرسدیم این چه رسمی است که شما دارید؟! پاسخ داد در رساله نوشته که این کار مستحب است. چون برایم تعجبآور بود، بهسرعت و البته بهزحمت رسالهای یافتم و خواستم تا صفحهٔ مربوط به آن مطلب را نشان دهد. او نیز بخش آیین کفنودفن میت را آورد و گفت بفرما. دیدم، نوشته: <span style="color:darkred">'''«کفِ قبر مسلمان، مستحب است یک وجب پهنِ تر باشد.»'''<ref name=''جعل''/> </span><noinclude><br />
* سرودهٔ ''«مرگ بر آمریکا»'' اثری از سایه!<ref name=''جعل''/><br />
<span style="color:darkcyan"> <br />
'''آفت نوع بشر آمریکاست آمریکا{{سخ}}<br />
'''مرگ بر آمریکا{{سخ}}<br />
'''دشمن علم و هنر آمریکاست آمریکا{{سخ}}<br />
'''مرگ بر آمریکا{{سخ}}<br />
'''دشمن راه امام آمریکاست آمریکا{{سخ}}<br />
'''مرگ بر آمریکا{{سخ}}<br />
...</span><noinclude><br />
<br />
===به حنّانه نگفتم پیانو بلد نیستی!===<br />
{{گفتاورد تزیینی|سایه در خاطراتش میگوید:<br />
: یه کتابی چاپ شده به اسم یادنامهٔ مرتضی حنّانه. خب حنّانه دوست من بود. خیلی هم باسواد بود. توی اون کتاب نوشتن ابتهاج پشت پیانو نشست و شروع کرد به نواختن، بعد رو کرد به حنّانه و گفت شما بلد نیستین، باید این طوری بزنین و این طوری آهنگ بسازین... .<br />
:اصلاً من پیانو بلد نیستم. نه، هرگز چنین اتفاقی نیفتاده که من تکیه بدم به پیانو و مثلاً به کسی بگم که تو بلد نیستی؛ اونم به حنّانه. فردا یه آدم بیکار نیاد بنویسه که هنرمند فقید، پیانو هم نیکو مینواخت!<ref name=پیانو>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۲|ص=۱۲۵۹}}</ref>}}<br />
<br />
<br />
===داستانک شکایتهایی از دیگران کرده به محاکم و شکایتهایی که از او شده===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای مشهور ممیزی===<br />
====[[بانگ نی]] و انتشاری هرچند باتأخیر اما بدونِاطلاع مؤلف ====<br />
نوروز۹۶، میلاد عظیمی در مجلهٔ '''اندیشه پویا''' چنین نوشت:<br />
:نشر '''«بانگ نی»''' مهمترین اتفاق در حوزهٔ شعر معاصر در سال ۱۳۹۵ بود. کتابی که پس از سالها توقیف بالاخره از سوی انتشارات کارنامه منتشر شد. یاد محمد زهرایی بهخیر که با چه شور و شوقی اولین نسخهای را که از چاپخانه درآمده بود، برای سایه آورد. چشمانش هم میخندید وقتی میدید کتابی چنین زیبا و آراسته تولید کرده است.<br />
<br />
<br />
===داستانکهای مربوط به مصاحبهها، سخنرانیها و حضور رادیو یا تلویزیون یا فضای مجازی همراه ارائه نمونههایی از آن برای بخش شنیداری و تصویری===<br />
<br />
<br />
===مرگ و آرزوی پس از آن===<br />
سایه در پاسخ به مسعود بهنود که در گفتوگویی دوستانه از او میپرسد، هیچوقت به مرگ فکر کردی، چنین پاسخ میدهد:<br />
:«نه، البته این اواخر چرا. دیگه حالا هر روز آدم بهش فکر میکنه؛ ولی چیز زشت و بدی نیست یا اینکه آدم بترسه یا حیفش بیاد؛ چون دیگه خب آدم میگه همهٔ کارام رو کردم.»<br />
و وقتی بهنود پرسید که فکر میکنی چطور از سایه یاد کنند، آرزو کرد چنین از یاد او کنند:<br />
:«امیدوارم به این [یاد کنند] که هرچی میگفت با صداقت گفت و باور داشت.»<br />
<br />
===داستانهای دیگر===<br />
<br />
<br />
==زندگی و تراث==<br />
===سایه در قاب زمان===<br />
[[پرونده:Saeh javan.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|راست|<center>'''سایه در رادیو'''<ref name=''رادیوی سایه''>{{یادکرد وب|نشانی=http://music.iranseda.ir/detailsArtist/?VALID=TRUE&g=77382|عنوان = صدای سایه شنیده شد!}}</ref></center>]]<br />
* '''۱۳۰۶''' زادهٔ ۶اسفند در شهر رشت<br />
* '''۱۳۱۳''' آغاز تحصیلات، مدارس عنصری، قاآنی، لقمان و شاپور در رشت و دبیرستان تمدن در تهران<br />
* '''۱۳۱۸''' سرودن نخستین شعر و آشنایی با موسیقی<br />
* '''۱۳۲۵''' انتشار اولین نغمهها در مهروماه؛ مهاجرت به تهران؛ آشنایی با [[مهدی حمیدی شیرازی]] و [[فریدون تَوَلَلی]]<br />
* '''۱۳۲۶''' درگذشت مادر<br />
* '''۱۳۲۷''' آشنایی با محمدحسین بهجت تبریزی ([[شهریار]])، ابوالحسن صبا، حسین تهرانی، احمد عبادی و...<br />
* '''۱۳۲۸''' آشنایی با [[نادر نادرپور]]<br />
* '''۱۳۳۰''' انتشار ''[[سراب]]'' در فروردین؛ آشنایی با [[مرتضی کیوان]]، [[نیما یوشیج]]، [[احمد شاملو]]، [[مهدی اخوان ثالث]]، [[سیاوش کسرایی]]، [[منوچهر شیبانی]]، [[اسماعیل شاهرودی]]، [[فریدون مشیری]]، [[فروغ فرخزاد]] و [[سهراب سپهری]]<br />
* '''۱۳۳۱''' ورود به حزب توده<br />
* '''۱۳۳۲''' انتشار ''[[سیاهمشق۱]]'' با یاداشتی از مرتضی کیوان و مقدمهٔ شهریار از سوی انتشارات امیرکبیر؛ انتشار ''[[شبگیر]]'' در مردادماه؛ درگذشت پدر در آبانماه؛ استخدام در شرکت ساختمانهای کشوری و شرکت سیمان تهران<br />
* '''۱۳۳۳''' تیربارانشدن مرتضی کیوان همرزم وی در حزب توده و از یاران بسیار محبوبش، در ۲۷مهرماه<br />
* '''۱۳۳۴''' انتشار ''زمین'' در دیماه از سوی انتشارات نیل<br />
* '''۱۳۳۷''' ازدواج با آلما مایکیال؛ سفر به تبریز برای دیدار شهریار<br />
* '''۱۳۳۸''' تولد «یلدا»، تکدخترش؛ شرکت در «شب شعر» انجمن ایران و آمریکا<br />
* '''۱۳۳۹''' تولد «کیوان»، اولین پسرش<br />
* '''۱۳۴۰''' تولد «آسیا»؛ انتشار ۲۴ قطعه شعر در مجموعهٔ ''غزلیات معاصر ایران'' بهروسی با همت جهانگیر دُرّی و ورا کلاشتورنیا<br />
* '''۱۳۴۱''' تولد «کاوه»، آخرین فرزند خانواده؛ نگارش مقدمهای برای مجموعهٔ ''[[خون سیاوش]]''ِ کسرایی<br />
* '''۱۳۴۶''' شرکت در آیین شعرخوانی بر مزار حافظ<br />
* '''۱۳۴۸''' انتشار ''یادنامه'' ترجمهٔ شعر تومانیان شاعری ارمنی، با همکاری نادر نادرپور، گاموست خاننس و ر.بن در مهرماه<br />
* '''۱۳۵۱''' آغاز فعالیت در رادیو ایران با سمت سرپرست موسیقی ایرانی در خردادماه و تهیهکنندگی دو برنامهٔ ''گلهای تازه'' و ''گلچین هفته''<br />
* '''۱۳۵۲''' انتشار ''[[سیاهمشق۲]]''؛ حضور در کنفرانس نویسندگان آسیا و آفریقا و آمریکای جنوبی در شهر آلماتای قزاقستان؛ شرکت در سمینار شعر آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین در شهر ایروان ارمنستان بههمراه دکتر غلامعلی رعدی آذرخشی و [[صادق چوبک]]<br />
* '''۱۳۵۳''' راهاندازیِ گروه موسیقی «شیدا» با همکاری محمدرضا لطفی<br />
* '''۱۳۵۴''' راهاندازیِ گروه موسیقی «عارف» با همکاری حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان؛ خروج از شرکت سیمان تهران<br />
* '''۱۳۵۷''' استعفا از رادیو بهاتفاق گروه «شیدا» و «عارف» در ۱۸شهریورماه<br />
* '''۱۳۵۸''' راهاندازیِ «کانون چاووش» با همکاری محمدرضا لطفی، حسین علیزاده، پرویز مشکاتیان، گروه شیدا و گروه عارف؛ مصاحبه با نشریه «آفتاب»<br />
* '''۱۳۶۰''' انتشار ''تا صبح شب یلدا'' همراهبا دو کاست صدای شاعر؛ انتشار ''یادگار خون سرو'' تقدیمی به مرتضی کیوان در بهمنماه<br />
* '''۱۳۶۲''' زندانیشدن در اردیبهشتماه<br />
* '''۱۳۶۳''' آزادی از زندان در اردیبهشتماه با وساطت شهریار؛ تحقیق و تصحیح دیوان حافظ<br />
* '''۱۳۶۴''' انتشار ''[[سیاهمشق۳]]'' در فروردینماه<br />
* '''۱۳۶۶''' سفر به تبریز همراهِ [[محمدرضا شفیعی کدکنی]] برای آخرین دیدار با شهریار؛ سفر به آلمان و اقامت در شهر کلن<br />
* '''۱۳۶۷''' برپایی شب شعر در آلمان، اتریش و دانمارک<br />
* '''۱۳۶۸''' برپایی شب شعر در آلمان و دانمارک<br />
* '''۱۳۶۹''' انتشار ''آینه در آینه'' گزیدهای از اشعار بهانتخاب محمدرضا شفیعی کدکنی<br />
* '''۱۳۷۱''' انتشار ''[[سیاهمشق۴]]''؛ برپایی شب شعر در هلند<br />
* '''۱۳۷۲''' انتشار ''دیوان حافظ بهسعی سایه'' و پیشکش به آلما؛ برپایی شب شعر و سخنرانی دربارهٔ دیوان حافظ در بابل و لندن؛ برپایی شب شعر در سوئد، نروژ و دانمارک<br />
* '''۱۳۷۴''' سفر به آمریکا و کانادا و شعرخوانی و سخنرانی دربارهٔ «دیوان حافظ» در شهرهای برکلی، لوسآنجلس، دالاس، نیویورک، فیلادلفیا، ساندیهگو، سیاتل، واشنگتن، بالتیمور، شیکاگو، سنخوزه و اُکلاهاماسیتی در آمریکا و تورنتو و ونکوو در کانادا؛ انتشار دفتر هنر «ویژهنامهٔ سایه» طی اسفندماه در نیوجرسی<br />
* '''۱۳۷۸''' انتشار ''[[سیاهمشق (سیاهمشق۴،۳،۲،۱ و اشعار جدید)]]''<br />
* '''۱۳۸۵''' انتشار ''[[تاسیان]]'' (مجموعه شعر نو از ۱۳۲۵تا۱۳۸۲)<br />
* '''۱۳۸۶''' انتشار ویژهنامهٔ سایه در مجلات «نگاه نو و بخارا»؛ چاپ شعر در مجلات و نشریات بسیاری چون: سخن، کاویان، صدف، مصلحت، جهان نو، جامجم، خروس جنگی، کبوتر صلح، فرهنگ نو، سپیدوسیاه، اندیشهوهنر، خوشه، پیام نوین، راهنمای کتاب، فردوسی، هیرمند، آرش و...<br />
* '''۱۳۸۷''' ثبت ملی منزل او به نام «ارغوان»، از سوی سازمان میراث فرهنگی، خانهای از منازل سازمانی شرکت سیمان تهران<br />
* '''۱۳۸۵تا۱۳۹۱''' گفتوگوی ششساله با میلاد عظیمی و عاطفه طیه برای تدوین کتاب ''[[پیر پرنیاناندیش]]'' ثبت خاطرات قریبِ ۹دهه، زندگی '''''سایه'''''<br />
* '''۱۳۹۸''' تخریب خانهٔ مادری به دست شهرداری رشت، پس از دو سال تلاش هوادارن برای پیشگیری از آن.<br />
<br />
<br />
===کودکی و نوجوانی، جوانی، پیری===<br />
کنار تمام آنچه در ششماسفند۱۳۰۶ ارزش ثبت یافت، تولد امیرهوشنگ ابتهاج نیز اضافه شد؛ رشت، نزدیک «سبزمیدان»، خانهٔ مادری. خاندانش دیرزمانی بود که دیگر از تفرش به گیلان کوچ کرده و به اشتغال دیوانی داشتند. گوهر دختری که پدربرزگ پدری امیرهوشنگ، ابتهاجالملک شیفتهٔ او میشود، به دست یکی از کشاورزانش در روستای دگور گیلان بهقتل میرسد. بهگفته سایه، جد پدریش دو همسر و هفت فرزند داشت:<br />
« مادربزرگ من زن اولش بود که فقط پدرم را از او داشت. وقتی زن دیگری گرفته، مادربزرگم طلاقش را میگیرد و از آن زن هم سه پسر و سه دختر بهدنیان میآورد.»<ref name= ''کودکی سایه''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۷تا۱۹}}</ref> <br />
{{سخ}}بههیچروی در درس و مدرسه کوشا نیست. ابتدایی را تمام میکند؛ اما بعد از قبولنشدن در متوسطه، برای همیشه درس را رها میکند. درعوض کنار علاقه و پشتکار در هنرهای دستی و البته ورزش، در همان دوران نوجوانی یعنی سال ۱۳۱۸ با موسیقی و شعر آشنا شد.<ref name= ''کودکی سایه''/> وی در آغاز، همچون شهریار، چندی کوشید تا به راه نیما برود؛ اما نگرش مدرن و اجتماعی شعر نیما بهویژه پس از [[ققنوس]]، با طبع او که اساساً شاعری غزلسرا بود، همخوانی نداشت. پس، راه خود را که همانا غزل بود، دنبال کرد. ضمنآنکه در مجموعهآثار ابتهاج، اشعار نو درونمایهای تازه و ابتکاری دارد و چون فصاحت زبان و قوت بیانش با این درونمایهٔ ابتکاری همگام است، میوهٔ درخت تجربیاتش دلنشین مینماید.<ref name="گالیا"/><br />
عزیمتش به تهران در نیمهٔ دوم دههٔ ۱۳۲۰، درست زمانی است که سایه در رشت به شهرتی رسیده و دیگر هوایِ ماندن در زادگاه را ندارد. در تهران با [[مهدی حمیدی شیرازی]] آشنا میشود و در قطار تهراناهواز با [[فریدون تَوَلَلی]]. به سال ۱۳۲۵ دفتری از شعرهای دوران نوجوانیاش مینویسد که خود کتاب میشود به نام «اولین نغمهها». کتابفروشی طاعتی در چاپخانهٔ جاوید رشت، دفترش را چاپ میکند.{{سخ}} سکونتش در تهران بهخواست خود و خلاف رأی مادر و پدرش بود و فقط یک سال بعد مادر را از دست میدهد درحالیکه فرصت حضور بر بالینش را نمییابد. بازهم بهاصرار سایه، پدرش با سه خواهر وی به تهران میآید و بهدلیل اوضاع نابسامان مالی دوام نمیآورد. استاندار گیلان که از دوستان پدر است او را با خود به رشت برمیگرداند و پدر رئیس بیمارستان پورسینای رشت میشود.<br />
{{سخ}} آشنایی و دوستی سایه طی این سالها با [[محمدحسین شهریار|شهریا]] و [[نیما یوشیج]] تأثیراتی بر اشعارش میگذارد و کمکم با شاعران همنسلش که بعدها هریک نام و آوازهای مییابند، نشستهاو برخاستهای دوستانه دارد: [[نادر نادرپور]]، [[سیاوش کسرایی]]، [[احمد شاملو]]، [[منوچهر شیبانی]]، [[اسماعیل شاهرودی]]، [[فریدون مشیری]]، [[فروغ فرخزاد]]، [[سهراب سپهری]] و [[مهدی اخوان ثالث]]. {{سخ}} تهران و دوستان جدیدش همچنین بستری میشود برای گرایش بیشتر به حزب توده که البته کمتر رنگ و بوی سیاسی و حتی اجتماعی دارد و بیشتر وجهه ادبی و فرهنگی.<br />
دو مقولهٔ شعر و موسیقی، دو عرصهٔ اصلی و پرمایهترِ فعالیتهای سایه است. سایه از سرآمدان عرصهٔ اول و از شناسندگان عرصهٔ دوم بهشمار میرود. شگفتآور آن که عشق و علاقهاش به دومی بیشتر از اولی است که میدان اصلی هنرنمائی اوست. بهقول خودش، از موسیقی به شعر رسیده است.<ref name = ''آفتاب''/><br />
<br />
<br />
===شخصیت و اندیشه===<br />
<br />
<br />
<br />
===زمینهٔ فعالیت===<br />
<br />
<br />
<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh.khaneh pedari.jpg|190px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''جان خانهٔ مادری نجات مییابد؟!'''</center>]]<br />
<br />
===یادمان و بزرگداشت===<br />
====ثبت ملی یا تخریب خانهٔ کودکی====<br />
در آستانهٔ ۹۰سالگیِ امیرهوشنگ ابتهاج، دو فوریت الزام شهرداری رشت به خرید خانهٔ مادری ابتهاج جایی که وی چشم و زبان گشود و تبدیل آن به «بنیاد شعر و ادب سایه» با رأی قاطع اعضای شورای شهر تصویب شد که گویی آبی بود بر آتش جان همشهریانش تا دلنگران تخریب منزل بزرگِ شهرشان نباشند. یلدا ابتهاج دختر سایه برای تقدیر از تمام پیگیران، چنین پیام میفرستد:<br />
<span style="color:green">'''«اگر طالب گنجید، به ویرانه بگردید.»'''<ref name=''خانهٔ مادری''>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.ion.ir/news/438416/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان = میراث ملی شد، خانهٔ کودکیش!}}</ref></span><noinclude><br />
{{سخ}} سایه اما خود نیز طرفدارانش را این گونه پیام میدهد:<br />
:«این خانه، خانهٔ مادری من بود. مادرِ مادربزرگم صاحب این خانه بود که بعد این خانه به دخترش رسید و از دخترش که مادربزرگ من حساب میشد به مادر من رسید. این خانه بعد از فوت مادرم در سال ۱۳۲۶، به من و سه خواهرم رسید که ما به پدرم وکالت دادیم تا بفروشد. او در سال ۱۳۲۷ این خانه را فروخت. یک نفر، دو نفر دیگر هم این خانه را خریدند. شنیدم یکی از صاحبخانهها ساکن آمریکاست. با او هم گفتوگو کردند. به من گفتند در شهرداری رشت تصویب شده این خانه را بخرند تا به یک مرکز فرهنگی تبدیل شود. اخیراً هم شنیدم که حکمی صادر شده که این خانه را خراب کنند و ساختمان چندطبقه بسازند. این خانهٔ مادر من است. من تا ۱۹سالگی همیشه آنجا بودم. من تمام گوشهوکنار این خانه را میتوانم نقاشی کنم. چرا شهرداری گفته من باید این دو خط بنویسم که ثابت شود خانهٔ من است؟ این خانه، سند دارد، با اسم و جزئیات که از امضای دوخطی من بیشتر اهمیت دارد. به نظرم اینها همه بهانه است.<ref name=''واکنش ابتهاج''>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/648562/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C|عنوان = بنویسم کاخ سلطنتی در فلان کشور دنیا برای من است، کافی است؟!}}</ref><br />
آسودهخاطری همشهریانی که شنیده بودند خانه تخریب نخواهد شد، دیری نمیپاید و با انداختن بولدوزر به خشت و گل آن منزل کودکی، بنایی آوار میشود که قرار بود به یادگار بماند برای همیشهٔ ایام. بهخاک کشیدن خانهای که سایه در جوار قامتش، قد کشید، سرانجامِ دو سال جدال بین دو نهاد متولی است؛ شهرداری و میراث فرهنگی، آنهم درست وقتی که این سرای وفادار به مالکش، سیل پرآشوب سال را تاب آورد و خم نشد؛ اما آنانکه نباید میشکستنش، شکستنش.<ref name=''تخریب کردند!''>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/98012510585/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|عنوان = ترسیدند خانهٔ سایه نباشد، کوبیدنش!}}</ref><br />
<br />
<br />
====شب سایه====<br />
{{گفتاورد تزیینی|غروب یکشنبه ۵آبان۱۳۹۲، این چهرهها در «شب سایه» گردهم میآیند: [[سیمین بهبهانی]]، [[داریوش شایگان]]، [[نجف دریابندری]]، پوری سلطانی، [[آیدین آغداشلو]]، [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]، ایرج پارسینژاد، فخرالدین فخرالدینی، منوچهر پارسادوست، محبوبه مهاجر، ناصرالدین پروین، داود موسایی، اصغر علمی، شهرام ناظری، داریوش طلایی، یلدا ابتهاج و محمدافشین وفایی.<ref name=''شب سایه''/>{{سخ}}یکصدوسیوهفتمین شب بخارا همان آیین نکوداشت امیرهوشنگ ابتهاج است که در کانون زبان فارسی برگزار میشود. هرکس سخنش را با زبانی خاص خود به سایه میگوید:<br />
:'''[[محمود دولتآبادی]]''' باآنکه جسمش غایب است، با ارسال پیامی از دوسلدورف، جانش را حاضر میسازد.<br />
:'''پوری سلطانی''' با سپاس از سایه، در بیان برشی از زندگیِ خود میگوید: در آن سالهای سیاه زندگی من، این هوشنگ ابتهاج بود که سایهوار همه جا با من بود و آمادهٔ کمک به من و خانواده بیپناه کیوان.<br />
:'''شهرام ناظری''' پس از اشاره به نحوۀ آشناییاش با سایه و خاطراتی که با او دارد، با آواز و خواندن ابیاتی از سایه، شب را شورانگیزتر میکند.<br />
:'''فخرالدین فخرالدینی'''، پُرترهٔ سایه را در تابلویی به وی هدیه میدهد.<ref name=''شب سایه''/>}}<br />
<br />
<br />
===در آینهٔ آرا===<br />
====سایه در دفتر یادداشتهای روزانهٔ [[نیما یوشیج|نیما]]====<br />
سایه را دیدم. در مغازهٔ داوود. سبیل گذاشته بود. بسیار فکری بود. مرا مهمان کرد. گفت اتاقم را با حصیر و نی ساختهام. گفت عکس مرا دارد. میخواستم به او بگویم آنقدر فکری نباش. بسیار خواهد آمد که ما به اشتباهها و سادهلوحیهای خود برخورد کنیم و آنچه میدانستیم که چنان است، نهچنان است. میخواستیم به او بگویم که شاعر عموماً فکری ندارد؛ بهاستثنای شاعری فیلسوف و محقق و در چند رشته کارکرده. شاعر تقلیداً به فکرهای روزانه عقیدهمند شده و موضوعات شعر خود را روی آن قرار میدهد و به نظرش میآيد؛ نه از روی تحقیق که این فکر، مفید برای زندگی او و دیگران است...؛ <font color=purple>'''ولی سایه بسیار فکری بود.'''</font> مرا مهمان کرد. بعد مختصر آذوقهٔ شام را خرید و رفت.<ref name="نیما سایه">{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۳۴}}</ref><br />
<br />
<br />
====[[غلامحسین یوسفی]]====<br />
در وادی غزل معاصر، شعرهای سایه، از آثار خوب و خواندنی است. مضامین گیرا و دلکش، تشبیهات و استعارات و صور خیال بدیع، زبان روان و موزون و خوشترکیب و هماهنگ با غزل، از ویژگیهای شعر اوست و نیز رنگ اجتماعی ظریف آن یادآور شیوهٔ دلپذیر حافظ است. <font color=darkred>''دوزخ روح''</font>، <font color=darkred>''شبیخون''</font>، <font color=darkred>''خونبها''</font>، <font color=darkred>''گریهٔ لیلی''</font>، <font color=darkred>''چشمی کنار پنجرهٔ انتظار''</font> و <font color=darkred>''نقش دیگر''</font> از غزلهای برتر سایه است.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
<br />
===خودش را میگوید و آثارش را===<br />
====دیگر نمیخواهم چُنین باشم====<br />
سایه که هم خود از نثرنویسیاش شاکی است هم شهریار در نوشتن تنبلش میخواند، فروردین۱۳۳۰ زمانی که مجموعهٔ [[سراب]] تازه منتشر شده بود، چنین مقدمهای را خطاب به مرتضی کیوان برای آن کتاب نوشت:<br />
::<span style="color:DarkBlue{{{1|}}};background:lime{{{2|}}}">'''به پیشگاه مردم: پیام و پیمان'''</span><noinclude><br />
{{گفتاورد تزیینی|از نگاهی که در آن خشم و درد موج میزند ملامت تو را میشنوم و بیهیچگونه بهانه و سخنی سر فرو میافکنم. در رزمی که تو هستیِ خود را بر سر آن گذاشتهای من خاموش ماندهام و هرگاه که لب به سخن گشودهام آوازم، گناه خاموشیِ مرا گرانتر و نابخشودنیتر نموده است.{{سخ}} بههنگامی که خروش خشم و فریاد درد در پردهٔ دل تو میآویزد، من برای دلم، برای عشق بیمارم آواز خواندهام.{{سخ}} بههنگامی که نگاه آزادمردان کشور من از پشت میلههای زندان شعله میکشد، من برای نگاهی شعر ساختهام که در آن عشق و هوس ترانه میزند و میرقصد.{{سخ}} بههنگامی که چهرههای زرد و شکستهٔ هممیهنانم به اشک و خون آغشته میشود، من برای گلهای یاس، برای شبهای مهتابی، برای خوابها و رویاهای خودم سرودهام.{{سخ}} بههنگامی که گرگان خوناشام گروهگروه مردان و زنان و کودکان را به کشتارگاههای جنگ و ستیز میکشانند، من بر فراز عشقهای خویش گریستهام.{{سخ}} و بههنگامی که انسانهای سرفراز همگام و هماهنگ صلای صلح و آزادی میزنند و این آواز و آرزو هر روز بلندتر و گستردهتر میشود، من در تنهایی اندوهبار خویش ناله سردادهام.{{سخ}} شعر من همچون نالهٔ مرغ شب آواز اندوه و پریشانی و شکست شده است '''''و من دیگر نمیخواهم که چُنین باشم.'''''{{سخ}} من که سایههای تیرهٔ اوهام گذشته را که پناهگاه روحی شاعران قرون پیش بوده است، از گوشههای مغز خویش راندهام، دریچهٔ قلبم را بهروی آفتابی تازه و روشن میگشایم که هرگز غروب نکرده.{{سخ}} من دلی را که در انگشتان عشقهای ناسپاس فشرده و خونین شده، به عشق مردم، به عشق وفادار مردم میسپارم و در این عشق بزرگ زنده میمانم.{{سخ}} من آواز خویش را در دل این شب تنگ سرخواهم داد و این آواز را که سرگذشت رنج و رزم پرشکوه انسانهاست از میان حصارهای ویران این شب خونآلود به گوش دورترین ستارهٔ بیدار آسمان خواهم رساند.{{سخ}} سالهاست که دل من هماهنگ تپشهای قلب تو زده است و اندیشههای دورپرواز من با آرزوهای تابناک تو همراه گشته است.{{سخ}} سالهاست که من در دل خاموشیام نالیدهام و روحم از خشم و درد آتش گرفته است. '''''دیگر بس است!'''''{{سخ}} من این خاموشیِ ننگآلود را خواهم شکست و مرغ آوازم را از دل پیچیده و سیاه این جنگل سکوت پرواز خواهم داد. با این پیمان دستت را میفشارم. '''رشت فروردین۱۳۳۰'''}}<br />
<br />
<br />
====اندر باب شعر====<br />
{{گفتاورد تزیینی دیگر|right|در فصل "اندر باب شعر" در کتاب [[پیر پرنیاناندیش]] که حاصل{{سخ}} شش سال گفتوگوی چهرهبهچهرهٔ میلاد عظیمی و عاطفهطیه با{{سخ}} ابتهاج است، سایه چنین نظر میدهد:<br />
:«شعر رو باید در ایران گفت!... {{سخ}}در اون آب و خاک و برای اون مردم... . {{سخ}}در فضایی که اگر گرد و خاک هم بلند میشه، {{سخ}}انگار گرد و خاک زمان سعدی و حافظه!»<ref name = ''آفتاب''/>}}<br />
{{گفتاورد تزیینی دیگر|left|در محفلی، کسی در مقام تمجید و تحسین به سایه میگوید ما از شعر شما بیشتر از شعر حافظ لذت میبریم. سایه بلادرنگ پاسخ میهد:<br />
«حق دارین چون سطح شعر من از شعر حافظ خیلی پایینتره و در حد فهم شماهاست؛ درنتیجه از شعر من لذت میبرین!... . من یک عمر در اقیانوس شعر فارسی غوطه زدم و غرق شدم حالا به این نتیجه رسیدم که:{{سخ}}<br />
«گر نبودم، چه ازو کم میشد ♦♦♦ باز بودم چه بر او افزودم؟!»<ref name=''آفتاب''/>}}<br />
<font color=darkcyan>♦♦♦♦♦</font></span><noinclude><br />
'''«احساس» برای ویتنام نیست!'''<ref name=''آفتاب''/>{{سخ}}<br />
<center><span style="color:orange">'''بسترمන صدفِ خالی یک تنهایی است{{سخ}}و تو چون مرواریدන گردنآویز کسان دگری'''</span><noinclude></center><br />
:بهحضرتعباس من این قصد رو نداشتم که «احساس» رو برای ویتنام بگم!... وقتی من این شعر رو میگفتم، هنوز واقعهٔ ویتنام اتفاق نیفتاده بود. شعر من تاریخ داره: ۲۱دی۱۳۳۱، با کیوان و شاملو در کافه نشسته بودیم. من این شعر رو روی کاغذ سیگار نوشتم. شاملو قلم رو از من گرفت و بالای اون نوشت:<font color=green> '''''احساس'''''</font></span><noinclude> یه علامت تعجب هم جلوش گذاشت.<br />
<br />
<br />
====اولین کتابش را از خودش هم پنهان میکند!====<br />
{{گفتاورد تزیینی|بهنود در گفتوگوی با سایه، سراغ اولین شعرش را میگیرد و چنین پاسخ میشنود:<br />
:اولین شعرهایی که از من چاپ شد، توی سال ۱۳۲۰یا۱۳۲۱ بود. وقتی که سیزده سالم بود.<br />
بهنود: پس اون رو ندادید ما بخونیم!<br />
:بله، اولین کتابی که چاپ شد، من از خودم هم قایم میکنم. اونجا غیرازاینکه یه تعدادی غزل هست، یه تعداد شعرهای بهاصطلاح سیاسی هم هست. حتی در شعری، از انگلستان نام بردم. باز من در شهری بزرگ شدم که شهر روشنفکریِ سیاسی بود. اتحادیهٔ محصلان مدارس داشت.}}<br />
<br />
<br />
===نیش و نوشهای سایه===<br />
====[[جلال آلاحمد]]====<br />
{{گفتاورد تزیینی|سایه به ارتباطی در حد سلامعلیک خیلی دورادور با جلال اشاره میکند و دیدارش با او بهخصوص دورهای که آلاحمد مستأجر [[نادر نادرپور|نادرپور]] بوده و اینکه در کانون نویسندگان هم چند بار جلال را دیده است. سایه درخصوص قصه، آثار، نثر و نظریات جلال چنین میگوید:<br />
:قصههای آلاحمد همیشه برام بینمک بود. نمیدونم چرا... کشش نداشت برام. [[غربزدگی]] و [[خسی در میقات]] و چند تا دیگه رو هم خوندم. از نظریات اجتماعی آلاحمد هیچوقت خوشم نمیاومد. برام جلوه نداشت حرفهاش. از نثرش هم اصلاً، هیچ خوشم نمیاومد. من اصلاً مخالف نثرش بودم. اصلاً تلقیام از شرق و غرب متفاوت با آلاحمده. به نظر من تمدن شرق و غرب توی شکم هماند... .<ref name=جلال>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۴۲۱}}</ref>}}<br />
<br />
====[[شهریار]] در شعر سایه====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color: purple}}{{ب|'''ترانهٔ غزلِ دلکشم مگر نشنفتی'''|'''که رام من نشدی آخر ای غزال رمیده'''}}<br />
{{ب|'''خموش سایه که شعر تو را دگر نپسندم'''|'''که دوش، گوشِ دلم شعرِ شهریار شنیده'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
====تخیل [[نیما یوشیج|نیما]]====<br />
{{گفتاورد تزیینی|هیچکدومِ ما تخیل نیما رو نداشتیم... تخیل خام [[سیاوش کسرایی|کسرایی]] خیلی خوب بود و حتی از نادرپور هم قویتر بود؛ ولی خام بود. درصورتیکه مثلاً بهنسبت کسرایی، نادرپور و [[مهدی اخوان ثالث|اخوان]]، تخیل آراستهتری دارن و برای همین تخیلشون بیشتر جلوه میکنه؛ ولی با نیما قابلِمقایسه نیستند.<ref name=نیما>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۸۶۴}}</ref>{{سخ}}نیما محبوب همهٔ ما بود. در شعرش دریچههای تازه بهروی دنیا و زندگی گشوده بود و ما بااحترام و اعجاب نگاهش میکردیم. میگفت چند گونی شعر دارم و به پستوی خانه اشاره میکرد! و ما خیال میکردیم که این شعرها را نوشته و تویِ گونی پُر کرده است! اخیراً که [[سیروس طاهباز]] کلیات شعر نیما را منتشر کرد، دیدیم تقریباً همه را دیدهایم. بهغیر از یکیدو غزل، چیزی نبود که ندیده باشیم! هنرپیشهای بود. هیچوقت از او جوابی درستوحسابی نمیشنیدی! هرچه سؤال میکردید، میگفت: بله!بله! خیلی زیرک بود!<ref name="نیما سایه"/>}}<br />
<br />
<br />
====در رثای [[مهدی اخوان ثالث|اخوان]] (امید)<ref name=اخوان>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۹۳۹و۹۴۰}}</ref>====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color: purple}}{{ب|'''رفت آن یار و داغ صدافسوس'''|'''بر دل داغدار یار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''ما سپسماندگان قافلهایم'''|'''او به منزل رسید و بار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''در جوانی کنار هم بودیم'''|'''چون جوانی، مرا کنار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''پی تیشهزدن به ریشهٔ خویش'''|'''دست در دست روزگار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''او به پایان راه خویش رسید'''|'''همراهان را درانتظار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''نام امید داشت؛ اما گام'''|'''در ره ناامیدوار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''مست هشیار بود و رندانه'''|'''دست بر مست و هوشیار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''تا قیامت غم از خزانش نیست'''|'''آنکه این باغ پربهار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''سینهٔ سایه بین که داغ امید'''|'''بر سر داغ شهریار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''اشک خونین من ازین ره دور'''|'''گل سرخی بر آن مزار گذاشت'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
<br />
{{جعبه گفتاورد |نقلقول=<center><span style="color:purple">'''محتسب مستی به ره دید و گریبانش گرفت'''{{سخ}}'''مست گفت ای دوست این پیراهن است، افسار نیست'''{{سخ}}<br />
<font color=darkcyan>♦ ♦ ♦ ♦ ♦</font>{{سخ}}<span style="color:darkorange">'''ای گربه تو را چه شد که ناگاه'''{{سخ}}'''رفتی و نیامدی دگربار'''{{سخ}}<br />
<font color=darkcyan>♦ ♦ ♦ ♦ ♦</font>{{سخ}}<span style="color:darkgreen">'''هرکه باشی و ز هر جا برسی'''{{سخ}}'''آخرین منزل هستی این است'''{{سخ}}'''خاک در دیده بسی جانفرساست'''{{سخ}}'''سنگ بر سینه بسی سنگین است'''</span><noinclude></center>|تراز=چپ|عرض=۲۲%|رنگ پسزمینه=#d5fdf4}}<br />
====[[پروین اعتصامی]] در غوغا فراموش شد!====<br />
[پروین] خیلی خوب، خیلی خوب... و اعجوبهای بود اصلاً؛ ولی حیف: اولاً بیموقع مُرد و ثانیاً مرگش مصادف شد با غوغای شعر نو که بیچاره پروین اصلاً درک نشد توی اون غوغا. اما بااینحال هنوز هم دیوان پروین یکی از پرتیراژترین کتابهای شعره. خیلی شاعر قویای بود. قطعههاش جزو بهترین قطعههای زبان فارسیه... . اون مثنوی «مادر موسی» شاهکاره. انگار مولاناست که با زبان سعدی و حافظ داره شعر میگه. اوج زبانه واقعاً. یا اون قطعهٔ «مست و هشیار» شاهکاره.{{سخ}}<br />
واقعاً مملکت عجیبیه ایران... گاهی یه استعدادهایی توش پیدا میشه... حتی شعرهای نرمتر و سبکتر پروین هم خیلی جالبه!{{سخ}}<br />
یه روز رادیو پاریس به من زنگ زد گفت امروز یه برنامه داریم راجع به پروین اعتصامی، شما چند کلمه صحبت میکنین؟ من نمیدونم چرا گفتم آره. اونجا همین حرف رو گفتم که پروین تو غوغای شعر نو فراموش شد.<ref name=پروین>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۸۷۸و۸۷۹}}</ref><br />
<br />
===اقبال را سرگردان میداند===<br />
دربارهٔ اقبال لاهوری، سخنسرای فارسیگوی پاکستان، برگرفته از «پیر پرنیاناندیش»، جلد دوم، ص ۸۴۵:{{سخ}}<br />
شاعر بدی نیست؛ ولی بالا و پایین داره و سرگردانه. خیلی جاها زبانش سسته. خب اهل زبان نیست دیگه. بعضی وقتها هم خیلی درخشان میشه<br />
مثلاً اون شعرِ «هستم اگر میروم» یا اون غزلِ «خودگری، خودشکنی، خودنگری»... خیلی غزل درخشانیه<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkgreen}}<br />
{{ب|'''نعره زد عشق که خونینجگری پیدا شد'''|'''حسن لرزید که صاحبنظری پیدا شد'''}}<br />
{{ب|'''فطرت آشفت که از خاک جهان مجبور'''|'''خودگری خودشکنی خودنگری پیدا شد'''}}<br />
{{ب|'''خبری رفت ز گردون به شبستان ازل'''|'''حذر ای پردگیان پردهدری پیدا شد'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
====وصف شهناز و لطفی====<br />
ساز شهناز: «آفرینندگی در لحظه داره و مضرابِش همیشه خوش صداست. جملهبندیهایش فوقالعاده است. مال خودشه، ساز خودشه!<br />
{{سخ}} لطفی، به موسیقی احترام میگذاره. اون اجرای شور روی غزل ''هوای کوی تو دارم نمیگذارندم'' عالیه! باید موسیقی با درون شما کوک بشه. این کاریه که بعضی از کارهای لطفی با من میکنه. درواقع با صداهای درونیِ آدمی یکی میشه و اونقدر فشار این صداهای درونی زیاده که سینه رو میخواد بترکونه!»<br />
<br />
====در سوگ [[مرتضی کیوان|کیوان]] پاکباز و قلمزن نکتهسنج====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkcyan}}{{ب|'''ای آتش افسردهٔ افروختنی'''|'''ای گنج هدرگشتهٔ اندوختنی'''}}<br />
{{ب|'''ما عشق و وفا را ز تو آموختهایم'''|'''ای زندگی و مرگ تو آموختنی'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===همراهیهای سیاسی===<br />
* سایه بهگفتهٔ خودش از نوجوانی چیزهایی در سرش میگذشته است.<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh&Antkhabat1.jpg|150px|thumb|بندانگشتی|راست|<center>'''همراه شد عزیز!'''<ref name= ''سایه آمد''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.khabaronline.ir/news/513962/%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D9%85-%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF|عنوان = ابتهاج هم رأی داد}}</ref></center>]]<br />
<br />
====اقدامی بیسابقه<ref name=>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.ion.ir/news/219051/|عنوان=ابتهاج رأی خود را در صندوق انداخت}}</ref>====<br />
شاعر «ایران ای سرای امید» نیمروز ۷اسفند۱۳۹۴ با همراهی میلاد عظیمی در دبیرستان نرگس که ظاهراً از شعب اخذ رأی نزدیکِ منزلش است، حضور مییابد و به فهرست امید برای انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری رأی میدهد. سایه که آن روز با واکر به محل آرا رفته، نام ۳۰ نامزد را در برگهٔ رأی مجلس شورای اسلامی و ۱۶ نامزد را در برگهٔ رأی خبرگان رهبری نوشته است.<ref name= ''سایه آمد''/><br />
<br />
===مخالفتهای سیاسی===<br />
<br />
===نامههای سرگشاده===<br />
<br />
===نامهای دستهجمعی===<br />
<br />
===بیانیهها===<br />
<br />
===جملهٔ موردعلاقه در کتابهایش===<br />
<br />
===جملهای از ایشان===<br />
<br />
===نحوهٔ پوشش===<br />
ما چند نفر جوان که همیشه در خیابانها و کافههای شهر پُرشور حاضر میشدیم و همیشه هم بیپول بودیم، وقتی میگفتیم پول نداریم کسی باور نمیکرد؛ چون همگی کت و شلوار مرتب و شیک میپوشیدم با پیراهن یقه آهاردار و همیشه کرواتزده بودیم. <br />
<br />
<br />
===تکیهکلامها===<br />
<br />
<br />
===خلقیات===<br />
بهگفتهٔ همکلاسیها و دوستان، امیرهوشنگ جوانی محجوب، کمحرف، واقعاً دوستداشتنی و نزد بچهها محترم است<ref name=''آواز سایه''/> و بهضم پدر، پسرش بدونِ پشتکار است. وقتی به شعر روی میآورد پدر موافق نیست، مِلاک پدر، [[محمدتقی بهار|ملکالشعرا]] بود و میگفت: «ملک» هم از شاعری نان نخورده است. دلش نمیخواست که پسرش محتاج باشد؛ اما دلخوش بود که هوشنگ هر کاری را دوروزه رها میکند و امید داشت که شعر را هم رها کند.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۴۵}}</ref>{{سخ}}<br />
سایه شاعری آرام و کنارهجوست؛ اما در موضوعهای شعری از پیرامون و جامعه، غافل نیست. در گوشهگیری ادبیاش نوعی سرافرازی و حتی غرور شاعرانه دیده میشود.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۵۱}}</ref> در محافل ادب اجتماعی و سیاسی شاعران و دوستداران هنر و ادب، کمتر از سایهٔ خاموش، نشانی است و بیشتر از شعرهایش. سایه همیشه از جمع گریزان است و برخلاف یار و رفیق دیرینش، [[سیاوش کسرایی|کسرایی]]، کمحرف است و کمجوش و خروش، گویی میداند ریگ ته جوی شعر معاصر است.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۳۱}}</ref><br />
<br />
===منزلی که در آن زندگی میکرد (باغ و ویلا)===<br />
<br />
<br />
===گزارش جامعی از سفرها(نقشه همراه مکانهایی که به آن مسافرت کرده است)===<br />
<br />
<br />
===برنامههای ادبی که در دیگر کشورها اجرا کرده است===<br />
<br />
<br />
===ناشرانی که با او کار کردهاند===<br />
<br />
<br />
===بنیانگذاری===<br />
<br />
<br />
===استادان و شاگردان===<br />
<br />
<br />
===علت شهرت===<br />
چون هم شعر نو میگفت و هم غزل، شهرتی دوجانبه داشت و همواره در هر مقطع زمانی اثری از وی، محور توجه گروه بسیاری از هواخواهانش قرار میگیرد. وقتی درصدد است که عشق فردی را کنار گذارد و به دردهای جامعه و جهان بیاندیشد، [[شبگیر]] را خلق میکند و آن زمان به فکر نشر برگزیدهٔ آثار سنتگرایانهاش میافتد، [[سیاه مشق]] را میسراید که طی چند مجلد به تکامل واقعی خود میرسد. دفتر «زمین» سمبلی است از سیر شعرهای نوی اجتماعی شاعر که وسعت بسیاری مییابد و آن هنگام که تصحیح [[حافظ به سعی سایه]] را دست میگیرید، آنچه طی یک دهه از زندگیش تقریر میکند، بسیار استقبال میشود و در سالیان متمادی با شمارگان چشمگیری بهچاپ میرسد؛ چراکه جوششی است حاصل دانش خودآموخته و بینش خودیافتهای که محفلی میشود برای درسآموزیِ غزلپردازان و حافظپژوهان. دوستداران حافظ در مواجهه با این متن منقَّح و آراسته از دیوان لسانالغیب، معترفاند که:<br />
:«سایه روششناسی و دقتهای یک محقق را با ذوق و حسن سلیقهٔ یک شاعر همراه کرده و دیوانی پدید آورده است که دردستگرفتن، ورقزدن و خواندن هر غزلِ آن، لذتبخش است.»<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۹، ۳۰، ۶۲ و ۶۷}}</ref><br />
<br />
===فیلم ساختهشده براساس===<br />
* '''''هزار داستان با مسعود بهنود: هوشنگ ابتهاج (ه.ا.سایه)'''''، وصفهایی از تحلیل شخصی و نظرات دیگران دربارهٔ سایه<ref>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/2XxU7/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%AF%3A_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC_%28%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87%29|عنوان= بهنود از سایه میگوید}}</ref><br />
* '''''قلمفرسایان'''''، بهتحقیق و نگارش اردلان جنتی و تهیهکنندگی و کارگردانی داریوش سربلند <ref>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/n7b2R/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF_%D9%82%D9%84%D9%85_%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%8C_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان= آشنایی با سایه از زبان قلمفرسایان}}</ref><br />
* '''''برای ۹۰سالگی سایه'''''، بهطراحی و ساخت گروه اینترنتی چکامه و انتشار در روز یکشنبه ۶اسفند۱۳۹۰ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://chakaame.com/mag/1167|عنوان= بهبهانهٔ ۹۰سالگی سایه}}</ref><br />
* '''''هوشنگ ابتهاج نودویکساله شد'''''، بهطراحی و ساخت گروه اینترنتی ایرنا۲۴ در ۶اسفند۱۳۹۷ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/Z8HqE|عنوان= یکسال یکسال از سایه یاد میکنیم!}}</ref><br />
<br />
===حضور در فیلمهای مستند دربارهٔ خود===<br />
* '''''گفتوگو با پیر پرنیاناندیش'''''، بهکوشش مسعود بهنود در ۶اسفند۱۳۹۱.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.youtube.com/watch?v=yQOes29YiD4&list=RDyQOes29YiD4&start_radio=1&t=0|عنوان= بهنود، پیر پرنیاناندیش را بازشناساند!}}</ref><br />
* '''''گفتوگو با هوشنگ ابتهاج (ه.ا.سایه)'''''، ''غزلسرای معاصر ایرانی دربارهٔ شعر''، بهکوشش شبکه تماشا بهمناسبت ۹دهه فعالیت ادبی.<ref name= ''تماشای سایه''/><br />
<br />
===اتفاقات بعد از انتشار آثار===<br />
<br />
===نام جاهایی که به اسم این فرد است===<br />
<br />
===کاریکاتورهایی که دربارهاش کشیدهاند===<br />
<br />
===مجسمه و نگارههایی که از او کشیدهاند===<br />
<br />
===ده تا بیست مطلب نقلشده از نمونههای فوق از مجلات آن دوره===<br />
<br />
===برگههایی از مصاحبههای فرد===<br />
<br />
<br />
==آثار و منبعشناسی==<br />
===سبک و لحن و ویژگی آثار<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۲۱تا۲۳۴}}</ref>===<br />
{{بلی}} سایه شاعری است فصیح و بلیغ و حتی شاید بهتر است بگوییم بسیار فصیح و بلیغ. بخش اعظمی از این ویژگی را با توانایی و چابکی وصفناپذیری متخص خودش، بهواسطه بیرونکشیدن معیارهایی از درون پیشینهٔ ادبیات فارسی کسب کرده است.<br />
<br />
{{بلی}} بیگمان ابتهاج اهل خطر یا مخاطرات تجربی در حوزهٔ زبان و شکل شعر نیست و علاوهبر دو ویژگی نخست، آثارش از طمأنیه و اعتدال کافی در برخورد با سنتهای کلامی، بهره برده است و جالبآنکه، نه نوگرایی و نه سنتگراییاش، نهتنها به دایرهٔ تقلید درنمیغلتد؛ بلکه به ابتکارهای خاص گوینده نیز میرسد.<br />
<br />
{{بلی}} تردیدی نیست که شعر سایه، خالی از نوآوریهای گسترده است و بهلحاظ ادای معنی در زبان، گاه نوگرایی است همسو با سنت و گاه سنتگرایی است متمایل به نو.<br />
<br />
{{بلی}} ابتهاج مطمئناً به شیوههای خراسانی و هندی تاحدزیادی بیتوجه است و درعوض معیار زبان شعریاش، تنها سبک عراقی است و بس. درواقع چنان گرایشی به زبان معیار و اعتدال دارد که او را به سخن خدایان شعر ایران، '''''سعدی''''' و '''''حافظ''''' وابسته و پیوسته میدانند.{{سخ}}<br />
:نمونهای از غلبهاش با زبانِ بیپیرایه، نااستعاری یا کمتر استعاریِ <font color=darkblue>'''''سعدی'''''</font>: [راهی و آهی، ۲۳۴]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkorange}}{{ب|'''من چه گویم که کسی را به سخن حاجت نیست'''|'''خفتگان را به سحرخوانیِ من حاجت نیست'''}} <br />
{{پایان شعر}}<br />
:و گواهی نیز برای غلبه با زبانِ تشبیه و استعاریِ <font color=darkgreen>'''''حافظ'''''</font>: [راهی و آهی، ۲۱۸]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkmagenta}}{{ب|'''آنکه آیینهٔ صبح و قدح لاله شکست'''|'''خاک شب در ذهن سوسن آزاد گرفت'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<center><font color=gold>'''♦♦♦♦♦♦'''</font></center><br />
{{بلی}} خلاف قول مشهور، چهرهٔ زبانیِ سایه بیشتر مشابه سعدی است تا حافظ و صدالبته که درهرحال پیراستگیِ گستردهٔ زبان شعری سایه دو ویژگی سلامَت و سلاسَت زبان را بهخوبی بازتاب میکند و اعتدال و هنجار سبک عراقی، نهفقط در غزل و مثنوی که در شعرهای ''آزاد'' سایه نیز هویداست.<br />
<br />
{{بلی}} شعرهای ه.ا.سایه را در سه دستهٔ الف) ''رمانتیکهای نو سنتگرایانه'' ؛ ب) ''نوگراییهای آغشته به آرمانهای سیاسی و اجتماعی'' و پ) ''انواع سنتی و اغلب غزل'' قرار میدهند. رومانتیسیست مختص به دههٔ ۲۰و۳۰ خورشیدی است که تعبیرهایی چون «زمزمهٔ حزنآلود»، «خندهٔ درد» و «مرغک اندوهپرست»، نشانههایی از عشق و هجرِ مشهود در آن است و قالب شعر، گاه ترکیببند یا مسمط، گاه نوعی مستزاد و گاه چهارپاره است.{{سخ}}<br />
:و باز، این گَردِ تاریخ است که چون بر تجربههای بیشمارِ نو سنتگرایانه شاعر مینشیند، نوع توزیعِ سنتی قافیه، تاحد زیادی برتری خود را بر تأثیر شعر فرنگی در شعر فارسی و شیوههای بهکارگیری آن، بهویژه در نیمهٔ نخست سدهٔ بیستم میلادی، ثابت میکند: [راهی و آهی، ۴۹]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:brown}}{{ب|'''میروی...، اما گریز چشمِ وحشی رنگ تو'''|'''رازِ این اندوهِ بیآرام نتواند نهفت'''}}<br />
{{ب|'''میروی خاموش و میپیچد به گوشِ خستهام'''|'''آنچه با من لرزشِ لبهای بیتابِ تو گفت'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<center><font color=gold>'''♦♦♦♦♦♦'''</font></center><br />
{{بلی}} رومانتیسیسم فردی که پیشتر در شعر سایه، [[فریدون توللی|تَوَلَلی]] و [[نادر نادرپور|نادرپور]] تا حدی یکسان مشاهده میشد، با رویآوردن ابتهاج به رومانتیسیسمِ سیاسیاجتماعی، گویی مسیر شعریاش را از دیگران سوا میکند و فضای بازتری را در ساختار شعریِ آثار وی پدیدار میسازد تا حدی که سایه را به مرزهای شعر آزاد میکشاند. شبهقافیه نمایان میشود و سایه از ''[[مکتب مجله سخن|مکتب سخن]]'' که [[پرویز ناتل خانلری|خانلری]] رهبری آن را بهدست داشت، فاصله میگیرد و چپگرایاش او را به [[مکتب نیما]] میبرد.{{سخ}}<br />
:قطعاً در این جهانبینی، شاعر از یادِ میهن، به بینش جهانْوطنی میرسد: [راهی و آهی، ۱۱۲]<br />
<span style="color:darkcyan">'''''«ای مادر ای زمین'''''{{سخ}} '''''امروز، این منم که ستایشگر تواَم'''''{{سخ}}<br />
'''''از توست ریشه و رگ و خون و خروشِ من'''''{{سخ}}'''''فرزند حقگزارِ تو و شاکر تواَم»'''''</span><br />
<br />
{{بلی}} میراث ادبی و کلامی که سایه از نیمه سدهٔ بیستم تا آغاز سدهٔ بیستویکم میلادی رقم میزند حاصل دو موقعیت تاریخادبیِ رومانتیسیسم فردی و رومانتیسیسم سیاسیاجتماعی در سه بستر سنتگرایانه، نوسنتگرایانه و نوگرایانه است. و البته که او را بر مستند گویندگان کمگویی و گزیدهگوی عصر حاضر مینشاند که از <font color=pink>'''''«اندکش»'''''</font> جهان سخن، <font color=purple>'''''«پُر»'''''</font> شده است.<br />
<br />
===قیاس [[نادر نادرپور|نادرپور]] و ابتهاج<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۲۴و۲۲۵}}</ref>===<br />
از شاعران همنسل سایه که در سرودههای خود همواره در جمع دلبستگان سبک عراقی میماند، نادرپور است که بههمین سبب، در مکتب رومانتیسیست نیز بیش از [[مجدالدین میرفخرایی|گلچین گیلانی]]، [[محمدعلی اسلامی نَدوشن]] و [[فریدون مشیری]]همسو با گرایش زبانیِ سایه است. گرچه نادرپور از دو منظر زبردستی و پاکیزهسخنی با سایه پلو میزند، بیتردید بین این دو همعصر، تفاوتیهایی آشکار است:<br />
* نادرپور خلاف سایه که بیشتر همّ و غمّش را در غزل صرف کرده، اغلب به چهارپاره و چندپاره و شعر آزاد پرداخته است؛<br />
* شاخصهٔ سبک عراقی، اعتدال است و تعادل، مشخصهای که نادرپور دستکم در یکی از ویژگیهای زبانی خود، اندکی از آن دوری میگزیند و کاربرد یک یا چند ترکیب اضافی و وصفی در اغلب سرودههایش دیده میشود:<br />
<span style="color:darkred">'''''«این عنکبوت زرد که خورشید نامِ اوست'''''{{سخ}}'''''دیگر میانِ زاویهٔ برگهای تو'''''{{سخ}}'''''تاری زِ روزهای طلایی نمیتنَد'''''{{سخ}}<br />
'''''دیگر نگین ماه بر انگشتِ شاخههاست'''''{{سخ}}''''' سوسو نمیکند''''' නනන '''''چشمک نمیزند'''''»</span><br />
:این درحالیاست که سایه هرگز هنجارهای سعدی و حافظ را پشتسر نمینهد؛ بلکه در توزیع ترکیبهای اضافی و وصفی در مجموعهٔ زبان ادب و گفتار، به زبان شعری، خویش میرسد.<br />
* نوآوریهای زبانیِ نادرپور، گرچه بیشتر مینماید، درمقابل برقراری توازن میان سخنوری و طبیعت زبان سایه بیش از نادرپور است. نمونهای برای اثبات این مدعا هرچند که کمشهره است در بین آثارش: [راهی و آهی، ۱۴۶و۱۴۷]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkcyan}}{{ب|'''ترسم ای دلنشینِ دیرینه'''|'''سرگذشتِ تو هم زِ یاد رود'''}}<br />
{{ب|'''آرزومند را غمِ جان نیست'''|'''آه اگر آرزو به باد رود'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===کارنامه و فهرست آثار===<br />
* '''نخستین نغمهها'''، ۱۳۲۵، شعرهای پانزده تا هجده سالگی طی ۴ سال اول دههٔ بیست با مقدمهای از مهدی حمیدی شیرازی و عبدالعلی طاعتی که در رشت انتشار یافت.<br />
* '''سراب'''، ۱۳۳۰<br />
* '''سیاه مشق'''، فروردین۱۳۳۲<br />
* '''شبگیر'''، مرداد۱۳۳۲<br />
* '''زمین'''، دی۱۳۳۴<br />
* '''چند برگ از یلدا'''، آبان۱۳۴۴<br />
* '''یادنامه'''، مهر۱۳۴۸ (ترجمه شعر تومانیان شاعر ارمنی، با همکاری نادرپور، گالوست خاننس و روبن)<br />
* '''تا صبح شب یلدا'''، مهر۱۳۶۰<br />
* '''یادگار خون سرو'''، بهمن۱۳۶۰<br />
* '''حافظ بهسعی سایه''' (دیوان حافظ با تصحیح ابتهاج) <br />
* '''آینه در آینه''' (برگزیده شعر)، بهاهتمام: محمدرضا شفیعیکدکنی، نشر چشمه، ۲۱۷ صفحه، چ.اول، ۱۳۶۹ و چ.سیوسوم، ۱۳۹۷، جمع تیراژ: حدودِ ۱۰۰هزار نسخه<br />
* '''تأسیان''' (اشعار ابتهاج در قالب نو)، نشر کارنامه، ۲۰۸ صفحه، چ.اول، ۱۳۸۵ و چ.پانزدهم، ۱۳۹۷، جمع تیراژ: بیش از ۶۰هزار نسخه<br />
* '''بانگ نی'''، نشر کارنامه، ۱۳۶ صفحه، چ.اول، ۱۳۹۵ و چ.دوم، ۱۳۹۷، جمع تیراژ: ۱۸۷۰۰ نسخه<br />
* '''حافظ'''، شمسالدینمحمد حافظ؛ مصحح: هوشنگ ابتهاج، توس، ۷۱۶ صفحه، چ.اول، ۱۳۷۳<br />
* '''حافظ'''، بهاءالدین خرمشاهی؛ بهاهتمام: هوشنگ ابتهاج، طرح نو، چ.اول<br />
<br />
<br />
===جوایز و افتخارات===<br />
* ستارهٔ طلایی با روبانی آبیرنگ، شاید نخستین جایزهٔ سایه برای بهترین شعر با موضوع «صلح» باشد که در خانهٔ «سعید نفیسی» و در حضور [[نیما یوشیج|نیما]] میگیرد.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۹}}</ref><br />
<br />
<br />
===منبعشناسی (منابعی که دربارهٔ آثار فرد نوشته شده است)===<br />
* '''در زلال شعر: زندگی و شعر هوشنگ ابتهاج''' (ه.ا.سایه)، گردآوریِ کامیار عابدی، نشر ثالث، چ.اول، ۱۳۷۷؛ چ.دوم، ۱۳۸۶ و چ.سوم، ۱۳۹۰<br />
* '''در کوچهسار شب''' (صور خیال در شعر امیرهوشنگ ابتهاج، سایه)، نوشتهٔ رویا ربیعزاده، نشر نگار و نیما(نگیما)، چ.اول، ۱۳۹۱<br />
* '''[[پیر پرنیاناندیش]]'''، دوجلدی، نوشتهٔ میلاد عظیمی و عاطفه طیه، گردآوری خاطرات سایه، چ.اول، ۱۳۹۱ و چ.یازدهم، ۱۳۹۶، جمع تیراژ در هر جلد: ۱۷۱۰۰ نسخه<br />
* '''نگاهی مختصر به ابوشادی و ابتهاج'''، نوشتهٔ محمد برغمدی، نشر گیوا، چ.اول، ۱۳۹۴<br />
* '''بهدنبال سایه'''، بهاهتمام گیتی رحیمی، نشر یاسآرا، چ.اول، ۱۳۹۴<br />
* '''سایه در آفتاب''' (سنت و نوآوری در شعر هوشنگ ابتهاج)، نوشتهٔ نجمه نوروزیچگینی، پیام فروغیراد و محقق اردبیلی، چ.اول، ۱۳۹۵<br />
* '''نگاهی به عاشقانههای رهی معیری و هوشنگ ابتهاج'''، نوشتهٔ ماریه موسینژاد، نشر فرهیختگان دانشگاه، چ.اول، ۱۳۹۶<br />
* جلوههای رمانتیسم در شعر هوشنگ ابتهاج، نوشتهٔ لیلی میرزایی، نشر ندای کارآفرین، چ.اول، ۱۳۹۶ <br />
* '''موسیقی ایرانی در شعر سایه''' سرایشِ مهدی فیروزیانحاجی، چ.اول، ۱۳۹۶ و چ.دوم، ۱۳۹۷<br />
* '''بازتاب مسائل اجتماعیفرهنگی در شعر معاصر''' (با نگاهی به اشعار سه شاعر معاصر ابتهاج، بهبهانی و آذرخشی)، نوشتهٔ سمانه پاسبانوطن، نشر سنجشودانش، چ.اول، ۱۳۹۷<br />
<br />
===بررسی چند اثر===<br />
====[[بانگ نی]] و نظر میلاد عظیمی====<br />
{{گفتاورد تزیینی| بارها از سایه شنیدم که ''«بانگ نی»'' از لحاظ فوتوفن شاعری، اوج کار اوست. میگوید در این کتاب توانسته به آن زبان سادهٔ آراستهای که مطلوب اوست، برسد. حق هم با اوست. «بانگ نی» منظومهای است که برای سطرسطر و کلمهبهکلمهاش فکر شده است. سایه مثل یک مجسمهساز سختگیرِ زیباییشناس اجزای آن را بارها و بارها ساخته و تخریب کرده و تغییر داده است. راستش را بخواهید هنوز هم کار این کتاب را تمامشده نمیداند. در این سخن اغراقی نیست. نمونههای مختلف ابیات این منظومه را که طی سالها بهتفاریق سرودهشده دیدهام. <br />
هر بخش بانگ نی در زمانی و بهمناسبت موضوعی سروده شده است. فیالمثل بخش «کرکسی خود را به سیمرغی گرفت» (صص ۷۱و۷۲) مربوط است به وقایع تشکیل حزب رستاخیز و تبختر «آن پادشاه» که گفت هرکس از وضع مملکت راضی نیست، برود. سایه غزلی هم برای این موضوع گفته است؛ غزل زیبای «در فتنهٔ رستاخیز». پیداست تفرعن آن پادشاه، کامش را تلخ کرده بود. هنوز هم وقتی آن تفرعنهای نابخردانه را بهخاطر میآورد اوقاتش تلخ میشود. تاآنجاکه شنیدم یکی از دلایل توقیف چندسالهٔ کتاب، کژخوانیِ همین بخش بوده است. <br />
''بانگ نی'' با همهٔ زبان ساده و عاطفهٔ نافذ و بیان شیوایی که بیتها و مصراعهایش را تا حد ضربالمثلشدن برمیکشد، البته «تأویل»پذیر است. تاریخ مصرف ندارد. آیینهای است در برابر زمانه و ابنای آن و البته آیینهای است که عبور سالیان سایه را از معبر زمان و زمانه بازتاب میدهد.<br />
این اواخر سایه، مقالهای از [[احسان طبری]] دربارهٔ ''بانگ نی'' به من نشان داد. جای آن است که دوستان نکتهشناس ما در «اندیشهٔ پویا»، آن مقاله را بازنشر کنند و به نقد و بررسی آن بپردازند. ابیاتی از ''بانگ نی'' در سال پنجاهوهشت در نشریهٔ «سوگند» منتشر شده بود. احسان طبری آن مرد دانشمند هنرفهم سیاستپیشهٔ سیاستزده، در شمارهٔ بعد همان نشریه، مقالهای نوشت با عنوان «بانگ نی و رنگ خون».<ref>{{یادکرد ژورنال|عنوان=سوگند|شماره= ۹|سال=۱۳۵۸|صص ۳و۷}}</ref> طبری در آن مقاله مهمترین سخنش با سایه این بود که ''بانگ نی'' بهاندازهٔ کافی صریح نیست. تأویلپذیر است:<br />
:«هنوز توقعاتی میتواند باقی گذارد. مثلاً میشد هم در ساخت فکری و هم در ساخت تمثیلی مثنوی غنای بیشتری وارد کرد. شاید میشد از همان آغاز «معاصر»بودن آن را بهشکل برجستهتری روشن ساخت؛ زیرا اندیشههای اولیهٔ مثنوی با تمام دلانگیزی در ژرفای خود هنوز کمابیش تجریدی، مهآلود و تفسیرشدنی است».{{سخ}}<br />
سخن طبری البته برهنه است و تأویلپذیر نیست. توقع او آن است که شاعر از همان ابتدا چنان برهنه و فاش سخن بگوید که «بوی خون انقلاب» از آن بهراحتی شنیده شود. میگوید:<br />
:«توقع» این است که این «لیریک اجتماعی و حتی پیکارجو» آنقدر صریح شود که «هویت خود را زودتر برای خواننده روشن کند تا خواننده بداند که با یک سند هنری نیرومند دربارهٔ یک انقلاب بزرگ (بزرگ از جهت حماسه و بزرگ از جهت عاطفه) سروکار دارد. این امر بر نیروی بسیجگر این مثنوی بازهم میافزاید و آن را بیشتر به میان تودهها میبرد و بیشتر در نسج روحی جامعه نفوذ میدهد».{{سخ}}<br />
سیاس نظریهپرداز، این مقاله را نوشت تا ''بانگ نی'' را تأویل «رفیقانه» کند و بر «رنگ خون» آن تأکید بایسته. اندیشههای تجریدی را با بیان روشن و نظامیافته از دل مازهای رازآلود بیان سایه بیرون بکشد تا «بوی خون انقلاب» از آن بهتر استشمام شود.<br />
دانشمند هنرشناس سیاستزده اما، نمیدانست که انقلاب روزگار چه بازیهایی در پرده دارد. نمیدانست «خاتمت» او درخشانترین و تراژیکترین و عبرتآموزترین فراز «بانگ نی» خواهد شد. نمیدانست که نسلها و نسلها خواهند خواند:}}<br />
<span style="color:purple">'''روزگارا قصد ایمانم مکن...'''{{سخ}}'''«کژ» مکن از «راه» پیشاهنگ را...'''{{سخ}}'''«حب ذاتم» را مکن فرمانروا...'''{{سخ}}'''توبه کردی زآنچه گفتی ای حکیم...'''{{سخ}}'''سالها شد تا برآمد نام مرد...'''{{سخ}}'''توبهفرما را فزونتر باد ننگ...'''{{سخ}}'''ما زیان دیدیم و او نابود شد...'''{{سخ}}'''من در این بازی چه بردم باختم...'''{{سخ}}'''من در این بازی چه بردم باختم...'''<br />
</span><noinclude><br />
{{سخ}}بانگ نی روایت دردناک زندگی شومبختان «باختهای» است که در بنبست زندگی به جایی میرسند که آرزوی مرگ یاران میکنند... ''بانگ نی'' پارههای دل و جان شاعر زخمخوردهٔ بادبانشکستهٔ آشیان برباد است. بارها و بارها گریههای هقهقگونهٔ شاعر را وقتی که پارههایی از این شعر را برایم میخواند، دیدهام...{{سخ}}<br />
<span style="color:darkorange">'''نی حدیث راه پرخون میکند و...''' <font color=darkcyan>ᗙ ᗙ ᗙ</font> '''در نفیرش مرد و زن نالیدهاند...'''<br />
</span><noinclude><br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkblue}}{{ب|'''ای که چون خورشید بودی باشکوه'''|'''در غروب تو چه غمگین است کوه'''}}<br />
{{ب|'''برگذشتی عمری از بالا و پست'''|'''تا چنین پیرانهسر رفتی ز دست'''}}<br />
{{ب|'''کاشکی خود مرده بودی پیش از این'''|'''تا نمیمُردی چنین ای نازنین'''}}<br />
{{ب|'''شومبختی بین خدایا این منم'''|'''کآرزوی مرگِ یاران میکنم'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===ناشرانی که با او کار کردهاند===<br />
<br />
<br />
===تعداد چاپها و تجدیدچاپهای کتابها===<br />
<br />
<br />
==نوا، نما، نگاه==<br />
===خواندنی و شنیداری و تصویری و قطعاتی از کارهای وی (بدون محدودیت و براساس جذابیت نمونههای شنیداری و تصویری انتخاب شود)===<br />
[[پرونده:Dastkhat syavash.png|150px|thumb|بندانگشتی|راست|<center>رباعیِ نیما برای مرتضی{{سخ}}به دستخط سیاوش</center>]]<br />
<gallery>پرونده:QRC nnDHqh5VEgD6.mp4|<center>دیدار شگفتانگیز سایه و لطفی در ایستگاه کلن پس از مدتها دوری</center></gallery><br />
<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عابدی| نام = کامیار|عنوان =در زلالِ شعر؛ بررسی زندگی و شعر هوشنگ ابتهاج| سال = ۱۳۹۰| ناشر = ثالث |مکان = تهران|شابک = ۹۷۸-۹۶۴-۳۸۰-۲۶۱-۵|صفحه = ۶۳۲}}<br />
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=دهباشی|نام=علی|عنوان=جشننامهٔ سایه (گزارشی از شب سایه)|ژورنال=دو ماهنامه ادبیفرهنگی بخارا |مکان= تهران |دوره= |شماره=۹۵و۹۶|سال=۱۳۹۲|ص۲۸۹|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عظیمی| نام = میلاد | نام خانوادگی۲ = طیه | نام۲ = عاطفه| عنوان =پیر پرنیاناندیش (۲جلدی)|جلد=اول|سال =۱۳۹۶|ناشر= سخن |مکان= تهران|شابک= ۹۷۸-۹۶۴-۳۷۲-۵۹۸-۳|صفحه=۶۳۲}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عظیمی| نام = میلاد | نام خانوادگی۲ = طیه | نام۲ = عاطفه| عنوان =پیر پرنیاناندیش (۲جلدی)|جلد=دوم|سال =۱۳۹۶|ناشر= سخن |مکان= تهران|شابک= ۹۷۸-۹۶۴-۳۷۲-۵۹۹-۰|صفحه=۸۶۰}}<br />
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی= طبری|نام=احسان|عنوان=سوگند|ژورنال= نشریه|مکان= تهران |دوره= دوم|شماره= ۹|سال=۱۳۵۸|صص ۳و۷}}<br />
<br />
==پیوند به بیرون==<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/TpIOd/%D8%AD%D8%B1%D9%81_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B4%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87|عنوان = شناخت آدم ساده، ساده است.| ناشر=وبگاه آپارات| تاریخ انتشار=۱۱آبان۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۱اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=http://bukharamag.com/1392.08.4098.html|عنوان = گویی مردهها زنده میشوند!| ناشر= بخارا، مجلهٔ فرهنگی و ادبی|تاریخ انتشار= ۶آبان۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۱اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.hamshahrionline.ir/news/96010/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B6|عنوان = کوتاه بشناسیم!| ناشر=همشهری آنلاین| تاریخ انتشار=۳آذر۱۳۸۸|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = https://www.khabaronline.ir/news/513962/%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D9%85-%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF|عنوان = ابتهاج هم رأی داد| ناشر = خبر آنلاین| تاریخ انتشار=۴اسفند۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.ion.ir/news/219051/|عنوان = ابتهاج رأی خود را در صندوق انداخت| ناشر=ایران آنلاین بهنقل از ایلنا| تاریخ انتشار=۲۹اردیبهشت۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.khabaronline.ir/news/458670/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DB%8C|عنوان = سایه از شهریار چرا رنجید؟!| ناشر= خبر آنلاین| تاریخ انتشار= ۲۷شهریور۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۵اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.bbc.com/persian/arts/2013/04/130412_l41_book_sayeh_memoir_review|عنوان = آفتابی در سایه!| ناشر=بیبیسی| تاریخ انتشار= ۲۴فروردین۱۳۹۲(۱۳آوریل۲۰۱۳)|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=http://music.iranseda.ir/detailsArtist/?VALID=TRUE&g=77382|عنوان = صدای سایه شنیده شد!| ناشر= ایرانصدا (صدای جمهوری اسلامی ایران)، دبیر سرویس صدای موسیقی: علی جعفری فوتمی| تاریخ انتشار=|تاریخ بازبینی=۱۵اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=@MilaadAzimi|عنوان = نور سیاه| ناشر= کانال تلگرامی یادداشتهای ایرانشناسیِ میلاد عظیمی| تاریخ انتشار= ۹اسفند۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۲اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.ion.ir/news/438416/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان = میراث ملی شد، خانهٔ کودکیش!| ناشر=ایرانآنلاین| تاریخ انتشار= ۱۴دی۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۱اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/2XxU7/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%AF%3A_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC_%28%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87%29|عنوان = بهنود از سایه میگوید| ناشر=آپارات| تاریخ انتشار= |تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/gnPZK|عنوان = گفتوگو با سایه| ناشر=آپارات بهتلاش شبکهٔ تماشا| تاریخ انتشار= ۱۳۹۵|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/n7b2R/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF_%D9%82%D9%84%D9%85_%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%8C_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان = آشنایی با سایه از زبان قلمفرسایان| ناشر=آپارات بهکوشش داریوش سربلند و اردلان جنتی| تاریخ انتشار= ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://chakaame.com/mag/1167|عنوان = بهبهانهٔ ۹۰سالگی سایه| ناشر=چکامه| تاریخ انتشار= ۶اسفند۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/Z8HqE|عنوان = یکسال یکسال از سایه یاد میکنیم!| ناشر=آپارات بهکوشش سایت ایرنا۲۴ |تاریخ انتشار= ۶اسفند۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.youtube.com/watch?v=yQOes29YiD4&list=RDyQOes29YiD4&start_radio=1&t=0|عنوان = بهنود، پیر پرنیاناندیش را بازشناساند!| ناشر= وبگاه یوتویوب|تاریخ انتشار= ۶اسفند۱۳۹۱|تاریخ بازبینی=۱۰اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/648562/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C|عنوان = بنویسم کاخ سلطنتی در فلان کشور دنیا برای من است، کافی است؟!| ناشر=عصر ایران بهنقل از ایسنا| تاریخ انتشار= ۱۸دی۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۵فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/98012510585/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|عنوان = ترسیدند خانهٔ سایه نباشد، کوبیدنش!| ناشر= ایسنا| تاریخ انتشار= ۱۸دی۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۵فروردین۱۳۹۸}}</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%87%E2%80%8D.%D8%A7.%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87&diff=27261ه.ا.سایه2019-04-26T16:52:08Z<p>درویش خرسند: /* زمینهٔ فعالیت */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده<br />
| نام = هوشنگ ابتهاج<br />
| تصویر = HushangEbtehaj.jpg<br />
| توضیح تصویر = '''آدمی که از پشت کوه آمده.'''<ref name=''آپارات''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/TpIOd/%D8%AD%D8%B1%D9%81_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B4%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87|عنوان = شناخت آدم ساده، ساده است.}}</ref><ref name=''شب سایه''>{{یادکرد وب|نشانی=http://bukharamag.com/1392.08.4098.html|عنوان = گویی مردهها زنده میشوند!}}</ref><br />
| نام اصلی = امیرهوشنگ ابتهاج سمیعی گیلانی<ref name=''از سایه''>{{یادکرد وب|نشانی = http://www.hamshahrionline.ir/news/96010/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B6|عنوان=کوتاه بشناسیم!}}</ref><br />
| زمینه فعالیت = سرایش و تصحیح و پژوهش<br />
| ملیت = <br />
| تاریخ تولد = ۶اسفند۱۳۰۶<ref name=''زندگیوآثار''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۷}}</ref><ref name="مجله بخارا">{{یادکرد ژورنال|عنوان=گزارشی از شب سایه|ژورنال= بخارا(جشننامهٔ سایه|سال=۱۳۹۲|ص۲۸۹}}</ref><br />
|محل تولد = رشت<br />
| والدین = میرزا آقاخان ابتهاج و فاطمه رفعت<br />
| تاریخ مرگ = <br />
| محل مرگ = <br />
| علت مرگ = <br />
| محل زندگی = رشت، تهران و کلنِ آلمان<br />
| مختصات محل زندگی = <br />
| مدفن = <br />
| در زمان حکومت =<br />
| اتفاقات مهم =<br />
| نام دیگر =<br />
| لقب =<br />
| بنیانگذار = <br />
| پیشه = شاعر و مصحح و پژوهشگر<br />
| سالهای نویسندگی = <br />
| سبک نوشتاری =<br />
| کتابها = [[نخستین نغمهها]]، [[سیاهمشق]](۱، ۲، ۳، ۴ و شعر نو)، [[شبگیر]]، [[چند برگ از یلدا]]، [[تا صبح شب یلدا]] و...<br />
| مقالهها =<br />
| نمایشنامهها =<br />
| فیلمنامهها =<br />
| دیوان اشعار =<br />
| تخلص = '''ه.ا.سایه''' و سایه<br />
| فیلم(های) ساخته براساس اثر(ها)=<br />
| همسر = آلما مایکیال (۱۳۳۷ تاکنون)<br />
| شریک زندگی = <br />
| فرزندان = یلدا، کیوان، آسیا و کاوه<br />
| تحصیلات = <br />
| دانشگاه =<br />
| حوزه =<br />
| شاگرد = <br />
| استاد =<br />
| علت شهرت = <br />
| تأثیرگذاشته بر = <br />
| تأثیرپذیرفته از = [[شهریار]] و [[نیما یوشیج]]<br />
| وبگاه = <br />
| imdb_id = <br />
| soure_id =<br />
| جوایز = جایزهٔ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار<br />
| گفتاورد =<br />
| امضا = Emza.Sayeh.png<br />
}}<br />
<br />
[[پرونده:Amirhoushang ebtehaj.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه و خاطرات رادیو'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh&Alma.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''۱۰مهر، سالگرد ازدواج'''</center>]]<br />
[[پرونده:Amirhoushang-ebtehaj-0.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''تورق گذشته برای ثبتش'''</center>]]<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh1.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''لحظههای ناب خواندن اثر'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh & lotfi.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه و لطفی در حیاط رادیو'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh& lotfi& shajareyan.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''کاروان شعر و موسیقی'''</center>]]<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh2.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''نشود فاشِ کسی{{سخ}}آنچه میان من و توست'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh&shahriyar.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه و شهریار جداشدنی نبودند'''</center>]]<br />
<br />
<br />
'''امیرهوشنگ ابتهاج''' معروف به '''هوشنگ ابتهاج'''، ملقب به '''سایه''' و متخلص به '''ه.ا.سایه''' غزلسرا، مصحح دیوان حافظ و موسیقیپژوه است که آثارش نشان از ارادت همزمان به شعر [[نیما یوشیج]] و غزل [[شهریار]] دارد.<br />
<center>* * * * *</center><br />
سایه شعر را از نوجوانی آغاز کرد و پس از گامهای آغازین خود، به تجربههای [[فریدون تَوَلَلی]] و نیما گروید و البته هرگز از سرودن غزل غافل نشد. درواقع تلاشهایش در مسیر اعتلابخشی به غزل فارسی است و لذا در شعر نو از پیشگامان سرشناس و در غزلسرایی از گزیدهگویان و پاکیزهسخنان عصر خویش است، بهگونهای که سِحر کلامش همواره مخاطبان را بهسمت خود میرباید.<ref name=پیشسخن>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۷تا۱۰}}</ref><br />
{{سخ}}ابتهاج همچنین مدتی بهعنوان مدیرکل شرکت دولتی سیمان تهران مشغول بهکار شد.<ref name="گالیا">{{یادکرد وب|نشانی= https://www.sarpoosh.com/biography/poets-thinkers/biography-hushangebtehaj970120.html|عنوان = گفتوگوی جدید با سایه در آلمان؟!| ناشر=شعر سرپوش| تاریخ انتشار=|تاریخ بازبینی=۱۸اسفند۱۳۹۷}}</ref><br />
این موضوع قطعاً برمیگردد به فعالیتهای اجرایی عموهای ناتنیاش، سه برادری که در سالهای دههٔ سی و چهل خورشیدی، زمام برخی از امور مهم جامعهٔ درحالگذار ایران را بهدست داشتند. ابوالحسن ابتهاج (رئیس سازمان برنامهوبودجه)، غلامحسین ابتهاج (شهردار تهران) و احمدعلی ابتهاج (مدیر کارخانه سیمان).<br />
{{سخ}} وی شش سال نخست دههٔ پنجاه را نیز در رادیو گذراند. پس از کنارهگیری داوود پیرنیا سرپرست برنامه گلها بود و برنامهٔ موسیقایی ''گلچین هفته'' را پایه گذاشت.<ref name="گالیا"/> وی در دههٔ هفتاد به امریکا و اروپا سفر کرد و به شعرخوانی و سخنرانی دربارهٔ دیوان حافظ در شهرهای برکلی، لوسآنجلس، دالاس، نیویورک، فیلادلفیا، ساندیهگو و سیاتل پرداخت.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
<br />
<br />
==داستانک==<br />
===شیطنت دوران کودکی===<br />
امیرهوشنگ، تک پسر آقاخان و فاطمه خانم، از کودکیش چنین یاد میکند:<br />
:بعد از من، سه ختر بهدنیا آمدند و یک پسر هم قبل از من بود که نیامده رفت. خیلی عزیزکرده و خودسر و لوس و از خودراضی بار آمدم! خیلی اذیتکننده بودم و آزارگر. یک بچهٔ کمسالتر از خودم را با طناب میبستم و از درخت آویزان میکردم.<ref name= ''کودکیم''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۸}}</ref><br />
<br />
===مدرسه پشت مدرسه عوض میکردم!===<br />
کلاس اول و دوم ابتدایی را در مدرسهٔ عنصری، سوم تا پایان هفتم را در مدرسهٔ قاآنی، کلاس هشتم را در مدرسهٔ لقمان و چهارم و پنجم متوسطه را در مدرسهٔ شاپور رشت میگذراند تا بالاخره ابتدایی و متوسطه تمام شود و سرانجام نیز دورهٔ متوسطه را بهپایان نرسانده، رهسپار تهران میشود؛ اما آنجا نیز در مدرسهٔ تمدن دو سال کلاس پنجم متوسطه را رد میشود و بعد هم دیگر هرگز مدرسه نمیرود و درس خواندن را رها میکند.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۸، ۱۹، ۲۲ و ۲۶}}</ref><br />
<br />
===از آشپزی تا موسیقی===<br />
گرچه در درس و مدرسه کوشا نبوده، شیفتهٔ مهارتآموزی شد و در کنار نقاشی و مجسهسازی، دیگر هنرها نیز هرکدام در دورهای علاقهاش را جلب کرد:<br />
:«در همان هشت تا دهسالگی برای غذاپختن حرص میزدم. یک بار هم سه ماه تابسان مرا فرستادند پیش یک خانم خیاط. شاید چون در خانه شلوغ میکردم. گلدوزی و دِسْمِهدوزی هم از او یاد گرفتم. مدت کوتاهی هم پیش «موسیو یرواندی» پدر «جرج مارتیرسیان» نوازندهٔ ارکسر سمفونی تهران، مشق ویلون کردم.»<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۹}}</ref><br />
<br />
===کُشتی و وزنهبرداری تفریحی، بیلیارد حرفهای===<br />
{{گفتاورد تزیینی|کُشتی و وزنهبرداری دو رشتهٔ محبوبش در همان دوران کودکی و نوجوانی است و البته بهگفتهٔ خودش بیلیارد برایش دنیایی دیگری است:<br />
:اساساً چند چیز بود که من هر مصیبتی رو با اونها میتونستم تحمل و فراموش کنم: یکی پیش شهریار میرفتم و یکی بیلیارد بازی میکردم. گاهی روزی چهارده ساعت بیلیارد بازی میکردم، توی بازی بیلیارد میتونستم مرگ مادرم رو فراموش کنم، هر ناکامی رو فراموش کنم، وقتی بیلیارد بازی میکردم انگار که مسخ شده بودم، انگار که ذهن و حافظهٔ من، از من گرفته شده بود، فقط بازی میکردم.<ref name=بیلیارد> <br />
{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱}}</ref><ref name="ماجرای دلخوری">{{یادکرد وب|نشانی= https://www.khabaronline.ir/news/458670/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DB%8C|عنوان=سایه از شهریار چرا رنجید؟!}}</ref>}}<br />
<br />
===داستانکهای انتشار===<br />
<br />
<br />
===عشق و دو بار حضور عمیقش===<br />
====برای معشوقهاش گالیا====<br />
امیرهوشنگ جوان، دلباخته دختری ارمنی به نام ''گالیا'' ساکن رشت بود و این عشقِ دوران جوانی دستمایهای شد برای سرودن اشعار عاشقانهٔ آن ایام. بعدها نیز که ایران غرق خونریزی و جنگ و بحران شد، شعری با اشاره به همان روابط عاشقانهاش با گالیا سرود.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
====عاشقانههای آلما====<br />
=====نمیگم دوستت دارم=====<br />
یکی از گلایههای همیشگی آلما اینه که من تاحالا نگفتم: «دوستت دارم.» برای اینکه گفتن این جمله برام بوی حقهبازی میده... به من میگفت: «بمیر»، میمُردم؛ یعنی فراتر از دوستداشتن... حالا چه اهمیتی داره که به زبون بیارم. موضوع غرور و تفرعن نیست بهخدا... من طوری نشون میدم که اصلاً هیچم. اصلاً چه نیازی داره که آدم این جملات توخالی مضحک رو بگه.<ref name=آلما>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۳۲۹}}</ref><br />
<br />
<br />
=====زندان و آلما و غزل=====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:green}}<br />
{{ب|'''بود که بار دگر بشنوم صدای تو را؟'''|'''ببینم آن رخ زیبای دلگشای تو را؟!'''}}<br />
{{ب|'''مباد روزی چشم من ای چراغ امید'''|'''که خالی از تو ببینم شبی سرای تو را'''}}<br />
ٰ{{ب|'''دل گرفتهٔ من کی چو غنچه باز شود'''|'''مگر صبا برساند به من هوای تو را'''}}<br />
{{ب|'''چنان تو در دل من جا گرفتهای ای جان'''|'''که هیچکس نتواند گرفت جای تو را'''}}<br />
{{ب|'''به پایداری آن عشق سربلند قسم'''|'''که سایهٔ تو بهسر میبرد وفای تو را'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===سایه شدم چرا؟!===<br />
سایه در استدلال نام شاعریاش میگوید:<br />
:«حروف و کلمات برای من رنگ دارند: <font color=gray>'''«ر»'''</font> ''خاکستری''، <font color=orange>'''«گ»'''</font> ''نارنجی'' و <font color=black>'''«ج»'''</font> ''سیاه'' است. یا کلمات برایم سرد و گرماند: سایه کلمهای «سرد» است. گلابی کلمهای «گرم» است. بهگمانِ من در کلمهٔ <font color=violet>'''سایه'''</font> یه مقدار آرامش و خجالتیبودن و فروتنی و بیآزاربودن هست؛ اینها برای من جالب بود و با طبیعت من میساخت.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۵۸}}</ref><br />
:خود کلمهٔ <font color=violet>'''سایه'''</font> از نظر حروف الفبا حروف نرم بدونادعایی است. در آن یک نوع افسوس وجود دارد و ذات معنای این کلمه، نوعی افتادگی است درمقابل خشونت و حتی میشود گفت وقاحت.<ref name= ''تماشای سایه''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/gnPZK|عنوان=گفتوگو با سایه}}</ref><br />
<br />
<br />
===داستانک استاد===<br />
<br />
<br />
===داستانک شاگرد===<br />
<br />
<br />
===داستانک مردم===<br />
<br />
<br />
===ده تا بیست مطلب از مجلات دورهٔ خود===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای دشمنی===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای دوستی===<br />
====[[سیاوش کسرایی|کسرایی]] ناجی چایخوردن====<br />
چایی میخوردیم، پنج زار. پول چایی رو نداشتیم. کسرایی رو مینشوندیم توی کافه و میرفتیم توی خیابون. داد میزدیم: کمیتهٔ نجاتِ شاعر مردم سیاوش کسرایی! کمیتهٔ نجاتِ کسرایی! میگفتن: چی شده؟ کسرایی رو گرفتن؟ میگفتیم: نه! پول چایی رو ندادیم اون رو گرو گذاشتیم. دو تومن جمع میشد. هم کسرایی نجات پیدا میکرد و هم دو تا چایی دیگه میخوردیم. هرچی پول داشتیم خرج میکردیم. فردا هم خدا بزرگه!<ref name=خاطرات>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۱۷۱}}</ref><br />
<br />
====[[نیما یوشیج|نیما]]ی ظریف با صدایی شاهکار====<br />
روزی با سیاوش و [[مرتضی کیوان|کیوان]] نیما را از اداره برداشتیم و بردیم به ساختمان ششهفت طبقهٔ سیمانی خاکستریرنگ نزدیکی مخبرالدوله، آن زمان آسمانخراش تهران بود. کنارش دکهای بود. نیما چیزی نوشید و نطق و خطابهای ایراد کرد. از فیزیک گفت و فلسفه. تازه شعر '''[[مرغ آمین]]''' را گفته بود، شروع کرد به خواندن. گویی انبوهی زن و مرد ایستادهاند و دارد آن را میخواند. آمین! آمین!{{سخ}} خیلی لاغر و استخوانی و کوتاه بود. جثهٔ کوچکی داشت. صدایی که موقع خواندن این شعر از او میشنیدیم، گویی جمعیت کثیری دارند او را همراهی میکنند. آن روز اگر ضبط صوتی بود و میشد ضبط کرد، واقعاً شاهکاری بود!<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۳۵و۳۶}}</ref><br />
<br />
<br />
===داستانکهای قهر===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای آشتیها===<br />
<br />
<br />
===داستانک نگرفتن جوایز===<br />
<br />
<br />
===داستانک حرفی که حین گرفتن جایزه زده است===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای مذهب و ارتباط با خدا===<br />
<br />
<br />
===از درخشش ششساله تا استعفای ابدی===<br />
ابتهاج که از سال ۱۳۵۰تا۱۳۵۶ در رادیوی ایران مشغول شد و پس از کنارهگیری داوود پیرنیا سرپرست برنامه <font color=darkmagenta>'''''گلها'''''</font> و پایهگذار برنامه موسیقایی <font color=darkred>'''''گلچین هفته'''''</font> بود، بعد از حادثه میدان ژاله در ۱۷شهریور۱۳۵۷، به نشانهٔ اعتراض به وضع موجود، همراهبا محمدرضا لطفی و محمدرضا شجریان و حسین علیزاده، از رادیو استعفا داد.<br />
<br />
===داستانک نحوهٔ مرگ، بازتاب خبر مرگ در روزنامهها و مجلات و نمونههایی از آن===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای دارایی===<br />
<br />
<br />
===جمعاً ده دقیقه گیلکی حرف نزدم===<br />
سایه گیلکی معترف است که گیلکی حرف نزده است به دو دلیل، از یکسو:<ref name= ''کودکیم''/><br />
<center><br />
{|class="wikitable sortable" style="font-size:90%"<br />
|-<br />
!نسبتهای مادری<br />
!زادگاه<br />
!<br />
!نسبتهای پدری<br />
!<center>زادگاه</center><br />
|-<br />
| مادربزرگِ مادر<br />
| style="background:yellow"|<center>شیرازی</center><br />
| style="background:#F99"|<center><font color=darkbrown>♦</font></center><br />
| مادربزرگِ پدر<br />
| style="background:#B0E0E6"|<center>مازندرانی</center><br />
|-<br />
| مادرِ مادر<br />
| style="background:#33cccc"|<center>اصفهانی</center><br />
| style="background:#F99"|<center><font color=darkbrown>♦</font></center><br />
| مادرِ پدر و پدرِ پدر<br />
| style="background:lime"|تهرانی و تفرشی<br />
|-<br />
| مادر<br />
| style="background:#ffd233"|<center>رشتی</center><br />
| style="background:#F99"|<center><font color=darkbrown>♦</font></center><br />
| پدر<br />
| style="background:#ffd233"|<br />
<center>رشتی</center><br />
|}</center><br />
و از دیگر سوی:<br />
:پدر و مادرم با من و خواهرانم فارسی حرف میزدند. گرچه بچههای شهرستانی باهم بهزبان محلی صحبت میکنند؛ همه با من فارسی حرف میزدند.<ref name=''خانواده''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۲}}</ref><br />
<br />
===پدرسوخته===<br />
پدر و مادرش همواره باهم همدل و نیکرفتار بودند:<br />
: مجموعاً در خانه فضای خوبی داشتیم. من هیچوقت نشنیدم پدر و مادرم باهم دعوا کنند یا حتی با صدای بلند باهم حرف بزنند. در خانهٔ ما از هیچکس فحش شنیده نمیشد. حرف خیلی بدی که از دهان بچهها درمیآمد، پدرسوخته بود.<ref name=''خانواده''/> <br />
<br />
===شعر و افیون===<br />
وقتی دامنهٔ صحبت میلاد عظیمی با سایه به رابطهٔ شعر و افیون میکشد، از سایه میپرسد که آیا تا این ثانیه از عمر، به سراغ افیون رفته است؟ پاسخ سایه، اما روشن است:<br />
{{سخ}}«پیش اومده که با [[نادر نادرپور|نادرپور]] و [[مهدی اخوان ثالث|اخوان]] و ''تقی مدرسی'' به تریاکخانهها هم رفتم؛ ولی لب نزدم. خب من رفیق حجره و گرمابه و گلستان بچهها بودم. هر جا میرفتن باهاشون میرفتم.»<ref name=''آفتاب''>{{یادکرد وب|نشانی = http://www.bbc.com/persian/arts/2013/04/130412_l41_book_sayeh_memoir_review|عنوان=آفتابی در سایه!}}</ref><br />
<br />
===مهاجرت برای شیپور زدن!===<br />
{{گفتاورد تزیینی|من خودم مهاجرت نکردم، اول یکی از بچههایم رفت آلمان، بعد زنم رفت که بچهام تنها نباشد. بعد بچههای دیگرم رفتند، رفتن من اجباری بود؛ ولی اگر چیزی زندگی شما را تهدید میکند و خطر مرگ برای شما محرز است، شما حق دارید که هر نقطهٔ خطرناکی را ترک کنید تا درامان باشید. یک مدتی، من ممنوعالخروج بودم و بالاخره من هم رفتم. وقتی میخواهید کاری کنید که اصل زندگیتان است، در جایی میشود و در جای دیگری نمیشود. حتی اگر آن کار عبث باشد؛ مثلاً میخواهید شیپور بزنید. البته منظورم از شیپور، ابزار موسیقی نیست. شما نمیتوانید در خانهٔ خودتان شیپور بزنید؛ چون همسایه داد میزند که آقا شلوغ نکن، میخواهیم بخوابیم. [در این صورت] شما نهتنها حق دارید؛ بلکه وظیفه شماست جایی بروی که این تنها غرض زندگیتان را انجام دهید؛ حالا چه به بیابان بروید، چه جایی بروید که کسی مانع کارتان نشود.{{سخ}} با همهٔ این احوال، من مهاجرت نکردم، گاهی تهران هستم و در سال خوشبختانه چندین ماهی ایران هستم.<ref name="گالیا"/>}}<br />
<br />
===سایه و آواز و صدای...===<br />
همشاگردیاش در مدرسه تمدن نقل میکند که:<br />
:«هوشنگ بهمحض بیرونآمدن از دبیرستان، نفس عمیقی میکشید و شروع به خواندن میکرد و خلیلزاده یادش بهخیر، قسمش میداد که بس کند! ناگفته نماند که گرچه خداوند در زمینهٔ ذوق ادبی و شناخت موسیقی و هنر دربارهٔ هوشنگ دستودلباز بود؛ ولی درزمینهٔ صدا چندان لطفی به او نشان نداده بود.»<ref name=''آواز سایه''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۶}}</ref>{{سخ}}این در حالی است که سایه بهگفتهٔ خودش، در اوقات فراغت بهزمزمه آواز هم میخوانده. حتی یک بار آوازی در ماهور خوانده و ضبط کرده؛ هرچند بعد پشیمان شده و همه را پاک کرده است!<ref name=''آفتاب''/><br />
<br />
===میترسم بعد از مرگ هم شعر بگویم===<br />
من دوسه ساعت بیشتر نمیخوابم. صبح خیلی زود بیدار میشوم. خودم چای درست میکنم. صبحانه یک لیوان چای میخورم با کمی نان خشک تا ظهر. روزها مینشینم گاهی تلویزیون تماشا میکنم و میبینم که دنیا روزبهروز دیوانهتر میشود. بعد ناهار میخورم و دوباره دیوانگی دنیا را تماشا میکنم. برایم جالب است که بدانم آخر این دیوانگی دنیا تا به کجا خواهد کشید. بعد شب هم میروم و کمی میخوابم. همین! هیچ کار مهمی نمیکنم.{{سخ}} شعر هم که ویروسی است که از تن آدم نمیرود. ترسم این است که در آن دنیا هم دچار شعرگفتن شوم. شعرگفتن ایران و آلمان و ژاپن ندارد. گاهی چیزهایی به کله شما میآید و شما یاد گرفتهاید که آنچه حس میکنید، بگویید؛ گاهی کمتر و گاهی بیشتر.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh0.jpg|200px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه در نیمهٔ دوم دههٔ۱۳۲۰'''</center>]]<br />
===انتساب دو مطلب جعلی به سایه===<br />
بااینکه کذببودن هر دو مطلب برایم مسجل بود؛ اما از خود سایه پرسیدم و او نیز هر دو را تکذیب کرد:<ref name=''جعل''>{{یادکرد وب|نشانی=@MilaadAzimi|عنوان = نور سیاه}}</ref><br />
* پهنِ تر کف قبر مسلمان مستحب است!<br />
:بهنقل از شفیعی کدکنی گفتهاند که ابتهاج تعریف میکند در مراسم کفنودفن کسی دیدم که شخصی یک وجب سرگین و فضولات تَر گوسفند، کف قبر میریزد. از او پرسدیم این چه رسمی است که شما دارید؟! پاسخ داد در رساله نوشته که این کار مستحب است. چون برایم تعجبآور بود، بهسرعت و البته بهزحمت رسالهای یافتم و خواستم تا صفحهٔ مربوط به آن مطلب را نشان دهد. او نیز بخش آیین کفنودفن میت را آورد و گفت بفرما. دیدم، نوشته: <span style="color:darkred">'''«کفِ قبر مسلمان، مستحب است یک وجب پهنِ تر باشد.»'''<ref name=''جعل''/> </span><noinclude><br />
* سرودهٔ ''«مرگ بر آمریکا»'' اثری از سایه!<ref name=''جعل''/><br />
<span style="color:darkcyan"> <br />
'''آفت نوع بشر آمریکاست آمریکا{{سخ}}<br />
'''مرگ بر آمریکا{{سخ}}<br />
'''دشمن علم و هنر آمریکاست آمریکا{{سخ}}<br />
'''مرگ بر آمریکا{{سخ}}<br />
'''دشمن راه امام آمریکاست آمریکا{{سخ}}<br />
'''مرگ بر آمریکا{{سخ}}<br />
...</span><noinclude><br />
<br />
===به حنّانه نگفتم پیانو بلد نیستی!===<br />
{{گفتاورد تزیینی|سایه در خاطراتش میگوید:<br />
: یه کتابی چاپ شده به اسم یادنامهٔ مرتضی حنّانه. خب حنّانه دوست من بود. خیلی هم باسواد بود. توی اون کتاب نوشتن ابتهاج پشت پیانو نشست و شروع کرد به نواختن، بعد رو کرد به حنّانه و گفت شما بلد نیستین، باید این طوری بزنین و این طوری آهنگ بسازین... .<br />
:اصلاً من پیانو بلد نیستم. نه، هرگز چنین اتفاقی نیفتاده که من تکیه بدم به پیانو و مثلاً به کسی بگم که تو بلد نیستی؛ اونم به حنّانه. فردا یه آدم بیکار نیاد بنویسه که هنرمند فقید، پیانو هم نیکو مینواخت!<ref name=پیانو>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۲|ص=۱۲۵۹}}</ref>}}<br />
<br />
<br />
===داستانک شکایتهایی از دیگران کرده به محاکم و شکایتهایی که از او شده===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای مشهور ممیزی===<br />
====[[بانگ نی]] و انتشاری هرچند باتأخیر اما بدونِاطلاع مؤلف ====<br />
نوروز۹۶، میلاد عظیمی در مجلهٔ '''اندیشه پویا''' چنین نوشت:<br />
:نشر '''«بانگ نی»''' مهمترین اتفاق در حوزهٔ شعر معاصر در سال ۱۳۹۵ بود. کتابی که پس از سالها توقیف بالاخره از سوی انتشارات کارنامه منتشر شد. یاد محمد زهرایی بهخیر که با چه شور و شوقی اولین نسخهای را که از چاپخانه درآمده بود، برای سایه آورد. چشمانش هم میخندید وقتی میدید کتابی چنین زیبا و آراسته تولید کرده است.<br />
<br />
<br />
===داستانکهای مربوط به مصاحبهها، سخنرانیها و حضور رادیو یا تلویزیون یا فضای مجازی همراه ارائه نمونههایی از آن برای بخش شنیداری و تصویری===<br />
<br />
<br />
===مرگ و آرزوی پس از آن===<br />
سایه در پاسخ به مسعود بهنود که در گفتوگویی دوستانه از او میپرسد، هیچوقت به مرگ فکر کردی، چنین پاسخ میدهد:<br />
:«نه، البته این اواخر چرا. دیگه حالا هر روز آدم بهش فکر میکنه؛ ولی چیز زشت و بدی نیست یا اینکه آدم بترسه یا حیفش بیاد؛ چون دیگه خب آدم میگه همهٔ کارام رو کردم.»<br />
و وقتی بهنود پرسید که فکر میکنی چطور از سایه یاد کنند، آرزو کرد چنین از یاد او کنند:<br />
:«امیدوارم به این [یاد کنند] که هرچی میگفت با صداقت گفت و باور داشت.»<br />
<br />
===داستانهای دیگر===<br />
<br />
<br />
==زندگی و تراث==<br />
===سایه در قاب زمان===<br />
[[پرونده:Saeh javan.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|راست|<center>'''سایه در رادیو'''<ref name=''رادیوی سایه''>{{یادکرد وب|نشانی=http://music.iranseda.ir/detailsArtist/?VALID=TRUE&g=77382|عنوان = صدای سایه شنیده شد!}}</ref></center>]]<br />
* '''۱۳۰۶''' زادهٔ ۶اسفند در شهر رشت<br />
* '''۱۳۱۳''' آغاز تحصیلات، مدارس عنصری، قاآنی، لقمان و شاپور در رشت و دبیرستان تمدن در تهران<br />
* '''۱۳۱۸''' سرودن نخستین شعر و آشنایی با موسیقی<br />
* '''۱۳۲۵''' انتشار اولین نغمهها در مهروماه؛ مهاجرت به تهران؛ آشنایی با [[مهدی حمیدی شیرازی]] و [[فریدون تَوَلَلی]]<br />
* '''۱۳۲۶''' درگذشت مادر<br />
* '''۱۳۲۷''' آشنایی با محمدحسین بهجت تبریزی ([[شهریار]])، ابوالحسن صبا، حسین تهرانی، احمد عبادی و...<br />
* '''۱۳۲۸''' آشنایی با [[نادر نادرپور]]<br />
* '''۱۳۳۰''' انتشار ''[[سراب]]'' در فروردین؛ آشنایی با [[مرتضی کیوان]]، [[نیما یوشیج]]، [[احمد شاملو]]، [[مهدی اخوان ثالث]]، [[سیاوش کسرایی]]، [[منوچهر شیبانی]]، [[اسماعیل شاهرودی]]، [[فریدون مشیری]]، [[فروغ فرخزاد]] و [[سهراب سپهری]]<br />
* '''۱۳۳۱''' ورود به حزب توده<br />
* '''۱۳۳۲''' انتشار ''[[سیاهمشق۱]]'' با یاداشتی از مرتضی کیوان و مقدمهٔ شهریار از سوی انتشارات امیرکبیر؛ انتشار ''[[شبگیر]]'' در مردادماه؛ درگذشت پدر در آبانماه؛ استخدام در شرکت ساختمانهای کشوری و شرکت سیمان تهران<br />
* '''۱۳۳۳''' تیربارانشدن مرتضی کیوان همرزم وی در حزب توده و از یاران بسیار محبوبش، در ۲۷مهرماه<br />
* '''۱۳۳۴''' انتشار ''زمین'' در دیماه از سوی انتشارات نیل<br />
* '''۱۳۳۷''' ازدواج با آلما مایکیال؛ سفر به تبریز برای دیدار شهریار<br />
* '''۱۳۳۸''' تولد «یلدا»، تکدخترش؛ شرکت در «شب شعر» انجمن ایران و آمریکا<br />
* '''۱۳۳۹''' تولد «کیوان»، اولین پسرش<br />
* '''۱۳۴۰''' تولد «آسیا»؛ انتشار ۲۴ قطعه شعر در مجموعهٔ ''غزلیات معاصر ایران'' بهروسی با همت جهانگیر دُرّی و ورا کلاشتورنیا<br />
* '''۱۳۴۱''' تولد «کاوه»، آخرین فرزند خانواده؛ نگارش مقدمهای برای مجموعهٔ ''[[خون سیاوش]]''ِ کسرایی<br />
* '''۱۳۴۶''' شرکت در آیین شعرخوانی بر مزار حافظ<br />
* '''۱۳۴۸''' انتشار ''یادنامه'' ترجمهٔ شعر تومانیان شاعری ارمنی، با همکاری نادر نادرپور، گاموست خاننس و ر.بن در مهرماه<br />
* '''۱۳۵۱''' آغاز فعالیت در رادیو ایران با سمت سرپرست موسیقی ایرانی در خردادماه و تهیهکنندگی دو برنامهٔ ''گلهای تازه'' و ''گلچین هفته''<br />
* '''۱۳۵۲''' انتشار ''[[سیاهمشق۲]]''؛ حضور در کنفرانس نویسندگان آسیا و آفریقا و آمریکای جنوبی در شهر آلماتای قزاقستان؛ شرکت در سمینار شعر آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین در شهر ایروان ارمنستان بههمراه دکتر غلامعلی رعدی آذرخشی و [[صادق چوبک]]<br />
* '''۱۳۵۳''' راهاندازیِ گروه موسیقی «شیدا» با همکاری محمدرضا لطفی<br />
* '''۱۳۵۴''' راهاندازیِ گروه موسیقی «عارف» با همکاری حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان؛ خروج از شرکت سیمان تهران<br />
* '''۱۳۵۷''' استعفا از رادیو بهاتفاق گروه «شیدا» و «عارف» در ۱۸شهریورماه<br />
* '''۱۳۵۸''' راهاندازیِ «کانون چاووش» با همکاری محمدرضا لطفی، حسین علیزاده، پرویز مشکاتیان، گروه شیدا و گروه عارف؛ مصاحبه با نشریه «آفتاب»<br />
* '''۱۳۶۰''' انتشار ''تا صبح شب یلدا'' همراهبا دو کاست صدای شاعر؛ انتشار ''یادگار خون سرو'' تقدیمی به مرتضی کیوان در بهمنماه<br />
* '''۱۳۶۲''' زندانیشدن در اردیبهشتماه<br />
* '''۱۳۶۳''' آزادی از زندان در اردیبهشتماه با وساطت شهریار؛ تحقیق و تصحیح دیوان حافظ<br />
* '''۱۳۶۴''' انتشار ''[[سیاهمشق۳]]'' در فروردینماه<br />
* '''۱۳۶۶''' سفر به تبریز همراهِ [[محمدرضا شفیعی کدکنی]] برای آخرین دیدار با شهریار؛ سفر به آلمان و اقامت در شهر کلن<br />
* '''۱۳۶۷''' برپایی شب شعر در آلمان، اتریش و دانمارک<br />
* '''۱۳۶۸''' برپایی شب شعر در آلمان و دانمارک<br />
* '''۱۳۶۹''' انتشار ''آینه در آینه'' گزیدهای از اشعار بهانتخاب محمدرضا شفیعی کدکنی<br />
* '''۱۳۷۱''' انتشار ''[[سیاهمشق۴]]''؛ برپایی شب شعر در هلند<br />
* '''۱۳۷۲''' انتشار ''دیوان حافظ بهسعی سایه'' و پیشکش به آلما؛ برپایی شب شعر و سخنرانی دربارهٔ دیوان حافظ در بابل و لندن؛ برپایی شب شعر در سوئد، نروژ و دانمارک<br />
* '''۱۳۷۴''' سفر به آمریکا و کانادا و شعرخوانی و سخنرانی دربارهٔ «دیوان حافظ» در شهرهای برکلی، لوسآنجلس، دالاس، نیویورک، فیلادلفیا، ساندیهگو، سیاتل، واشنگتن، بالتیمور، شیکاگو، سنخوزه و اُکلاهاماسیتی در آمریکا و تورنتو و ونکوو در کانادا؛ انتشار دفتر هنر «ویژهنامهٔ سایه» طی اسفندماه در نیوجرسی<br />
* '''۱۳۷۸''' انتشار ''[[سیاهمشق (سیاهمشق۴،۳،۲،۱ و اشعار جدید)]]''<br />
* '''۱۳۸۵''' انتشار ''[[تاسیان]]'' (مجموعه شعر نو از ۱۳۲۵تا۱۳۸۲)<br />
* '''۱۳۸۶''' انتشار ویژهنامهٔ سایه در مجلات «نگاه نو و بخارا»؛ چاپ شعر در مجلات و نشریات بسیاری چون: سخن، کاویان، صدف، مصلحت، جهان نو، جامجم، خروس جنگی، کبوتر صلح، فرهنگ نو، سپیدوسیاه، اندیشهوهنر، خوشه، پیام نوین، راهنمای کتاب، فردوسی، هیرمند، آرش و...<br />
* '''۱۳۸۷''' ثبت ملی منزل او به نام «ارغوان»، از سوی سازمان میراث فرهنگی، خانهای از منازل سازمانی شرکت سیمان تهران<br />
* '''۱۳۸۵تا۱۳۹۱''' گفتوگوی ششساله با میلاد عظیمی و عاطفه طیه برای تدوین کتاب ''[[پیر پرنیاناندیش]]'' ثبت خاطرات قریبِ ۹دهه، زندگی '''''سایه'''''<br />
* '''۱۳۹۸''' تخریب خانهٔ مادری به دست شهرداری رشت، پس از دو سال تلاش هوادارن برای پیشگیری از آن.<br />
<br />
<br />
===کودکی و نوجوانی، جوانی، پیری===<br />
کنار تمام آنچه در ششماسفند۱۳۰۶ ارزش ثبت یافت، تولد امیرهوشنگ ابتهاج نیز اضافه شد؛ رشت، نزدیک «سبزمیدان»، خانهٔ مادری. خاندانش دیرزمانی بود که دیگر از تفرش به گیلان کوچ کرده و به اشتغال دیوانی داشتند. گوهر دختری که پدربرزگ پدری امیرهوشنگ، ابتهاجالملک شیفتهٔ او میشود، به دست یکی از کشاورزانش در روستای دگور گیلان بهقتل میرسد. بهگفته سایه، جد پدریش دو همسر و هفت فرزند داشت:<br />
« مادربزرگ من زن اولش بود که فقط پدرم را از او داشت. وقتی زن دیگری گرفته، مادربزرگم طلاقش را میگیرد و از آن زن هم سه پسر و سه دختر بهدنیان میآورد.»<ref name= ''کودکی سایه''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۷تا۱۹}}</ref> <br />
{{سخ}}بههیچروی در درس و مدرسه کوشا نیست. ابتدایی را تمام میکند؛ اما بعد از قبولنشدن در متوسطه، برای همیشه درس را رها میکند. درعوض کنار علاقه و پشتکار در هنرهای دستی و البته ورزش، در همان دوران نوجوانی یعنی سال ۱۳۱۸ با موسیقی و شعر آشنا شد.<ref name= ''کودکی سایه''/> وی در آغاز، همچون شهریار، چندی کوشید تا به راه نیما برود؛ اما نگرش مدرن و اجتماعی شعر نیما بهویژه پس از [[ققنوس]]، با طبع او که اساساً شاعری غزلسرا بود، همخوانی نداشت. پس، راه خود را که همانا غزل بود، دنبال کرد. ضمنآنکه در مجموعهآثار ابتهاج، اشعار نو درونمایهای تازه و ابتکاری دارد و چون فصاحت زبان و قوت بیانش با این درونمایهٔ ابتکاری همگام است، میوهٔ درخت تجربیاتش دلنشین مینماید.<ref name="گالیا"/><br />
عزیمتش به تهران در نیمهٔ دوم دههٔ ۱۳۲۰، درست زمانی است که سایه در رشت به شهرتی رسیده و دیگر هوایِ ماندن در زادگاه را ندارد. در تهران با [[مهدی حمیدی شیرازی]] آشنا میشود و در قطار تهراناهواز با [[فریدون تَوَلَلی]]. به سال ۱۳۲۵ دفتری از شعرهای دوران نوجوانیاش مینویسد که خود کتاب میشود به نام «اولین نغمهها». کتابفروشی طاعتی در چاپخانهٔ جاوید رشت، دفترش را چاپ میکند.{{سخ}} سکونتش در تهران بهخواست خود و خلاف رأی مادر و پدرش بود و فقط یک سال بعد مادر را از دست میدهد درحالیکه فرصت حضور بر بالینش را نمییابد. بازهم بهاصرار سایه، پدرش با سه خواهر وی به تهران میآید و بهدلیل اوضاع نابسامان مالی دوام نمیآورد. استاندار گیلان که از دوستان پدر است او را با خود به رشت برمیگرداند و پدر رئیس بیمارستان پورسینای رشت میشود.<br />
{{سخ}} آشنایی و دوستی سایه طی این سالها با [[محمدحسین شهریار|شهریا]] و [[نیما یوشیج]] تأثیراتی بر اشعارش میگذارد و کمکم با شاعران همنسلش که بعدها هریک نام و آوازهای مییابند، نشستهاو برخاستهای دوستانه دارد: [[نادر نادرپور]]، [[سیاوش کسرایی]]، [[احمد شاملو]]، [[منوچهر شیبانی]]، [[اسماعیل شاهرودی]]، [[فریدون مشیری]]، [[فروغ فرخزاد]]، [[سهراب سپهری]] و [[مهدی اخوان ثالث]]. {{سخ}} تهران و دوستان جدیدش همچنین بستری میشود برای گرایش بیشتر به حزب توده که البته کمتر رنگ و بوی سیاسی و حتی اجتماعی دارد و بیشتر وجهه ادبی و فرهنگی.<br />
دو مقولهٔ شعر و موسیقی، دو عرصهٔ اصلی و پرمایهترِ فعالیتهای سایه است. سایه از سرآمدان عرصهٔ اول و از شناسندگان عرصهٔ دوم بهشمار میرود. شگفتآور آن که عشق و علاقهاش به دومی بیشتر از اولی است که میدان اصلی هنرنمائی اوست. بهقول خودش، از موسیقی به شعر رسیده است.<ref name = ''آفتاب''/><br />
<br />
<br />
===شخصیت و اندیشه===<br />
<br />
<br />
<br />
===زمینهٔ فعالیت===<br />
<br />
<br />
<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh.khaneh pedari.jpg|210px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''جان خانهٔ مادری نجات مییابد؟!'''</center>]]<br />
<br />
===یادمان و بزرگداشت===<br />
====ثبت ملی یا تخریب خانهٔ کودکی====<br />
در آستانهٔ ۹۰سالگیِ امیرهوشنگ ابتهاج، دو فوریت الزام شهرداری رشت به خرید خانهٔ مادری ابتهاج جایی که وی چشم و زبان گشود و تبدیل آن به «بنیاد شعر و ادب سایه» با رأی قاطع اعضای شورای شهر تصویب شد که گویی آبی بود بر آتش جان همشهریانش تا دلنگران تخریب منزل بزرگِ شهرشان نباشند. یلدا ابتهاج دختر سایه برای تقدیر از تمام پیگیران، چنین پیام میفرستد:<br />
<span style="color:green">'''«اگر طالب گنجید، به ویرانه بگردید.»'''<ref name=''خانهٔ مادری''>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.ion.ir/news/438416/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان = میراث ملی شد، خانهٔ کودکیش!}}</ref></span><noinclude><br />
{{سخ}} سایه اما خود نیز طرفدارانش را این گونه پیام میدهد:<br />
:«این خانه، خانهٔ مادری من بود. مادرِ مادربزرگم صاحب این خانه بود که بعد این خانه به دخترش رسید و از دخترش که مادربزرگ من حساب میشد به مادر من رسید. این خانه بعد از فوت مادرم در سال ۱۳۲۶، به من و سه خواهرم رسید که ما به پدرم وکالت دادیم تا بفروشد. او در سال ۱۳۲۷ این خانه را فروخت. یک نفر، دو نفر دیگر هم این خانه را خریدند. شنیدم یکی از صاحبخانهها ساکن آمریکاست. با او هم گفتوگو کردند. به من گفتند در شهرداری رشت تصویب شده این خانه را بخرند تا به یک مرکز فرهنگی تبدیل شود. اخیراً هم شنیدم که حکمی صادر شده که این خانه را خراب کنند و ساختمان چندطبقه بسازند. این خانهٔ مادر من است. من تا ۱۹سالگی همیشه آنجا بودم. من تمام گوشهوکنار این خانه را میتوانم نقاشی کنم. چرا شهرداری گفته من باید این دو خط بنویسم که ثابت شود خانهٔ من است؟ این خانه، سند دارد، با اسم و جزئیات که از امضای دوخطی من بیشتر اهمیت دارد. به نظرم اینها همه بهانه است.<ref name=''واکنش ابتهاج''>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/648562/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C|عنوان = بنویسم کاخ سلطنتی در فلان کشور دنیا برای من است، کافی است؟!}}</ref><br />
آسودهخاطری همشهریانی که شنیده بودند خانه تخریب نخواهد شد، دیری نمیپاید و با انداختن بولدوزر به خشت و گل آن منزل کودکی، بنایی آوار میشود که قرار بود به یادگار بماند برای همیشهٔ ایام. بهخاک کشیدن خانهای که سایه در جوار قامتش، قد کشید، سرانجامِ دو سال جدال بین دو نهاد متولی است؛ شهرداری و میراث فرهنگی، آنهم درست وقتی که این سرای وفادار به مالکش، سیل پرآشوب سال را تاب آورد و خم نشد؛ اما آنانکه نباید میشکستنش، شکستنش.<ref name=''تخریب کردند!''>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/98012510585/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|عنوان = ترسیدند خانهٔ سایه نباشد، کوبیدنش!}}</ref><br />
<br />
<br />
====شب سایه====<br />
{{گفتاورد تزیینی|غروب یکشنبه ۵آبان۱۳۹۲، این چهرهها در «شب سایه» گردهم میآیند: [[سیمین بهبهانی]]، [[داریوش شایگان]]، [[نجف دریابندری]]، پوری سلطانی، [[آیدین آغداشلو]]، [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]، ایرج پارسینژاد، فخرالدین فخرالدینی، منوچهر پارسادوست، محبوبه مهاجر، ناصرالدین پروین، داود موسایی، اصغر علمی، شهرام ناظری، داریوش طلایی، یلدا ابتهاج و محمدافشین وفایی.<ref name=''شب سایه''/>{{سخ}}یکصدوسیوهفتمین شب بخارا همان آیین نکوداشت امیرهوشنگ ابتهاج است که در کانون زبان فارسی برگزار میشود. هرکس سخنش را با زبانی خاص خود به سایه میگوید:<br />
:'''[[محمود دولتآبادی]]''' باآنکه جسمش غایب است، با ارسال پیامی از دوسلدورف، جانش را حاضر میسازد.<br />
:'''پوری سلطانی''' با سپاس از سایه، در بیان برشی از زندگیِ خود میگوید: در آن سالهای سیاه زندگی من، این هوشنگ ابتهاج بود که سایهوار همه جا با من بود و آمادهٔ کمک به من و خانواده بیپناه کیوان.<br />
:'''شهرام ناظری''' پس از اشاره به نحوۀ آشناییاش با سایه و خاطراتی که با او دارد، با آواز و خواندن ابیاتی از سایه، شب را شورانگیزتر میکند.<br />
:'''فخرالدین فخرالدینی'''، پُرترهٔ سایه را در تابلویی به وی هدیه میدهد.<ref name=''شب سایه''/>}}<br />
<br />
<br />
===در آینهٔ آرا===<br />
====سایه در دفتر یادداشتهای روزانهٔ [[نیما یوشیج|نیما]]====<br />
سایه را دیدم. در مغازهٔ داوود. سبیل گذاشته بود. بسیار فکری بود. مرا مهمان کرد. گفت اتاقم را با حصیر و نی ساختهام. گفت عکس مرا دارد. میخواستم به او بگویم آنقدر فکری نباش. بسیار خواهد آمد که ما به اشتباهها و سادهلوحیهای خود برخورد کنیم و آنچه میدانستیم که چنان است، نهچنان است. میخواستیم به او بگویم که شاعر عموماً فکری ندارد؛ بهاستثنای شاعری فیلسوف و محقق و در چند رشته کارکرده. شاعر تقلیداً به فکرهای روزانه عقیدهمند شده و موضوعات شعر خود را روی آن قرار میدهد و به نظرش میآيد؛ نه از روی تحقیق که این فکر، مفید برای زندگی او و دیگران است...؛ <font color=purple>'''ولی سایه بسیار فکری بود.'''</font> مرا مهمان کرد. بعد مختصر آذوقهٔ شام را خرید و رفت.<ref name="نیما سایه">{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۳۴}}</ref><br />
<br />
<br />
====[[غلامحسین یوسفی]]====<br />
در وادی غزل معاصر، شعرهای سایه، از آثار خوب و خواندنی است. مضامین گیرا و دلکش، تشبیهات و استعارات و صور خیال بدیع، زبان روان و موزون و خوشترکیب و هماهنگ با غزل، از ویژگیهای شعر اوست و نیز رنگ اجتماعی ظریف آن یادآور شیوهٔ دلپذیر حافظ است. <font color=darkred>''دوزخ روح''</font>، <font color=darkred>''شبیخون''</font>، <font color=darkred>''خونبها''</font>، <font color=darkred>''گریهٔ لیلی''</font>، <font color=darkred>''چشمی کنار پنجرهٔ انتظار''</font> و <font color=darkred>''نقش دیگر''</font> از غزلهای برتر سایه است.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
<br />
===خودش را میگوید و آثارش را===<br />
====دیگر نمیخواهم چُنین باشم====<br />
سایه که هم خود از نثرنویسیاش شاکی است هم شهریار در نوشتن تنبلش میخواند، فروردین۱۳۳۰ زمانی که مجموعهٔ [[سراب]] تازه منتشر شده بود، چنین مقدمهای را خطاب به مرتضی کیوان برای آن کتاب نوشت:<br />
::<span style="color:DarkBlue{{{1|}}};background:lime{{{2|}}}">'''به پیشگاه مردم: پیام و پیمان'''</span><noinclude><br />
{{گفتاورد تزیینی|از نگاهی که در آن خشم و درد موج میزند ملامت تو را میشنوم و بیهیچگونه بهانه و سخنی سر فرو میافکنم. در رزمی که تو هستیِ خود را بر سر آن گذاشتهای من خاموش ماندهام و هرگاه که لب به سخن گشودهام آوازم، گناه خاموشیِ مرا گرانتر و نابخشودنیتر نموده است.{{سخ}} بههنگامی که خروش خشم و فریاد درد در پردهٔ دل تو میآویزد، من برای دلم، برای عشق بیمارم آواز خواندهام.{{سخ}} بههنگامی که نگاه آزادمردان کشور من از پشت میلههای زندان شعله میکشد، من برای نگاهی شعر ساختهام که در آن عشق و هوس ترانه میزند و میرقصد.{{سخ}} بههنگامی که چهرههای زرد و شکستهٔ هممیهنانم به اشک و خون آغشته میشود، من برای گلهای یاس، برای شبهای مهتابی، برای خوابها و رویاهای خودم سرودهام.{{سخ}} بههنگامی که گرگان خوناشام گروهگروه مردان و زنان و کودکان را به کشتارگاههای جنگ و ستیز میکشانند، من بر فراز عشقهای خویش گریستهام.{{سخ}} و بههنگامی که انسانهای سرفراز همگام و هماهنگ صلای صلح و آزادی میزنند و این آواز و آرزو هر روز بلندتر و گستردهتر میشود، من در تنهایی اندوهبار خویش ناله سردادهام.{{سخ}} شعر من همچون نالهٔ مرغ شب آواز اندوه و پریشانی و شکست شده است '''''و من دیگر نمیخواهم که چُنین باشم.'''''{{سخ}} من که سایههای تیرهٔ اوهام گذشته را که پناهگاه روحی شاعران قرون پیش بوده است، از گوشههای مغز خویش راندهام، دریچهٔ قلبم را بهروی آفتابی تازه و روشن میگشایم که هرگز غروب نکرده.{{سخ}} من دلی را که در انگشتان عشقهای ناسپاس فشرده و خونین شده، به عشق مردم، به عشق وفادار مردم میسپارم و در این عشق بزرگ زنده میمانم.{{سخ}} من آواز خویش را در دل این شب تنگ سرخواهم داد و این آواز را که سرگذشت رنج و رزم پرشکوه انسانهاست از میان حصارهای ویران این شب خونآلود به گوش دورترین ستارهٔ بیدار آسمان خواهم رساند.{{سخ}} سالهاست که دل من هماهنگ تپشهای قلب تو زده است و اندیشههای دورپرواز من با آرزوهای تابناک تو همراه گشته است.{{سخ}} سالهاست که من در دل خاموشیام نالیدهام و روحم از خشم و درد آتش گرفته است. '''''دیگر بس است!'''''{{سخ}} من این خاموشیِ ننگآلود را خواهم شکست و مرغ آوازم را از دل پیچیده و سیاه این جنگل سکوت پرواز خواهم داد. با این پیمان دستت را میفشارم. '''رشت فروردین۱۳۳۰'''}}<br />
<br />
<br />
====اندر باب شعر====<br />
{{گفتاورد تزیینی دیگر|right|در فصل "اندر باب شعر" در کتاب [[پیر پرنیاناندیش]] که حاصل{{سخ}} شش سال گفتوگوی چهرهبهچهرهٔ میلاد عظیمی و عاطفهطیه با{{سخ}} ابتهاج است، سایه چنین نظر میدهد:<br />
:«شعر رو باید در ایران گفت!... {{سخ}}در اون آب و خاک و برای اون مردم... . {{سخ}}در فضایی که اگر گرد و خاک هم بلند میشه، {{سخ}}انگار گرد و خاک زمان سعدی و حافظه!»<ref name = ''آفتاب''/>}}<br />
{{گفتاورد تزیینی دیگر|left|در محفلی، کسی در مقام تمجید و تحسین به سایه میگوید ما از شعر شما بیشتر از شعر حافظ لذت میبریم. سایه بلادرنگ پاسخ میهد:<br />
«حق دارین چون سطح شعر من از شعر حافظ خیلی پایینتره و در حد فهم شماهاست؛ درنتیجه از شعر من لذت میبرین!... . من یک عمر در اقیانوس شعر فارسی غوطه زدم و غرق شدم حالا به این نتیجه رسیدم که:{{سخ}}<br />
«گر نبودم، چه ازو کم میشد ♦♦♦ باز بودم چه بر او افزودم؟!»<ref name=''آفتاب''/>}}<br />
<font color=darkcyan>♦♦♦♦♦</font></span><noinclude><br />
'''«احساس» برای ویتنام نیست!'''<ref name=''آفتاب''/>{{سخ}}<br />
<center><span style="color:orange">'''بسترمන صدفِ خالی یک تنهایی است{{سخ}}و تو چون مرواریدන گردنآویز کسان دگری'''</span><noinclude></center><br />
:بهحضرتعباس من این قصد رو نداشتم که «احساس» رو برای ویتنام بگم!... وقتی من این شعر رو میگفتم، هنوز واقعهٔ ویتنام اتفاق نیفتاده بود. شعر من تاریخ داره: ۲۱دی۱۳۳۱، با کیوان و شاملو در کافه نشسته بودیم. من این شعر رو روی کاغذ سیگار نوشتم. شاملو قلم رو از من گرفت و بالای اون نوشت:<font color=green> '''''احساس'''''</font></span><noinclude> یه علامت تعجب هم جلوش گذاشت.<br />
<br />
<br />
====اولین کتابش را از خودش هم پنهان میکند!====<br />
{{گفتاورد تزیینی|بهنود در گفتوگوی با سایه، سراغ اولین شعرش را میگیرد و چنین پاسخ میشنود:<br />
:اولین شعرهایی که از من چاپ شد، توی سال ۱۳۲۰یا۱۳۲۱ بود. وقتی که سیزده سالم بود.<br />
بهنود: پس اون رو ندادید ما بخونیم!<br />
:بله، اولین کتابی که چاپ شد، من از خودم هم قایم میکنم. اونجا غیرازاینکه یه تعدادی غزل هست، یه تعداد شعرهای بهاصطلاح سیاسی هم هست. حتی در شعری، از انگلستان نام بردم. باز من در شهری بزرگ شدم که شهر روشنفکریِ سیاسی بود. اتحادیهٔ محصلان مدارس داشت.}}<br />
<br />
<br />
===نیش و نوشهای سایه===<br />
====[[جلال آلاحمد]]====<br />
{{گفتاورد تزیینی|سایه به ارتباطی در حد سلامعلیک خیلی دورادور با جلال اشاره میکند و دیدارش با او بهخصوص دورهای که آلاحمد مستأجر [[نادر نادرپور|نادرپور]] بوده و اینکه در کانون نویسندگان هم چند بار جلال را دیده است. سایه درخصوص قصه، آثار، نثر و نظریات جلال چنین میگوید:<br />
:قصههای آلاحمد همیشه برام بینمک بود. نمیدونم چرا... کشش نداشت برام. [[غربزدگی]] و [[خسی در میقات]] و چند تا دیگه رو هم خوندم. از نظریات اجتماعی آلاحمد هیچوقت خوشم نمیاومد. برام جلوه نداشت حرفهاش. از نثرش هم اصلاً، هیچ خوشم نمیاومد. من اصلاً مخالف نثرش بودم. اصلاً تلقیام از شرق و غرب متفاوت با آلاحمده. به نظر من تمدن شرق و غرب توی شکم هماند... .<ref name=جلال>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۴۲۱}}</ref>}}<br />
<br />
====[[شهریار]] در شعر سایه====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color: purple}}{{ب|'''ترانهٔ غزلِ دلکشم مگر نشنفتی'''|'''که رام من نشدی آخر ای غزال رمیده'''}}<br />
{{ب|'''خموش سایه که شعر تو را دگر نپسندم'''|'''که دوش، گوشِ دلم شعرِ شهریار شنیده'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
====تخیل [[نیما یوشیج|نیما]]====<br />
{{گفتاورد تزیینی|هیچکدومِ ما تخیل نیما رو نداشتیم... تخیل خام [[سیاوش کسرایی|کسرایی]] خیلی خوب بود و حتی از نادرپور هم قویتر بود؛ ولی خام بود. درصورتیکه مثلاً بهنسبت کسرایی، نادرپور و [[مهدی اخوان ثالث|اخوان]]، تخیل آراستهتری دارن و برای همین تخیلشون بیشتر جلوه میکنه؛ ولی با نیما قابلِمقایسه نیستند.<ref name=نیما>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۸۶۴}}</ref>{{سخ}}نیما محبوب همهٔ ما بود. در شعرش دریچههای تازه بهروی دنیا و زندگی گشوده بود و ما بااحترام و اعجاب نگاهش میکردیم. میگفت چند گونی شعر دارم و به پستوی خانه اشاره میکرد! و ما خیال میکردیم که این شعرها را نوشته و تویِ گونی پُر کرده است! اخیراً که [[سیروس طاهباز]] کلیات شعر نیما را منتشر کرد، دیدیم تقریباً همه را دیدهایم. بهغیر از یکیدو غزل، چیزی نبود که ندیده باشیم! هنرپیشهای بود. هیچوقت از او جوابی درستوحسابی نمیشنیدی! هرچه سؤال میکردید، میگفت: بله!بله! خیلی زیرک بود!<ref name="نیما سایه"/>}}<br />
<br />
<br />
====در رثای [[مهدی اخوان ثالث|اخوان]] (امید)<ref name=اخوان>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۹۳۹و۹۴۰}}</ref>====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color: purple}}{{ب|'''رفت آن یار و داغ صدافسوس'''|'''بر دل داغدار یار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''ما سپسماندگان قافلهایم'''|'''او به منزل رسید و بار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''در جوانی کنار هم بودیم'''|'''چون جوانی، مرا کنار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''پی تیشهزدن به ریشهٔ خویش'''|'''دست در دست روزگار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''او به پایان راه خویش رسید'''|'''همراهان را درانتظار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''نام امید داشت؛ اما گام'''|'''در ره ناامیدوار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''مست هشیار بود و رندانه'''|'''دست بر مست و هوشیار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''تا قیامت غم از خزانش نیست'''|'''آنکه این باغ پربهار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''سینهٔ سایه بین که داغ امید'''|'''بر سر داغ شهریار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''اشک خونین من ازین ره دور'''|'''گل سرخی بر آن مزار گذاشت'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
<br />
{{جعبه گفتاورد |نقلقول=<center><span style="color:purple">'''محتسب مستی به ره دید و گریبانش گرفت'''{{سخ}}'''مست گفت ای دوست این پیراهن است، افسار نیست'''{{سخ}}<br />
<font color=darkcyan>♦ ♦ ♦ ♦ ♦</font>{{سخ}}<span style="color:darkorange">'''ای گربه تو را چه شد که ناگاه'''{{سخ}}'''رفتی و نیامدی دگربار'''{{سخ}}<br />
<font color=darkcyan>♦ ♦ ♦ ♦ ♦</font>{{سخ}}<span style="color:darkgreen">'''هرکه باشی و ز هر جا برسی'''{{سخ}}'''آخرین منزل هستی این است'''{{سخ}}'''خاک در دیده بسی جانفرساست'''{{سخ}}'''سنگ بر سینه بسی سنگین است'''</span><noinclude></center>|تراز=چپ|عرض=۲۲%|رنگ پسزمینه=#d5fdf4}}<br />
====[[پروین اعتصامی]] در غوغا فراموش شد!====<br />
[پروین] خیلی خوب، خیلی خوب... و اعجوبهای بود اصلاً؛ ولی حیف: اولاً بیموقع مُرد و ثانیاً مرگش مصادف شد با غوغای شعر نو که بیچاره پروین اصلاً درک نشد توی اون غوغا. اما بااینحال هنوز هم دیوان پروین یکی از پرتیراژترین کتابهای شعره. خیلی شاعر قویای بود. قطعههاش جزو بهترین قطعههای زبان فارسیه... . اون مثنوی «مادر موسی» شاهکاره. انگار مولاناست که با زبان سعدی و حافظ داره شعر میگه. اوج زبانه واقعاً. یا اون قطعهٔ «مست و هشیار» شاهکاره.{{سخ}}<br />
واقعاً مملکت عجیبیه ایران... گاهی یه استعدادهایی توش پیدا میشه... حتی شعرهای نرمتر و سبکتر پروین هم خیلی جالبه!{{سخ}}<br />
یه روز رادیو پاریس به من زنگ زد گفت امروز یه برنامه داریم راجع به پروین اعتصامی، شما چند کلمه صحبت میکنین؟ من نمیدونم چرا گفتم آره. اونجا همین حرف رو گفتم که پروین تو غوغای شعر نو فراموش شد.<ref name=پروین>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۸۷۸و۸۷۹}}</ref><br />
<br />
===اقبال را سرگردان میداند===<br />
دربارهٔ اقبال لاهوری، سخنسرای فارسیگوی پاکستان، برگرفته از «پیر پرنیاناندیش»، جلد دوم، ص ۸۴۵:{{سخ}}<br />
شاعر بدی نیست؛ ولی بالا و پایین داره و سرگردانه. خیلی جاها زبانش سسته. خب اهل زبان نیست دیگه. بعضی وقتها هم خیلی درخشان میشه<br />
مثلاً اون شعرِ «هستم اگر میروم» یا اون غزلِ «خودگری، خودشکنی، خودنگری»... خیلی غزل درخشانیه<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkgreen}}<br />
{{ب|'''نعره زد عشق که خونینجگری پیدا شد'''|'''حسن لرزید که صاحبنظری پیدا شد'''}}<br />
{{ب|'''فطرت آشفت که از خاک جهان مجبور'''|'''خودگری خودشکنی خودنگری پیدا شد'''}}<br />
{{ب|'''خبری رفت ز گردون به شبستان ازل'''|'''حذر ای پردگیان پردهدری پیدا شد'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
====وصف شهناز و لطفی====<br />
ساز شهناز: «آفرینندگی در لحظه داره و مضرابِش همیشه خوش صداست. جملهبندیهایش فوقالعاده است. مال خودشه، ساز خودشه!<br />
{{سخ}} لطفی، به موسیقی احترام میگذاره. اون اجرای شور روی غزل ''هوای کوی تو دارم نمیگذارندم'' عالیه! باید موسیقی با درون شما کوک بشه. این کاریه که بعضی از کارهای لطفی با من میکنه. درواقع با صداهای درونیِ آدمی یکی میشه و اونقدر فشار این صداهای درونی زیاده که سینه رو میخواد بترکونه!»<br />
<br />
====در سوگ [[مرتضی کیوان|کیوان]] پاکباز و قلمزن نکتهسنج====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkcyan}}{{ب|'''ای آتش افسردهٔ افروختنی'''|'''ای گنج هدرگشتهٔ اندوختنی'''}}<br />
{{ب|'''ما عشق و وفا را ز تو آموختهایم'''|'''ای زندگی و مرگ تو آموختنی'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===همراهیهای سیاسی===<br />
* سایه بهگفتهٔ خودش از نوجوانی چیزهایی در سرش میگذشته است.<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh&Antkhabat1.jpg|150px|thumb|بندانگشتی|راست|<center>'''همراه شد عزیز!'''<ref name= ''سایه آمد''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.khabaronline.ir/news/513962/%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D9%85-%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF|عنوان = ابتهاج هم رأی داد}}</ref></center>]]<br />
<br />
====اقدامی بیسابقه<ref name=>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.ion.ir/news/219051/|عنوان=ابتهاج رأی خود را در صندوق انداخت}}</ref>====<br />
شاعر «ایران ای سرای امید» نیمروز ۷اسفند۱۳۹۴ با همراهی میلاد عظیمی در دبیرستان نرگس که ظاهراً از شعب اخذ رأی نزدیکِ منزلش است، حضور مییابد و به فهرست امید برای انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری رأی میدهد. سایه که آن روز با واکر به محل آرا رفته، نام ۳۰ نامزد را در برگهٔ رأی مجلس شورای اسلامی و ۱۶ نامزد را در برگهٔ رأی خبرگان رهبری نوشته است.<ref name= ''سایه آمد''/><br />
<br />
===مخالفتهای سیاسی===<br />
<br />
===نامههای سرگشاده===<br />
<br />
===نامهای دستهجمعی===<br />
<br />
===بیانیهها===<br />
<br />
===جملهٔ موردعلاقه در کتابهایش===<br />
<br />
===جملهای از ایشان===<br />
<br />
===نحوهٔ پوشش===<br />
ما چند نفر جوان که همیشه در خیابانها و کافههای شهر پُرشور حاضر میشدیم و همیشه هم بیپول بودیم، وقتی میگفتیم پول نداریم کسی باور نمیکرد؛ چون همگی کت و شلوار مرتب و شیک میپوشیدم با پیراهن یقه آهاردار و همیشه کرواتزده بودیم. <br />
<br />
<br />
===تکیهکلامها===<br />
<br />
<br />
===خلقیات===<br />
بهگفتهٔ همکلاسیها و دوستان، امیرهوشنگ جوانی محجوب، کمحرف، واقعاً دوستداشتنی و نزد بچهها محترم است<ref name=''آواز سایه''/> و بهضم پدر، پسرش بدونِ پشتکار است. وقتی به شعر روی میآورد پدر موافق نیست، مِلاک پدر، [[محمدتقی بهار|ملکالشعرا]] بود و میگفت: «ملک» هم از شاعری نان نخورده است. دلش نمیخواست که پسرش محتاج باشد؛ اما دلخوش بود که هوشنگ هر کاری را دوروزه رها میکند و امید داشت که شعر را هم رها کند.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۴۵}}</ref>{{سخ}}<br />
سایه شاعری آرام و کنارهجوست؛ اما در موضوعهای شعری از پیرامون و جامعه، غافل نیست. در گوشهگیری ادبیاش نوعی سرافرازی و حتی غرور شاعرانه دیده میشود.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۵۱}}</ref> در محافل ادب اجتماعی و سیاسی شاعران و دوستداران هنر و ادب، کمتر از سایهٔ خاموش، نشانی است و بیشتر از شعرهایش. سایه همیشه از جمع گریزان است و برخلاف یار و رفیق دیرینش، [[سیاوش کسرایی|کسرایی]]، کمحرف است و کمجوش و خروش، گویی میداند ریگ ته جوی شعر معاصر است.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۳۱}}</ref><br />
<br />
===منزلی که در آن زندگی میکرد (باغ و ویلا)===<br />
<br />
<br />
===گزارش جامعی از سفرها(نقشه همراه مکانهایی که به آن مسافرت کرده است)===<br />
<br />
<br />
===برنامههای ادبی که در دیگر کشورها اجرا کرده است===<br />
<br />
<br />
===ناشرانی که با او کار کردهاند===<br />
<br />
<br />
===بنیانگذاری===<br />
<br />
<br />
===استادان و شاگردان===<br />
<br />
<br />
===علت شهرت===<br />
چون هم شعر نو میگفت و هم غزل، شهرتی دوجانبه داشت و همواره در هر مقطع زمانی اثری از وی، محور توجه گروه بسیاری از هواخواهانش قرار میگیرد. وقتی درصدد است که عشق فردی را کنار گذارد و به دردهای جامعه و جهان بیاندیشد، [[شبگیر]] را خلق میکند و آن زمان به فکر نشر برگزیدهٔ آثار سنتگرایانهاش میافتد، [[سیاه مشق]] را میسراید که طی چند مجلد به تکامل واقعی خود میرسد. دفتر «زمین» سمبلی است از سیر شعرهای نوی اجتماعی شاعر که وسعت بسیاری مییابد و آن هنگام که تصحیح [[حافظ به سعی سایه]] را دست میگیرید، آنچه طی یک دهه از زندگیش تقریر میکند، بسیار استقبال میشود و در سالیان متمادی با شمارگان چشمگیری بهچاپ میرسد؛ چراکه جوششی است حاصل دانش خودآموخته و بینش خودیافتهای که محفلی میشود برای درسآموزیِ غزلپردازان و حافظپژوهان. دوستداران حافظ در مواجهه با این متن منقَّح و آراسته از دیوان لسانالغیب، معترفاند که:<br />
:«سایه روششناسی و دقتهای یک محقق را با ذوق و حسن سلیقهٔ یک شاعر همراه کرده و دیوانی پدید آورده است که دردستگرفتن، ورقزدن و خواندن هر غزلِ آن، لذتبخش است.»<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۹، ۳۰، ۶۲ و ۶۷}}</ref><br />
<br />
===فیلم ساختهشده براساس===<br />
* '''''هزار داستان با مسعود بهنود: هوشنگ ابتهاج (ه.ا.سایه)'''''، وصفهایی از تحلیل شخصی و نظرات دیگران دربارهٔ سایه<ref>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/2XxU7/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%AF%3A_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC_%28%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87%29|عنوان= بهنود از سایه میگوید}}</ref><br />
* '''''قلمفرسایان'''''، بهتحقیق و نگارش اردلان جنتی و تهیهکنندگی و کارگردانی داریوش سربلند <ref>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/n7b2R/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF_%D9%82%D9%84%D9%85_%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%8C_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان= آشنایی با سایه از زبان قلمفرسایان}}</ref><br />
* '''''برای ۹۰سالگی سایه'''''، بهطراحی و ساخت گروه اینترنتی چکامه و انتشار در روز یکشنبه ۶اسفند۱۳۹۰ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://chakaame.com/mag/1167|عنوان= بهبهانهٔ ۹۰سالگی سایه}}</ref><br />
* '''''هوشنگ ابتهاج نودویکساله شد'''''، بهطراحی و ساخت گروه اینترنتی ایرنا۲۴ در ۶اسفند۱۳۹۷ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/Z8HqE|عنوان= یکسال یکسال از سایه یاد میکنیم!}}</ref><br />
<br />
===حضور در فیلمهای مستند دربارهٔ خود===<br />
* '''''گفتوگو با پیر پرنیاناندیش'''''، بهکوشش مسعود بهنود در ۶اسفند۱۳۹۱.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.youtube.com/watch?v=yQOes29YiD4&list=RDyQOes29YiD4&start_radio=1&t=0|عنوان= بهنود، پیر پرنیاناندیش را بازشناساند!}}</ref><br />
* '''''گفتوگو با هوشنگ ابتهاج (ه.ا.سایه)'''''، ''غزلسرای معاصر ایرانی دربارهٔ شعر''، بهکوشش شبکه تماشا بهمناسبت ۹دهه فعالیت ادبی.<ref name= ''تماشای سایه''/><br />
<br />
===اتفاقات بعد از انتشار آثار===<br />
<br />
===نام جاهایی که به اسم این فرد است===<br />
<br />
===کاریکاتورهایی که دربارهاش کشیدهاند===<br />
<br />
===مجسمه و نگارههایی که از او کشیدهاند===<br />
<br />
===ده تا بیست مطلب نقلشده از نمونههای فوق از مجلات آن دوره===<br />
<br />
===برگههایی از مصاحبههای فرد===<br />
<br />
<br />
==آثار و منبعشناسی==<br />
===سبک و لحن و ویژگی آثار<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۲۱تا۲۳۴}}</ref>===<br />
{{بلی}} سایه شاعری است فصیح و بلیغ و حتی شاید بهتر است بگوییم بسیار فصیح و بلیغ. بخش اعظمی از این ویژگی را با توانایی و چابکی وصفناپذیری متخص خودش، بهواسطه بیرونکشیدن معیارهایی از درون پیشینهٔ ادبیات فارسی کسب کرده است.<br />
<br />
{{بلی}} بیگمان ابتهاج اهل خطر یا مخاطرات تجربی در حوزهٔ زبان و شکل شعر نیست و علاوهبر دو ویژگی نخست، آثارش از طمأنیه و اعتدال کافی در برخورد با سنتهای کلامی، بهره برده است و جالبآنکه، نه نوگرایی و نه سنتگراییاش، نهتنها به دایرهٔ تقلید درنمیغلتد؛ بلکه به ابتکارهای خاص گوینده نیز میرسد.<br />
<br />
{{بلی}} تردیدی نیست که شعر سایه، خالی از نوآوریهای گسترده است و بهلحاظ ادای معنی در زبان، گاه نوگرایی است همسو با سنت و گاه سنتگرایی است متمایل به نو.<br />
<br />
{{بلی}} ابتهاج مطمئناً به شیوههای خراسانی و هندی تاحدزیادی بیتوجه است و درعوض معیار زبان شعریاش، تنها سبک عراقی است و بس. درواقع چنان گرایشی به زبان معیار و اعتدال دارد که او را به سخن خدایان شعر ایران، '''''سعدی''''' و '''''حافظ''''' وابسته و پیوسته میدانند.{{سخ}}<br />
:نمونهای از غلبهاش با زبانِ بیپیرایه، نااستعاری یا کمتر استعاریِ <font color=darkblue>'''''سعدی'''''</font>: [راهی و آهی، ۲۳۴]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkorange}}{{ب|'''من چه گویم که کسی را به سخن حاجت نیست'''|'''خفتگان را به سحرخوانیِ من حاجت نیست'''}} <br />
{{پایان شعر}}<br />
:و گواهی نیز برای غلبه با زبانِ تشبیه و استعاریِ <font color=darkgreen>'''''حافظ'''''</font>: [راهی و آهی، ۲۱۸]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkmagenta}}{{ب|'''آنکه آیینهٔ صبح و قدح لاله شکست'''|'''خاک شب در ذهن سوسن آزاد گرفت'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<center><font color=gold>'''♦♦♦♦♦♦'''</font></center><br />
{{بلی}} خلاف قول مشهور، چهرهٔ زبانیِ سایه بیشتر مشابه سعدی است تا حافظ و صدالبته که درهرحال پیراستگیِ گستردهٔ زبان شعری سایه دو ویژگی سلامَت و سلاسَت زبان را بهخوبی بازتاب میکند و اعتدال و هنجار سبک عراقی، نهفقط در غزل و مثنوی که در شعرهای ''آزاد'' سایه نیز هویداست.<br />
<br />
{{بلی}} شعرهای ه.ا.سایه را در سه دستهٔ الف) ''رمانتیکهای نو سنتگرایانه'' ؛ ب) ''نوگراییهای آغشته به آرمانهای سیاسی و اجتماعی'' و پ) ''انواع سنتی و اغلب غزل'' قرار میدهند. رومانتیسیست مختص به دههٔ ۲۰و۳۰ خورشیدی است که تعبیرهایی چون «زمزمهٔ حزنآلود»، «خندهٔ درد» و «مرغک اندوهپرست»، نشانههایی از عشق و هجرِ مشهود در آن است و قالب شعر، گاه ترکیببند یا مسمط، گاه نوعی مستزاد و گاه چهارپاره است.{{سخ}}<br />
:و باز، این گَردِ تاریخ است که چون بر تجربههای بیشمارِ نو سنتگرایانه شاعر مینشیند، نوع توزیعِ سنتی قافیه، تاحد زیادی برتری خود را بر تأثیر شعر فرنگی در شعر فارسی و شیوههای بهکارگیری آن، بهویژه در نیمهٔ نخست سدهٔ بیستم میلادی، ثابت میکند: [راهی و آهی، ۴۹]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:brown}}{{ب|'''میروی...، اما گریز چشمِ وحشی رنگ تو'''|'''رازِ این اندوهِ بیآرام نتواند نهفت'''}}<br />
{{ب|'''میروی خاموش و میپیچد به گوشِ خستهام'''|'''آنچه با من لرزشِ لبهای بیتابِ تو گفت'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<center><font color=gold>'''♦♦♦♦♦♦'''</font></center><br />
{{بلی}} رومانتیسیسم فردی که پیشتر در شعر سایه، [[فریدون توللی|تَوَلَلی]] و [[نادر نادرپور|نادرپور]] تا حدی یکسان مشاهده میشد، با رویآوردن ابتهاج به رومانتیسیسمِ سیاسیاجتماعی، گویی مسیر شعریاش را از دیگران سوا میکند و فضای بازتری را در ساختار شعریِ آثار وی پدیدار میسازد تا حدی که سایه را به مرزهای شعر آزاد میکشاند. شبهقافیه نمایان میشود و سایه از ''[[مکتب مجله سخن|مکتب سخن]]'' که [[پرویز ناتل خانلری|خانلری]] رهبری آن را بهدست داشت، فاصله میگیرد و چپگرایاش او را به [[مکتب نیما]] میبرد.{{سخ}}<br />
:قطعاً در این جهانبینی، شاعر از یادِ میهن، به بینش جهانْوطنی میرسد: [راهی و آهی، ۱۱۲]<br />
<span style="color:darkcyan">'''''«ای مادر ای زمین'''''{{سخ}} '''''امروز، این منم که ستایشگر تواَم'''''{{سخ}}<br />
'''''از توست ریشه و رگ و خون و خروشِ من'''''{{سخ}}'''''فرزند حقگزارِ تو و شاکر تواَم»'''''</span><br />
<br />
{{بلی}} میراث ادبی و کلامی که سایه از نیمه سدهٔ بیستم تا آغاز سدهٔ بیستویکم میلادی رقم میزند حاصل دو موقعیت تاریخادبیِ رومانتیسیسم فردی و رومانتیسیسم سیاسیاجتماعی در سه بستر سنتگرایانه، نوسنتگرایانه و نوگرایانه است. و البته که او را بر مستند گویندگان کمگویی و گزیدهگوی عصر حاضر مینشاند که از <font color=pink>'''''«اندکش»'''''</font> جهان سخن، <font color=purple>'''''«پُر»'''''</font> شده است.<br />
<br />
===قیاس [[نادر نادرپور|نادرپور]] و ابتهاج<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۲۴و۲۲۵}}</ref>===<br />
از شاعران همنسل سایه که در سرودههای خود همواره در جمع دلبستگان سبک عراقی میماند، نادرپور است که بههمین سبب، در مکتب رومانتیسیست نیز بیش از [[مجدالدین میرفخرایی|گلچین گیلانی]]، [[محمدعلی اسلامی نَدوشن]] و [[فریدون مشیری]]همسو با گرایش زبانیِ سایه است. گرچه نادرپور از دو منظر زبردستی و پاکیزهسخنی با سایه پلو میزند، بیتردید بین این دو همعصر، تفاوتیهایی آشکار است:<br />
* نادرپور خلاف سایه که بیشتر همّ و غمّش را در غزل صرف کرده، اغلب به چهارپاره و چندپاره و شعر آزاد پرداخته است؛<br />
* شاخصهٔ سبک عراقی، اعتدال است و تعادل، مشخصهای که نادرپور دستکم در یکی از ویژگیهای زبانی خود، اندکی از آن دوری میگزیند و کاربرد یک یا چند ترکیب اضافی و وصفی در اغلب سرودههایش دیده میشود:<br />
<span style="color:darkred">'''''«این عنکبوت زرد که خورشید نامِ اوست'''''{{سخ}}'''''دیگر میانِ زاویهٔ برگهای تو'''''{{سخ}}'''''تاری زِ روزهای طلایی نمیتنَد'''''{{سخ}}<br />
'''''دیگر نگین ماه بر انگشتِ شاخههاست'''''{{سخ}}''''' سوسو نمیکند''''' නනන '''''چشمک نمیزند'''''»</span><br />
:این درحالیاست که سایه هرگز هنجارهای سعدی و حافظ را پشتسر نمینهد؛ بلکه در توزیع ترکیبهای اضافی و وصفی در مجموعهٔ زبان ادب و گفتار، به زبان شعری، خویش میرسد.<br />
* نوآوریهای زبانیِ نادرپور، گرچه بیشتر مینماید، درمقابل برقراری توازن میان سخنوری و طبیعت زبان سایه بیش از نادرپور است. نمونهای برای اثبات این مدعا هرچند که کمشهره است در بین آثارش: [راهی و آهی، ۱۴۶و۱۴۷]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkcyan}}{{ب|'''ترسم ای دلنشینِ دیرینه'''|'''سرگذشتِ تو هم زِ یاد رود'''}}<br />
{{ب|'''آرزومند را غمِ جان نیست'''|'''آه اگر آرزو به باد رود'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===کارنامه و فهرست آثار===<br />
* '''نخستین نغمهها'''، ۱۳۲۵، شعرهای پانزده تا هجده سالگی طی ۴ سال اول دههٔ بیست با مقدمهای از مهدی حمیدی شیرازی و عبدالعلی طاعتی که در رشت انتشار یافت.<br />
* '''سراب'''، ۱۳۳۰<br />
* '''سیاه مشق'''، فروردین۱۳۳۲<br />
* '''شبگیر'''، مرداد۱۳۳۲<br />
* '''زمین'''، دی۱۳۳۴<br />
* '''چند برگ از یلدا'''، آبان۱۳۴۴<br />
* '''یادنامه'''، مهر۱۳۴۸ (ترجمه شعر تومانیان شاعر ارمنی، با همکاری نادرپور، گالوست خاننس و روبن)<br />
* '''تا صبح شب یلدا'''، مهر۱۳۶۰<br />
* '''یادگار خون سرو'''، بهمن۱۳۶۰<br />
* '''حافظ بهسعی سایه''' (دیوان حافظ با تصحیح ابتهاج) <br />
* '''آینه در آینه''' (برگزیده شعر)، بهاهتمام: محمدرضا شفیعیکدکنی، نشر چشمه، ۲۱۷ صفحه، چ.اول، ۱۳۶۹ و چ.سیوسوم، ۱۳۹۷، جمع تیراژ: حدودِ ۱۰۰هزار نسخه<br />
* '''تأسیان''' (اشعار ابتهاج در قالب نو)، نشر کارنامه، ۲۰۸ صفحه، چ.اول، ۱۳۸۵ و چ.پانزدهم، ۱۳۹۷، جمع تیراژ: بیش از ۶۰هزار نسخه<br />
* '''بانگ نی'''، نشر کارنامه، ۱۳۶ صفحه، چ.اول، ۱۳۹۵ و چ.دوم، ۱۳۹۷، جمع تیراژ: ۱۸۷۰۰ نسخه<br />
* '''حافظ'''، شمسالدینمحمد حافظ؛ مصحح: هوشنگ ابتهاج، توس، ۷۱۶ صفحه، چ.اول، ۱۳۷۳<br />
* '''حافظ'''، بهاءالدین خرمشاهی؛ بهاهتمام: هوشنگ ابتهاج، طرح نو، چ.اول<br />
<br />
<br />
===جوایز و افتخارات===<br />
* ستارهٔ طلایی با روبانی آبیرنگ، شاید نخستین جایزهٔ سایه برای بهترین شعر با موضوع «صلح» باشد که در خانهٔ «سعید نفیسی» و در حضور [[نیما یوشیج|نیما]] میگیرد.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۹}}</ref><br />
<br />
<br />
===منبعشناسی (منابعی که دربارهٔ آثار فرد نوشته شده است)===<br />
* '''در زلال شعر: زندگی و شعر هوشنگ ابتهاج''' (ه.ا.سایه)، گردآوریِ کامیار عابدی، نشر ثالث، چ.اول، ۱۳۷۷؛ چ.دوم، ۱۳۸۶ و چ.سوم، ۱۳۹۰<br />
* '''در کوچهسار شب''' (صور خیال در شعر امیرهوشنگ ابتهاج، سایه)، نوشتهٔ رویا ربیعزاده، نشر نگار و نیما(نگیما)، چ.اول، ۱۳۹۱<br />
* '''[[پیر پرنیاناندیش]]'''، دوجلدی، نوشتهٔ میلاد عظیمی و عاطفه طیه، گردآوری خاطرات سایه، چ.اول، ۱۳۹۱ و چ.یازدهم، ۱۳۹۶، جمع تیراژ در هر جلد: ۱۷۱۰۰ نسخه<br />
* '''نگاهی مختصر به ابوشادی و ابتهاج'''، نوشتهٔ محمد برغمدی، نشر گیوا، چ.اول، ۱۳۹۴<br />
* '''بهدنبال سایه'''، بهاهتمام گیتی رحیمی، نشر یاسآرا، چ.اول، ۱۳۹۴<br />
* '''سایه در آفتاب''' (سنت و نوآوری در شعر هوشنگ ابتهاج)، نوشتهٔ نجمه نوروزیچگینی، پیام فروغیراد و محقق اردبیلی، چ.اول، ۱۳۹۵<br />
* '''نگاهی به عاشقانههای رهی معیری و هوشنگ ابتهاج'''، نوشتهٔ ماریه موسینژاد، نشر فرهیختگان دانشگاه، چ.اول، ۱۳۹۶<br />
* جلوههای رمانتیسم در شعر هوشنگ ابتهاج، نوشتهٔ لیلی میرزایی، نشر ندای کارآفرین، چ.اول، ۱۳۹۶ <br />
* '''موسیقی ایرانی در شعر سایه''' سرایشِ مهدی فیروزیانحاجی، چ.اول، ۱۳۹۶ و چ.دوم، ۱۳۹۷<br />
* '''بازتاب مسائل اجتماعیفرهنگی در شعر معاصر''' (با نگاهی به اشعار سه شاعر معاصر ابتهاج، بهبهانی و آذرخشی)، نوشتهٔ سمانه پاسبانوطن، نشر سنجشودانش، چ.اول، ۱۳۹۷<br />
<br />
===بررسی چند اثر===<br />
====[[بانگ نی]] و نظر میلاد عظیمی====<br />
{{گفتاورد تزیینی| بارها از سایه شنیدم که ''«بانگ نی»'' از لحاظ فوتوفن شاعری، اوج کار اوست. میگوید در این کتاب توانسته به آن زبان سادهٔ آراستهای که مطلوب اوست، برسد. حق هم با اوست. «بانگ نی» منظومهای است که برای سطرسطر و کلمهبهکلمهاش فکر شده است. سایه مثل یک مجسمهساز سختگیرِ زیباییشناس اجزای آن را بارها و بارها ساخته و تخریب کرده و تغییر داده است. راستش را بخواهید هنوز هم کار این کتاب را تمامشده نمیداند. در این سخن اغراقی نیست. نمونههای مختلف ابیات این منظومه را که طی سالها بهتفاریق سرودهشده دیدهام. <br />
هر بخش بانگ نی در زمانی و بهمناسبت موضوعی سروده شده است. فیالمثل بخش «کرکسی خود را به سیمرغی گرفت» (صص ۷۱و۷۲) مربوط است به وقایع تشکیل حزب رستاخیز و تبختر «آن پادشاه» که گفت هرکس از وضع مملکت راضی نیست، برود. سایه غزلی هم برای این موضوع گفته است؛ غزل زیبای «در فتنهٔ رستاخیز». پیداست تفرعن آن پادشاه، کامش را تلخ کرده بود. هنوز هم وقتی آن تفرعنهای نابخردانه را بهخاطر میآورد اوقاتش تلخ میشود. تاآنجاکه شنیدم یکی از دلایل توقیف چندسالهٔ کتاب، کژخوانیِ همین بخش بوده است. <br />
''بانگ نی'' با همهٔ زبان ساده و عاطفهٔ نافذ و بیان شیوایی که بیتها و مصراعهایش را تا حد ضربالمثلشدن برمیکشد، البته «تأویل»پذیر است. تاریخ مصرف ندارد. آیینهای است در برابر زمانه و ابنای آن و البته آیینهای است که عبور سالیان سایه را از معبر زمان و زمانه بازتاب میدهد.<br />
این اواخر سایه، مقالهای از [[احسان طبری]] دربارهٔ ''بانگ نی'' به من نشان داد. جای آن است که دوستان نکتهشناس ما در «اندیشهٔ پویا»، آن مقاله را بازنشر کنند و به نقد و بررسی آن بپردازند. ابیاتی از ''بانگ نی'' در سال پنجاهوهشت در نشریهٔ «سوگند» منتشر شده بود. احسان طبری آن مرد دانشمند هنرفهم سیاستپیشهٔ سیاستزده، در شمارهٔ بعد همان نشریه، مقالهای نوشت با عنوان «بانگ نی و رنگ خون».<ref>{{یادکرد ژورنال|عنوان=سوگند|شماره= ۹|سال=۱۳۵۸|صص ۳و۷}}</ref> طبری در آن مقاله مهمترین سخنش با سایه این بود که ''بانگ نی'' بهاندازهٔ کافی صریح نیست. تأویلپذیر است:<br />
:«هنوز توقعاتی میتواند باقی گذارد. مثلاً میشد هم در ساخت فکری و هم در ساخت تمثیلی مثنوی غنای بیشتری وارد کرد. شاید میشد از همان آغاز «معاصر»بودن آن را بهشکل برجستهتری روشن ساخت؛ زیرا اندیشههای اولیهٔ مثنوی با تمام دلانگیزی در ژرفای خود هنوز کمابیش تجریدی، مهآلود و تفسیرشدنی است».{{سخ}}<br />
سخن طبری البته برهنه است و تأویلپذیر نیست. توقع او آن است که شاعر از همان ابتدا چنان برهنه و فاش سخن بگوید که «بوی خون انقلاب» از آن بهراحتی شنیده شود. میگوید:<br />
:«توقع» این است که این «لیریک اجتماعی و حتی پیکارجو» آنقدر صریح شود که «هویت خود را زودتر برای خواننده روشن کند تا خواننده بداند که با یک سند هنری نیرومند دربارهٔ یک انقلاب بزرگ (بزرگ از جهت حماسه و بزرگ از جهت عاطفه) سروکار دارد. این امر بر نیروی بسیجگر این مثنوی بازهم میافزاید و آن را بیشتر به میان تودهها میبرد و بیشتر در نسج روحی جامعه نفوذ میدهد».{{سخ}}<br />
سیاس نظریهپرداز، این مقاله را نوشت تا ''بانگ نی'' را تأویل «رفیقانه» کند و بر «رنگ خون» آن تأکید بایسته. اندیشههای تجریدی را با بیان روشن و نظامیافته از دل مازهای رازآلود بیان سایه بیرون بکشد تا «بوی خون انقلاب» از آن بهتر استشمام شود.<br />
دانشمند هنرشناس سیاستزده اما، نمیدانست که انقلاب روزگار چه بازیهایی در پرده دارد. نمیدانست «خاتمت» او درخشانترین و تراژیکترین و عبرتآموزترین فراز «بانگ نی» خواهد شد. نمیدانست که نسلها و نسلها خواهند خواند:}}<br />
<span style="color:purple">'''روزگارا قصد ایمانم مکن...'''{{سخ}}'''«کژ» مکن از «راه» پیشاهنگ را...'''{{سخ}}'''«حب ذاتم» را مکن فرمانروا...'''{{سخ}}'''توبه کردی زآنچه گفتی ای حکیم...'''{{سخ}}'''سالها شد تا برآمد نام مرد...'''{{سخ}}'''توبهفرما را فزونتر باد ننگ...'''{{سخ}}'''ما زیان دیدیم و او نابود شد...'''{{سخ}}'''من در این بازی چه بردم باختم...'''{{سخ}}'''من در این بازی چه بردم باختم...'''<br />
</span><noinclude><br />
{{سخ}}بانگ نی روایت دردناک زندگی شومبختان «باختهای» است که در بنبست زندگی به جایی میرسند که آرزوی مرگ یاران میکنند... ''بانگ نی'' پارههای دل و جان شاعر زخمخوردهٔ بادبانشکستهٔ آشیان برباد است. بارها و بارها گریههای هقهقگونهٔ شاعر را وقتی که پارههایی از این شعر را برایم میخواند، دیدهام...{{سخ}}<br />
<span style="color:darkorange">'''نی حدیث راه پرخون میکند و...''' <font color=darkcyan>ᗙ ᗙ ᗙ</font> '''در نفیرش مرد و زن نالیدهاند...'''<br />
</span><noinclude><br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkblue}}{{ب|'''ای که چون خورشید بودی باشکوه'''|'''در غروب تو چه غمگین است کوه'''}}<br />
{{ب|'''برگذشتی عمری از بالا و پست'''|'''تا چنین پیرانهسر رفتی ز دست'''}}<br />
{{ب|'''کاشکی خود مرده بودی پیش از این'''|'''تا نمیمُردی چنین ای نازنین'''}}<br />
{{ب|'''شومبختی بین خدایا این منم'''|'''کآرزوی مرگِ یاران میکنم'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===ناشرانی که با او کار کردهاند===<br />
<br />
<br />
===تعداد چاپها و تجدیدچاپهای کتابها===<br />
<br />
<br />
==نوا، نما، نگاه==<br />
===خواندنی و شنیداری و تصویری و قطعاتی از کارهای وی (بدون محدودیت و براساس جذابیت نمونههای شنیداری و تصویری انتخاب شود)===<br />
[[پرونده:Dastkhat syavash.png|150px|thumb|بندانگشتی|راست|<center>رباعیِ نیما برای مرتضی{{سخ}}به دستخط سیاوش</center>]]<br />
<gallery>پرونده:QRC nnDHqh5VEgD6.mp4|<center>دیدار شگفتانگیز سایه و لطفی در ایستگاه کلن پس از مدتها دوری</center></gallery><br />
<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عابدی| نام = کامیار|عنوان =در زلالِ شعر؛ بررسی زندگی و شعر هوشنگ ابتهاج| سال = ۱۳۹۰| ناشر = ثالث |مکان = تهران|شابک = ۹۷۸-۹۶۴-۳۸۰-۲۶۱-۵|صفحه = ۶۳۲}}<br />
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=دهباشی|نام=علی|عنوان=جشننامهٔ سایه (گزارشی از شب سایه)|ژورنال=دو ماهنامه ادبیفرهنگی بخارا |مکان= تهران |دوره= |شماره=۹۵و۹۶|سال=۱۳۹۲|ص۲۸۹|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عظیمی| نام = میلاد | نام خانوادگی۲ = طیه | نام۲ = عاطفه| عنوان =پیر پرنیاناندیش (۲جلدی)|جلد=اول|سال =۱۳۹۶|ناشر= سخن |مکان= تهران|شابک= ۹۷۸-۹۶۴-۳۷۲-۵۹۸-۳|صفحه=۶۳۲}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عظیمی| نام = میلاد | نام خانوادگی۲ = طیه | نام۲ = عاطفه| عنوان =پیر پرنیاناندیش (۲جلدی)|جلد=دوم|سال =۱۳۹۶|ناشر= سخن |مکان= تهران|شابک= ۹۷۸-۹۶۴-۳۷۲-۵۹۹-۰|صفحه=۸۶۰}}<br />
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی= طبری|نام=احسان|عنوان=سوگند|ژورنال= نشریه|مکان= تهران |دوره= دوم|شماره= ۹|سال=۱۳۵۸|صص ۳و۷}}<br />
<br />
==پیوند به بیرون==<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/TpIOd/%D8%AD%D8%B1%D9%81_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B4%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87|عنوان = شناخت آدم ساده، ساده است.| ناشر=وبگاه آپارات| تاریخ انتشار=۱۱آبان۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۱اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=http://bukharamag.com/1392.08.4098.html|عنوان = گویی مردهها زنده میشوند!| ناشر= بخارا، مجلهٔ فرهنگی و ادبی|تاریخ انتشار= ۶آبان۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۱اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.hamshahrionline.ir/news/96010/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B6|عنوان = کوتاه بشناسیم!| ناشر=همشهری آنلاین| تاریخ انتشار=۳آذر۱۳۸۸|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = https://www.khabaronline.ir/news/513962/%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D9%85-%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF|عنوان = ابتهاج هم رأی داد| ناشر = خبر آنلاین| تاریخ انتشار=۴اسفند۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.ion.ir/news/219051/|عنوان = ابتهاج رأی خود را در صندوق انداخت| ناشر=ایران آنلاین بهنقل از ایلنا| تاریخ انتشار=۲۹اردیبهشت۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.khabaronline.ir/news/458670/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DB%8C|عنوان = سایه از شهریار چرا رنجید؟!| ناشر= خبر آنلاین| تاریخ انتشار= ۲۷شهریور۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۵اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.bbc.com/persian/arts/2013/04/130412_l41_book_sayeh_memoir_review|عنوان = آفتابی در سایه!| ناشر=بیبیسی| تاریخ انتشار= ۲۴فروردین۱۳۹۲(۱۳آوریل۲۰۱۳)|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=http://music.iranseda.ir/detailsArtist/?VALID=TRUE&g=77382|عنوان = صدای سایه شنیده شد!| ناشر= ایرانصدا (صدای جمهوری اسلامی ایران)، دبیر سرویس صدای موسیقی: علی جعفری فوتمی| تاریخ انتشار=|تاریخ بازبینی=۱۵اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=@MilaadAzimi|عنوان = نور سیاه| ناشر= کانال تلگرامی یادداشتهای ایرانشناسیِ میلاد عظیمی| تاریخ انتشار= ۹اسفند۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۲اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.ion.ir/news/438416/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان = میراث ملی شد، خانهٔ کودکیش!| ناشر=ایرانآنلاین| تاریخ انتشار= ۱۴دی۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۱اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/2XxU7/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%AF%3A_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC_%28%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87%29|عنوان = بهنود از سایه میگوید| ناشر=آپارات| تاریخ انتشار= |تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/gnPZK|عنوان = گفتوگو با سایه| ناشر=آپارات بهتلاش شبکهٔ تماشا| تاریخ انتشار= ۱۳۹۵|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/n7b2R/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF_%D9%82%D9%84%D9%85_%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%8C_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان = آشنایی با سایه از زبان قلمفرسایان| ناشر=آپارات بهکوشش داریوش سربلند و اردلان جنتی| تاریخ انتشار= ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://chakaame.com/mag/1167|عنوان = بهبهانهٔ ۹۰سالگی سایه| ناشر=چکامه| تاریخ انتشار= ۶اسفند۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/Z8HqE|عنوان = یکسال یکسال از سایه یاد میکنیم!| ناشر=آپارات بهکوشش سایت ایرنا۲۴ |تاریخ انتشار= ۶اسفند۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.youtube.com/watch?v=yQOes29YiD4&list=RDyQOes29YiD4&start_radio=1&t=0|عنوان = بهنود، پیر پرنیاناندیش را بازشناساند!| ناشر= وبگاه یوتویوب|تاریخ انتشار= ۶اسفند۱۳۹۱|تاریخ بازبینی=۱۰اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/648562/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C|عنوان = بنویسم کاخ سلطنتی در فلان کشور دنیا برای من است، کافی است؟!| ناشر=عصر ایران بهنقل از ایسنا| تاریخ انتشار= ۱۸دی۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۵فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/98012510585/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|عنوان = ترسیدند خانهٔ سایه نباشد، کوبیدنش!| ناشر= ایسنا| تاریخ انتشار= ۱۸دی۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۵فروردین۱۳۹۸}}</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%87%E2%80%8D.%D8%A7.%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87&diff=27260ه.ا.سایه2019-04-26T16:49:31Z<p>درویش خرسند: /* زمینهٔ فعالیت */</p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات شاعر و نویسنده<br />
| نام = هوشنگ ابتهاج<br />
| تصویر = HushangEbtehaj.jpg<br />
| توضیح تصویر = '''آدمی که از پشت کوه آمده.'''<ref name=''آپارات''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/TpIOd/%D8%AD%D8%B1%D9%81_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B4%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87|عنوان = شناخت آدم ساده، ساده است.}}</ref><ref name=''شب سایه''>{{یادکرد وب|نشانی=http://bukharamag.com/1392.08.4098.html|عنوان = گویی مردهها زنده میشوند!}}</ref><br />
| نام اصلی = امیرهوشنگ ابتهاج سمیعی گیلانی<ref name=''از سایه''>{{یادکرد وب|نشانی = http://www.hamshahrionline.ir/news/96010/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B6|عنوان=کوتاه بشناسیم!}}</ref><br />
| زمینه فعالیت = سرایش و تصحیح و پژوهش<br />
| ملیت = <br />
| تاریخ تولد = ۶اسفند۱۳۰۶<ref name=''زندگیوآثار''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۷}}</ref><ref name="مجله بخارا">{{یادکرد ژورنال|عنوان=گزارشی از شب سایه|ژورنال= بخارا(جشننامهٔ سایه|سال=۱۳۹۲|ص۲۸۹}}</ref><br />
|محل تولد = رشت<br />
| والدین = میرزا آقاخان ابتهاج و فاطمه رفعت<br />
| تاریخ مرگ = <br />
| محل مرگ = <br />
| علت مرگ = <br />
| محل زندگی = رشت، تهران و کلنِ آلمان<br />
| مختصات محل زندگی = <br />
| مدفن = <br />
| در زمان حکومت =<br />
| اتفاقات مهم =<br />
| نام دیگر =<br />
| لقب =<br />
| بنیانگذار = <br />
| پیشه = شاعر و مصحح و پژوهشگر<br />
| سالهای نویسندگی = <br />
| سبک نوشتاری =<br />
| کتابها = [[نخستین نغمهها]]، [[سیاهمشق]](۱، ۲، ۳، ۴ و شعر نو)، [[شبگیر]]، [[چند برگ از یلدا]]، [[تا صبح شب یلدا]] و...<br />
| مقالهها =<br />
| نمایشنامهها =<br />
| فیلمنامهها =<br />
| دیوان اشعار =<br />
| تخلص = '''ه.ا.سایه''' و سایه<br />
| فیلم(های) ساخته براساس اثر(ها)=<br />
| همسر = آلما مایکیال (۱۳۳۷ تاکنون)<br />
| شریک زندگی = <br />
| فرزندان = یلدا، کیوان، آسیا و کاوه<br />
| تحصیلات = <br />
| دانشگاه =<br />
| حوزه =<br />
| شاگرد = <br />
| استاد =<br />
| علت شهرت = <br />
| تأثیرگذاشته بر = <br />
| تأثیرپذیرفته از = [[شهریار]] و [[نیما یوشیج]]<br />
| وبگاه = <br />
| imdb_id = <br />
| soure_id =<br />
| جوایز = جایزهٔ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار<br />
| گفتاورد =<br />
| امضا = Emza.Sayeh.png<br />
}}<br />
<br />
[[پرونده:Amirhoushang ebtehaj.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه و خاطرات رادیو'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh&Alma.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''۱۰مهر، سالگرد ازدواج'''</center>]]<br />
[[پرونده:Amirhoushang-ebtehaj-0.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''تورق گذشته برای ثبتش'''</center>]]<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh1.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''لحظههای ناب خواندن اثر'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh & lotfi.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه و لطفی در حیاط رادیو'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh& lotfi& shajareyan.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''کاروان شعر و موسیقی'''</center>]]<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh2.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''نشود فاشِ کسی{{سخ}}آنچه میان من و توست'''</center>]]<br />
[[پرونده:Sayeh&shahriyar.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه و شهریار جداشدنی نبودند'''</center>]]<br />
<br />
<br />
'''امیرهوشنگ ابتهاج''' معروف به '''هوشنگ ابتهاج'''، ملقب به '''سایه''' و متخلص به '''ه.ا.سایه''' غزلسرا، مصحح دیوان حافظ و موسیقیپژوه است که آثارش نشان از ارادت همزمان به شعر [[نیما یوشیج]] و غزل [[شهریار]] دارد.<br />
<center>* * * * *</center><br />
سایه شعر را از نوجوانی آغاز کرد و پس از گامهای آغازین خود، به تجربههای [[فریدون تَوَلَلی]] و نیما گروید و البته هرگز از سرودن غزل غافل نشد. درواقع تلاشهایش در مسیر اعتلابخشی به غزل فارسی است و لذا در شعر نو از پیشگامان سرشناس و در غزلسرایی از گزیدهگویان و پاکیزهسخنان عصر خویش است، بهگونهای که سِحر کلامش همواره مخاطبان را بهسمت خود میرباید.<ref name=پیشسخن>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۷تا۱۰}}</ref><br />
{{سخ}}ابتهاج همچنین مدتی بهعنوان مدیرکل شرکت دولتی سیمان تهران مشغول بهکار شد.<ref name="گالیا">{{یادکرد وب|نشانی= https://www.sarpoosh.com/biography/poets-thinkers/biography-hushangebtehaj970120.html|عنوان = گفتوگوی جدید با سایه در آلمان؟!| ناشر=شعر سرپوش| تاریخ انتشار=|تاریخ بازبینی=۱۸اسفند۱۳۹۷}}</ref><br />
این موضوع قطعاً برمیگردد به فعالیتهای اجرایی عموهای ناتنیاش، سه برادری که در سالهای دههٔ سی و چهل خورشیدی، زمام برخی از امور مهم جامعهٔ درحالگذار ایران را بهدست داشتند. ابوالحسن ابتهاج (رئیس سازمان برنامهوبودجه)، غلامحسین ابتهاج (شهردار تهران) و احمدعلی ابتهاج (مدیر کارخانه سیمان).<br />
{{سخ}} وی شش سال نخست دههٔ پنجاه را نیز در رادیو گذراند. پس از کنارهگیری داوود پیرنیا سرپرست برنامه گلها بود و برنامهٔ موسیقایی ''گلچین هفته'' را پایه گذاشت.<ref name="گالیا"/> وی در دههٔ هفتاد به امریکا و اروپا سفر کرد و به شعرخوانی و سخنرانی دربارهٔ دیوان حافظ در شهرهای برکلی، لوسآنجلس، دالاس، نیویورک، فیلادلفیا، ساندیهگو و سیاتل پرداخت.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
<br />
<br />
==داستانک==<br />
===شیطنت دوران کودکی===<br />
امیرهوشنگ، تک پسر آقاخان و فاطمه خانم، از کودکیش چنین یاد میکند:<br />
:بعد از من، سه ختر بهدنیا آمدند و یک پسر هم قبل از من بود که نیامده رفت. خیلی عزیزکرده و خودسر و لوس و از خودراضی بار آمدم! خیلی اذیتکننده بودم و آزارگر. یک بچهٔ کمسالتر از خودم را با طناب میبستم و از درخت آویزان میکردم.<ref name= ''کودکیم''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۸}}</ref><br />
<br />
===مدرسه پشت مدرسه عوض میکردم!===<br />
کلاس اول و دوم ابتدایی را در مدرسهٔ عنصری، سوم تا پایان هفتم را در مدرسهٔ قاآنی، کلاس هشتم را در مدرسهٔ لقمان و چهارم و پنجم متوسطه را در مدرسهٔ شاپور رشت میگذراند تا بالاخره ابتدایی و متوسطه تمام شود و سرانجام نیز دورهٔ متوسطه را بهپایان نرسانده، رهسپار تهران میشود؛ اما آنجا نیز در مدرسهٔ تمدن دو سال کلاس پنجم متوسطه را رد میشود و بعد هم دیگر هرگز مدرسه نمیرود و درس خواندن را رها میکند.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۸، ۱۹، ۲۲ و ۲۶}}</ref><br />
<br />
===از آشپزی تا موسیقی===<br />
گرچه در درس و مدرسه کوشا نبوده، شیفتهٔ مهارتآموزی شد و در کنار نقاشی و مجسهسازی، دیگر هنرها نیز هرکدام در دورهای علاقهاش را جلب کرد:<br />
:«در همان هشت تا دهسالگی برای غذاپختن حرص میزدم. یک بار هم سه ماه تابسان مرا فرستادند پیش یک خانم خیاط. شاید چون در خانه شلوغ میکردم. گلدوزی و دِسْمِهدوزی هم از او یاد گرفتم. مدت کوتاهی هم پیش «موسیو یرواندی» پدر «جرج مارتیرسیان» نوازندهٔ ارکسر سمفونی تهران، مشق ویلون کردم.»<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۹}}</ref><br />
<br />
===کُشتی و وزنهبرداری تفریحی، بیلیارد حرفهای===<br />
{{گفتاورد تزیینی|کُشتی و وزنهبرداری دو رشتهٔ محبوبش در همان دوران کودکی و نوجوانی است و البته بهگفتهٔ خودش بیلیارد برایش دنیایی دیگری است:<br />
:اساساً چند چیز بود که من هر مصیبتی رو با اونها میتونستم تحمل و فراموش کنم: یکی پیش شهریار میرفتم و یکی بیلیارد بازی میکردم. گاهی روزی چهارده ساعت بیلیارد بازی میکردم، توی بازی بیلیارد میتونستم مرگ مادرم رو فراموش کنم، هر ناکامی رو فراموش کنم، وقتی بیلیارد بازی میکردم انگار که مسخ شده بودم، انگار که ذهن و حافظهٔ من، از من گرفته شده بود، فقط بازی میکردم.<ref name=بیلیارد> <br />
{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱}}</ref><ref name="ماجرای دلخوری">{{یادکرد وب|نشانی= https://www.khabaronline.ir/news/458670/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DB%8C|عنوان=سایه از شهریار چرا رنجید؟!}}</ref>}}<br />
<br />
===داستانکهای انتشار===<br />
<br />
<br />
===عشق و دو بار حضور عمیقش===<br />
====برای معشوقهاش گالیا====<br />
امیرهوشنگ جوان، دلباخته دختری ارمنی به نام ''گالیا'' ساکن رشت بود و این عشقِ دوران جوانی دستمایهای شد برای سرودن اشعار عاشقانهٔ آن ایام. بعدها نیز که ایران غرق خونریزی و جنگ و بحران شد، شعری با اشاره به همان روابط عاشقانهاش با گالیا سرود.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
====عاشقانههای آلما====<br />
=====نمیگم دوستت دارم=====<br />
یکی از گلایههای همیشگی آلما اینه که من تاحالا نگفتم: «دوستت دارم.» برای اینکه گفتن این جمله برام بوی حقهبازی میده... به من میگفت: «بمیر»، میمُردم؛ یعنی فراتر از دوستداشتن... حالا چه اهمیتی داره که به زبون بیارم. موضوع غرور و تفرعن نیست بهخدا... من طوری نشون میدم که اصلاً هیچم. اصلاً چه نیازی داره که آدم این جملات توخالی مضحک رو بگه.<ref name=آلما>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۳۲۹}}</ref><br />
<br />
<br />
=====زندان و آلما و غزل=====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:green}}<br />
{{ب|'''بود که بار دگر بشنوم صدای تو را؟'''|'''ببینم آن رخ زیبای دلگشای تو را؟!'''}}<br />
{{ب|'''مباد روزی چشم من ای چراغ امید'''|'''که خالی از تو ببینم شبی سرای تو را'''}}<br />
ٰ{{ب|'''دل گرفتهٔ من کی چو غنچه باز شود'''|'''مگر صبا برساند به من هوای تو را'''}}<br />
{{ب|'''چنان تو در دل من جا گرفتهای ای جان'''|'''که هیچکس نتواند گرفت جای تو را'''}}<br />
{{ب|'''به پایداری آن عشق سربلند قسم'''|'''که سایهٔ تو بهسر میبرد وفای تو را'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===سایه شدم چرا؟!===<br />
سایه در استدلال نام شاعریاش میگوید:<br />
:«حروف و کلمات برای من رنگ دارند: <font color=gray>'''«ر»'''</font> ''خاکستری''، <font color=orange>'''«گ»'''</font> ''نارنجی'' و <font color=black>'''«ج»'''</font> ''سیاه'' است. یا کلمات برایم سرد و گرماند: سایه کلمهای «سرد» است. گلابی کلمهای «گرم» است. بهگمانِ من در کلمهٔ <font color=violet>'''سایه'''</font> یه مقدار آرامش و خجالتیبودن و فروتنی و بیآزاربودن هست؛ اینها برای من جالب بود و با طبیعت من میساخت.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۵۸}}</ref><br />
:خود کلمهٔ <font color=violet>'''سایه'''</font> از نظر حروف الفبا حروف نرم بدونادعایی است. در آن یک نوع افسوس وجود دارد و ذات معنای این کلمه، نوعی افتادگی است درمقابل خشونت و حتی میشود گفت وقاحت.<ref name= ''تماشای سایه''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/gnPZK|عنوان=گفتوگو با سایه}}</ref><br />
<br />
<br />
===داستانک استاد===<br />
<br />
<br />
===داستانک شاگرد===<br />
<br />
<br />
===داستانک مردم===<br />
<br />
<br />
===ده تا بیست مطلب از مجلات دورهٔ خود===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای دشمنی===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای دوستی===<br />
====[[سیاوش کسرایی|کسرایی]] ناجی چایخوردن====<br />
چایی میخوردیم، پنج زار. پول چایی رو نداشتیم. کسرایی رو مینشوندیم توی کافه و میرفتیم توی خیابون. داد میزدیم: کمیتهٔ نجاتِ شاعر مردم سیاوش کسرایی! کمیتهٔ نجاتِ کسرایی! میگفتن: چی شده؟ کسرایی رو گرفتن؟ میگفتیم: نه! پول چایی رو ندادیم اون رو گرو گذاشتیم. دو تومن جمع میشد. هم کسرایی نجات پیدا میکرد و هم دو تا چایی دیگه میخوردیم. هرچی پول داشتیم خرج میکردیم. فردا هم خدا بزرگه!<ref name=خاطرات>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۱۷۱}}</ref><br />
<br />
====[[نیما یوشیج|نیما]]ی ظریف با صدایی شاهکار====<br />
روزی با سیاوش و [[مرتضی کیوان|کیوان]] نیما را از اداره برداشتیم و بردیم به ساختمان ششهفت طبقهٔ سیمانی خاکستریرنگ نزدیکی مخبرالدوله، آن زمان آسمانخراش تهران بود. کنارش دکهای بود. نیما چیزی نوشید و نطق و خطابهای ایراد کرد. از فیزیک گفت و فلسفه. تازه شعر '''[[مرغ آمین]]''' را گفته بود، شروع کرد به خواندن. گویی انبوهی زن و مرد ایستادهاند و دارد آن را میخواند. آمین! آمین!{{سخ}} خیلی لاغر و استخوانی و کوتاه بود. جثهٔ کوچکی داشت. صدایی که موقع خواندن این شعر از او میشنیدیم، گویی جمعیت کثیری دارند او را همراهی میکنند. آن روز اگر ضبط صوتی بود و میشد ضبط کرد، واقعاً شاهکاری بود!<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۳۵و۳۶}}</ref><br />
<br />
<br />
===داستانکهای قهر===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای آشتیها===<br />
<br />
<br />
===داستانک نگرفتن جوایز===<br />
<br />
<br />
===داستانک حرفی که حین گرفتن جایزه زده است===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای مذهب و ارتباط با خدا===<br />
<br />
<br />
===از درخشش ششساله تا استعفای ابدی===<br />
ابتهاج که از سال ۱۳۵۰تا۱۳۵۶ در رادیوی ایران مشغول شد و پس از کنارهگیری داوود پیرنیا سرپرست برنامه <font color=darkmagenta>'''''گلها'''''</font> و پایهگذار برنامه موسیقایی <font color=darkred>'''''گلچین هفته'''''</font> بود، بعد از حادثه میدان ژاله در ۱۷شهریور۱۳۵۷، به نشانهٔ اعتراض به وضع موجود، همراهبا محمدرضا لطفی و محمدرضا شجریان و حسین علیزاده، از رادیو استعفا داد.<br />
<br />
===داستانک نحوهٔ مرگ، بازتاب خبر مرگ در روزنامهها و مجلات و نمونههایی از آن===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای دارایی===<br />
<br />
<br />
===جمعاً ده دقیقه گیلکی حرف نزدم===<br />
سایه گیلکی معترف است که گیلکی حرف نزده است به دو دلیل، از یکسو:<ref name= ''کودکیم''/><br />
<center><br />
{|class="wikitable sortable" style="font-size:90%"<br />
|-<br />
!نسبتهای مادری<br />
!زادگاه<br />
!<br />
!نسبتهای پدری<br />
!<center>زادگاه</center><br />
|-<br />
| مادربزرگِ مادر<br />
| style="background:yellow"|<center>شیرازی</center><br />
| style="background:#F99"|<center><font color=darkbrown>♦</font></center><br />
| مادربزرگِ پدر<br />
| style="background:#B0E0E6"|<center>مازندرانی</center><br />
|-<br />
| مادرِ مادر<br />
| style="background:#33cccc"|<center>اصفهانی</center><br />
| style="background:#F99"|<center><font color=darkbrown>♦</font></center><br />
| مادرِ پدر و پدرِ پدر<br />
| style="background:lime"|تهرانی و تفرشی<br />
|-<br />
| مادر<br />
| style="background:#ffd233"|<center>رشتی</center><br />
| style="background:#F99"|<center><font color=darkbrown>♦</font></center><br />
| پدر<br />
| style="background:#ffd233"|<br />
<center>رشتی</center><br />
|}</center><br />
و از دیگر سوی:<br />
:پدر و مادرم با من و خواهرانم فارسی حرف میزدند. گرچه بچههای شهرستانی باهم بهزبان محلی صحبت میکنند؛ همه با من فارسی حرف میزدند.<ref name=''خانواده''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۲}}</ref><br />
<br />
===پدرسوخته===<br />
پدر و مادرش همواره باهم همدل و نیکرفتار بودند:<br />
: مجموعاً در خانه فضای خوبی داشتیم. من هیچوقت نشنیدم پدر و مادرم باهم دعوا کنند یا حتی با صدای بلند باهم حرف بزنند. در خانهٔ ما از هیچکس فحش شنیده نمیشد. حرف خیلی بدی که از دهان بچهها درمیآمد، پدرسوخته بود.<ref name=''خانواده''/> <br />
<br />
===شعر و افیون===<br />
وقتی دامنهٔ صحبت میلاد عظیمی با سایه به رابطهٔ شعر و افیون میکشد، از سایه میپرسد که آیا تا این ثانیه از عمر، به سراغ افیون رفته است؟ پاسخ سایه، اما روشن است:<br />
{{سخ}}«پیش اومده که با [[نادر نادرپور|نادرپور]] و [[مهدی اخوان ثالث|اخوان]] و ''تقی مدرسی'' به تریاکخانهها هم رفتم؛ ولی لب نزدم. خب من رفیق حجره و گرمابه و گلستان بچهها بودم. هر جا میرفتن باهاشون میرفتم.»<ref name=''آفتاب''>{{یادکرد وب|نشانی = http://www.bbc.com/persian/arts/2013/04/130412_l41_book_sayeh_memoir_review|عنوان=آفتابی در سایه!}}</ref><br />
<br />
===مهاجرت برای شیپور زدن!===<br />
{{گفتاورد تزیینی|من خودم مهاجرت نکردم، اول یکی از بچههایم رفت آلمان، بعد زنم رفت که بچهام تنها نباشد. بعد بچههای دیگرم رفتند، رفتن من اجباری بود؛ ولی اگر چیزی زندگی شما را تهدید میکند و خطر مرگ برای شما محرز است، شما حق دارید که هر نقطهٔ خطرناکی را ترک کنید تا درامان باشید. یک مدتی، من ممنوعالخروج بودم و بالاخره من هم رفتم. وقتی میخواهید کاری کنید که اصل زندگیتان است، در جایی میشود و در جای دیگری نمیشود. حتی اگر آن کار عبث باشد؛ مثلاً میخواهید شیپور بزنید. البته منظورم از شیپور، ابزار موسیقی نیست. شما نمیتوانید در خانهٔ خودتان شیپور بزنید؛ چون همسایه داد میزند که آقا شلوغ نکن، میخواهیم بخوابیم. [در این صورت] شما نهتنها حق دارید؛ بلکه وظیفه شماست جایی بروی که این تنها غرض زندگیتان را انجام دهید؛ حالا چه به بیابان بروید، چه جایی بروید که کسی مانع کارتان نشود.{{سخ}} با همهٔ این احوال، من مهاجرت نکردم، گاهی تهران هستم و در سال خوشبختانه چندین ماهی ایران هستم.<ref name="گالیا"/>}}<br />
<br />
===سایه و آواز و صدای...===<br />
همشاگردیاش در مدرسه تمدن نقل میکند که:<br />
:«هوشنگ بهمحض بیرونآمدن از دبیرستان، نفس عمیقی میکشید و شروع به خواندن میکرد و خلیلزاده یادش بهخیر، قسمش میداد که بس کند! ناگفته نماند که گرچه خداوند در زمینهٔ ذوق ادبی و شناخت موسیقی و هنر دربارهٔ هوشنگ دستودلباز بود؛ ولی درزمینهٔ صدا چندان لطفی به او نشان نداده بود.»<ref name=''آواز سایه''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۶}}</ref>{{سخ}}این در حالی است که سایه بهگفتهٔ خودش، در اوقات فراغت بهزمزمه آواز هم میخوانده. حتی یک بار آوازی در ماهور خوانده و ضبط کرده؛ هرچند بعد پشیمان شده و همه را پاک کرده است!<ref name=''آفتاب''/><br />
<br />
===میترسم بعد از مرگ هم شعر بگویم===<br />
من دوسه ساعت بیشتر نمیخوابم. صبح خیلی زود بیدار میشوم. خودم چای درست میکنم. صبحانه یک لیوان چای میخورم با کمی نان خشک تا ظهر. روزها مینشینم گاهی تلویزیون تماشا میکنم و میبینم که دنیا روزبهروز دیوانهتر میشود. بعد ناهار میخورم و دوباره دیوانگی دنیا را تماشا میکنم. برایم جالب است که بدانم آخر این دیوانگی دنیا تا به کجا خواهد کشید. بعد شب هم میروم و کمی میخوابم. همین! هیچ کار مهمی نمیکنم.{{سخ}} شعر هم که ویروسی است که از تن آدم نمیرود. ترسم این است که در آن دنیا هم دچار شعرگفتن شوم. شعرگفتن ایران و آلمان و ژاپن ندارد. گاهی چیزهایی به کله شما میآید و شما یاد گرفتهاید که آنچه حس میکنید، بگویید؛ گاهی کمتر و گاهی بیشتر.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh0.jpg|200px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''سایه در نیمهٔ دوم دههٔ۱۳۲۰'''</center>]]<br />
===انتساب دو مطلب جعلی به سایه===<br />
بااینکه کذببودن هر دو مطلب برایم مسجل بود؛ اما از خود سایه پرسیدم و او نیز هر دو را تکذیب کرد:<ref name=''جعل''>{{یادکرد وب|نشانی=@MilaadAzimi|عنوان = نور سیاه}}</ref><br />
* پهنِ تر کف قبر مسلمان مستحب است!<br />
:بهنقل از شفیعی کدکنی گفتهاند که ابتهاج تعریف میکند در مراسم کفنودفن کسی دیدم که شخصی یک وجب سرگین و فضولات تَر گوسفند، کف قبر میریزد. از او پرسدیم این چه رسمی است که شما دارید؟! پاسخ داد در رساله نوشته که این کار مستحب است. چون برایم تعجبآور بود، بهسرعت و البته بهزحمت رسالهای یافتم و خواستم تا صفحهٔ مربوط به آن مطلب را نشان دهد. او نیز بخش آیین کفنودفن میت را آورد و گفت بفرما. دیدم، نوشته: <span style="color:darkred">'''«کفِ قبر مسلمان، مستحب است یک وجب پهنِ تر باشد.»'''<ref name=''جعل''/> </span><noinclude><br />
* سرودهٔ ''«مرگ بر آمریکا»'' اثری از سایه!<ref name=''جعل''/><br />
<span style="color:darkcyan"> <br />
'''آفت نوع بشر آمریکاست آمریکا{{سخ}}<br />
'''مرگ بر آمریکا{{سخ}}<br />
'''دشمن علم و هنر آمریکاست آمریکا{{سخ}}<br />
'''مرگ بر آمریکا{{سخ}}<br />
'''دشمن راه امام آمریکاست آمریکا{{سخ}}<br />
'''مرگ بر آمریکا{{سخ}}<br />
...</span><noinclude><br />
<br />
===به حنّانه نگفتم پیانو بلد نیستی!===<br />
{{گفتاورد تزیینی|سایه در خاطراتش میگوید:<br />
: یه کتابی چاپ شده به اسم یادنامهٔ مرتضی حنّانه. خب حنّانه دوست من بود. خیلی هم باسواد بود. توی اون کتاب نوشتن ابتهاج پشت پیانو نشست و شروع کرد به نواختن، بعد رو کرد به حنّانه و گفت شما بلد نیستین، باید این طوری بزنین و این طوری آهنگ بسازین... .<br />
:اصلاً من پیانو بلد نیستم. نه، هرگز چنین اتفاقی نیفتاده که من تکیه بدم به پیانو و مثلاً به کسی بگم که تو بلد نیستی؛ اونم به حنّانه. فردا یه آدم بیکار نیاد بنویسه که هنرمند فقید، پیانو هم نیکو مینواخت!<ref name=پیانو>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۲|ص=۱۲۵۹}}</ref>}}<br />
<br />
<br />
===داستانک شکایتهایی از دیگران کرده به محاکم و شکایتهایی که از او شده===<br />
<br />
<br />
===داستانکهای مشهور ممیزی===<br />
====[[بانگ نی]] و انتشاری هرچند باتأخیر اما بدونِاطلاع مؤلف ====<br />
نوروز۹۶، میلاد عظیمی در مجلهٔ '''اندیشه پویا''' چنین نوشت:<br />
:نشر '''«بانگ نی»''' مهمترین اتفاق در حوزهٔ شعر معاصر در سال ۱۳۹۵ بود. کتابی که پس از سالها توقیف بالاخره از سوی انتشارات کارنامه منتشر شد. یاد محمد زهرایی بهخیر که با چه شور و شوقی اولین نسخهای را که از چاپخانه درآمده بود، برای سایه آورد. چشمانش هم میخندید وقتی میدید کتابی چنین زیبا و آراسته تولید کرده است.<br />
<br />
<br />
===داستانکهای مربوط به مصاحبهها، سخنرانیها و حضور رادیو یا تلویزیون یا فضای مجازی همراه ارائه نمونههایی از آن برای بخش شنیداری و تصویری===<br />
<br />
<br />
===مرگ و آرزوی پس از آن===<br />
سایه در پاسخ به مسعود بهنود که در گفتوگویی دوستانه از او میپرسد، هیچوقت به مرگ فکر کردی، چنین پاسخ میدهد:<br />
:«نه، البته این اواخر چرا. دیگه حالا هر روز آدم بهش فکر میکنه؛ ولی چیز زشت و بدی نیست یا اینکه آدم بترسه یا حیفش بیاد؛ چون دیگه خب آدم میگه همهٔ کارام رو کردم.»<br />
و وقتی بهنود پرسید که فکر میکنی چطور از سایه یاد کنند، آرزو کرد چنین از یاد او کنند:<br />
:«امیدوارم به این [یاد کنند] که هرچی میگفت با صداقت گفت و باور داشت.»<br />
<br />
===داستانهای دیگر===<br />
<br />
<br />
==زندگی و تراث==<br />
===سایه در قاب زمان===<br />
[[پرونده:Saeh javan.jpg|220px|thumb|بندانگشتی|راست|<center>'''سایه در رادیو'''<ref name=''رادیوی سایه''>{{یادکرد وب|نشانی=http://music.iranseda.ir/detailsArtist/?VALID=TRUE&g=77382|عنوان = صدای سایه شنیده شد!}}</ref></center>]]<br />
* '''۱۳۰۶''' زادهٔ ۶اسفند در شهر رشت<br />
* '''۱۳۱۳''' آغاز تحصیلات، مدارس عنصری، قاآنی، لقمان و شاپور در رشت و دبیرستان تمدن در تهران<br />
* '''۱۳۱۸''' سرودن نخستین شعر و آشنایی با موسیقی<br />
* '''۱۳۲۵''' انتشار اولین نغمهها در مهروماه؛ مهاجرت به تهران؛ آشنایی با [[مهدی حمیدی شیرازی]] و [[فریدون تَوَلَلی]]<br />
* '''۱۳۲۶''' درگذشت مادر<br />
* '''۱۳۲۷''' آشنایی با محمدحسین بهجت تبریزی ([[شهریار]])، ابوالحسن صبا، حسین تهرانی، احمد عبادی و...<br />
* '''۱۳۲۸''' آشنایی با [[نادر نادرپور]]<br />
* '''۱۳۳۰''' انتشار ''[[سراب]]'' در فروردین؛ آشنایی با [[مرتضی کیوان]]، [[نیما یوشیج]]، [[احمد شاملو]]، [[مهدی اخوان ثالث]]، [[سیاوش کسرایی]]، [[منوچهر شیبانی]]، [[اسماعیل شاهرودی]]، [[فریدون مشیری]]، [[فروغ فرخزاد]] و [[سهراب سپهری]]<br />
* '''۱۳۳۱''' ورود به حزب توده<br />
* '''۱۳۳۲''' انتشار ''[[سیاهمشق۱]]'' با یاداشتی از مرتضی کیوان و مقدمهٔ شهریار از سوی انتشارات امیرکبیر؛ انتشار ''[[شبگیر]]'' در مردادماه؛ درگذشت پدر در آبانماه؛ استخدام در شرکت ساختمانهای کشوری و شرکت سیمان تهران<br />
* '''۱۳۳۳''' تیربارانشدن مرتضی کیوان همرزم وی در حزب توده و از یاران بسیار محبوبش، در ۲۷مهرماه<br />
* '''۱۳۳۴''' انتشار ''زمین'' در دیماه از سوی انتشارات نیل<br />
* '''۱۳۳۷''' ازدواج با آلما مایکیال؛ سفر به تبریز برای دیدار شهریار<br />
* '''۱۳۳۸''' تولد «یلدا»، تکدخترش؛ شرکت در «شب شعر» انجمن ایران و آمریکا<br />
* '''۱۳۳۹''' تولد «کیوان»، اولین پسرش<br />
* '''۱۳۴۰''' تولد «آسیا»؛ انتشار ۲۴ قطعه شعر در مجموعهٔ ''غزلیات معاصر ایران'' بهروسی با همت جهانگیر دُرّی و ورا کلاشتورنیا<br />
* '''۱۳۴۱''' تولد «کاوه»، آخرین فرزند خانواده؛ نگارش مقدمهای برای مجموعهٔ ''[[خون سیاوش]]''ِ کسرایی<br />
* '''۱۳۴۶''' شرکت در آیین شعرخوانی بر مزار حافظ<br />
* '''۱۳۴۸''' انتشار ''یادنامه'' ترجمهٔ شعر تومانیان شاعری ارمنی، با همکاری نادر نادرپور، گاموست خاننس و ر.بن در مهرماه<br />
* '''۱۳۵۱''' آغاز فعالیت در رادیو ایران با سمت سرپرست موسیقی ایرانی در خردادماه و تهیهکنندگی دو برنامهٔ ''گلهای تازه'' و ''گلچین هفته''<br />
* '''۱۳۵۲''' انتشار ''[[سیاهمشق۲]]''؛ حضور در کنفرانس نویسندگان آسیا و آفریقا و آمریکای جنوبی در شهر آلماتای قزاقستان؛ شرکت در سمینار شعر آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین در شهر ایروان ارمنستان بههمراه دکتر غلامعلی رعدی آذرخشی و [[صادق چوبک]]<br />
* '''۱۳۵۳''' راهاندازیِ گروه موسیقی «شیدا» با همکاری محمدرضا لطفی<br />
* '''۱۳۵۴''' راهاندازیِ گروه موسیقی «عارف» با همکاری حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان؛ خروج از شرکت سیمان تهران<br />
* '''۱۳۵۷''' استعفا از رادیو بهاتفاق گروه «شیدا» و «عارف» در ۱۸شهریورماه<br />
* '''۱۳۵۸''' راهاندازیِ «کانون چاووش» با همکاری محمدرضا لطفی، حسین علیزاده، پرویز مشکاتیان، گروه شیدا و گروه عارف؛ مصاحبه با نشریه «آفتاب»<br />
* '''۱۳۶۰''' انتشار ''تا صبح شب یلدا'' همراهبا دو کاست صدای شاعر؛ انتشار ''یادگار خون سرو'' تقدیمی به مرتضی کیوان در بهمنماه<br />
* '''۱۳۶۲''' زندانیشدن در اردیبهشتماه<br />
* '''۱۳۶۳''' آزادی از زندان در اردیبهشتماه با وساطت شهریار؛ تحقیق و تصحیح دیوان حافظ<br />
* '''۱۳۶۴''' انتشار ''[[سیاهمشق۳]]'' در فروردینماه<br />
* '''۱۳۶۶''' سفر به تبریز همراهِ [[محمدرضا شفیعی کدکنی]] برای آخرین دیدار با شهریار؛ سفر به آلمان و اقامت در شهر کلن<br />
* '''۱۳۶۷''' برپایی شب شعر در آلمان، اتریش و دانمارک<br />
* '''۱۳۶۸''' برپایی شب شعر در آلمان و دانمارک<br />
* '''۱۳۶۹''' انتشار ''آینه در آینه'' گزیدهای از اشعار بهانتخاب محمدرضا شفیعی کدکنی<br />
* '''۱۳۷۱''' انتشار ''[[سیاهمشق۴]]''؛ برپایی شب شعر در هلند<br />
* '''۱۳۷۲''' انتشار ''دیوان حافظ بهسعی سایه'' و پیشکش به آلما؛ برپایی شب شعر و سخنرانی دربارهٔ دیوان حافظ در بابل و لندن؛ برپایی شب شعر در سوئد، نروژ و دانمارک<br />
* '''۱۳۷۴''' سفر به آمریکا و کانادا و شعرخوانی و سخنرانی دربارهٔ «دیوان حافظ» در شهرهای برکلی، لوسآنجلس، دالاس، نیویورک، فیلادلفیا، ساندیهگو، سیاتل، واشنگتن، بالتیمور، شیکاگو، سنخوزه و اُکلاهاماسیتی در آمریکا و تورنتو و ونکوو در کانادا؛ انتشار دفتر هنر «ویژهنامهٔ سایه» طی اسفندماه در نیوجرسی<br />
* '''۱۳۷۸''' انتشار ''[[سیاهمشق (سیاهمشق۴،۳،۲،۱ و اشعار جدید)]]''<br />
* '''۱۳۸۵''' انتشار ''[[تاسیان]]'' (مجموعه شعر نو از ۱۳۲۵تا۱۳۸۲)<br />
* '''۱۳۸۶''' انتشار ویژهنامهٔ سایه در مجلات «نگاه نو و بخارا»؛ چاپ شعر در مجلات و نشریات بسیاری چون: سخن، کاویان، صدف، مصلحت، جهان نو، جامجم، خروس جنگی، کبوتر صلح، فرهنگ نو، سپیدوسیاه، اندیشهوهنر، خوشه، پیام نوین، راهنمای کتاب، فردوسی، هیرمند، آرش و...<br />
* '''۱۳۸۷''' ثبت ملی منزل او به نام «ارغوان»، از سوی سازمان میراث فرهنگی، خانهای از منازل سازمانی شرکت سیمان تهران<br />
* '''۱۳۸۵تا۱۳۹۱''' گفتوگوی ششساله با میلاد عظیمی و عاطفه طیه برای تدوین کتاب ''[[پیر پرنیاناندیش]]'' ثبت خاطرات قریبِ ۹دهه، زندگی '''''سایه'''''<br />
* '''۱۳۹۸''' تخریب خانهٔ مادری به دست شهرداری رشت، پس از دو سال تلاش هوادارن برای پیشگیری از آن.<br />
<br />
<br />
===کودکی و نوجوانی، جوانی، پیری===<br />
کنار تمام آنچه در ششماسفند۱۳۰۶ ارزش ثبت یافت، تولد امیرهوشنگ ابتهاج نیز اضافه شد؛ رشت، نزدیک «سبزمیدان»، خانهٔ مادری. خاندانش دیرزمانی بود که دیگر از تفرش به گیلان کوچ کرده و به اشتغال دیوانی داشتند. گوهر دختری که پدربرزگ پدری امیرهوشنگ، ابتهاجالملک شیفتهٔ او میشود، به دست یکی از کشاورزانش در روستای دگور گیلان بهقتل میرسد. بهگفته سایه، جد پدریش دو همسر و هفت فرزند داشت:<br />
« مادربزرگ من زن اولش بود که فقط پدرم را از او داشت. وقتی زن دیگری گرفته، مادربزرگم طلاقش را میگیرد و از آن زن هم سه پسر و سه دختر بهدنیان میآورد.»<ref name= ''کودکی سایه''>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۱۷تا۱۹}}</ref> <br />
{{سخ}}بههیچروی در درس و مدرسه کوشا نیست. ابتدایی را تمام میکند؛ اما بعد از قبولنشدن در متوسطه، برای همیشه درس را رها میکند. درعوض کنار علاقه و پشتکار در هنرهای دستی و البته ورزش، در همان دوران نوجوانی یعنی سال ۱۳۱۸ با موسیقی و شعر آشنا شد.<ref name= ''کودکی سایه''/> وی در آغاز، همچون شهریار، چندی کوشید تا به راه نیما برود؛ اما نگرش مدرن و اجتماعی شعر نیما بهویژه پس از [[ققنوس]]، با طبع او که اساساً شاعری غزلسرا بود، همخوانی نداشت. پس، راه خود را که همانا غزل بود، دنبال کرد. ضمنآنکه در مجموعهآثار ابتهاج، اشعار نو درونمایهای تازه و ابتکاری دارد و چون فصاحت زبان و قوت بیانش با این درونمایهٔ ابتکاری همگام است، میوهٔ درخت تجربیاتش دلنشین مینماید.<ref name="گالیا"/><br />
عزیمتش به تهران در نیمهٔ دوم دههٔ ۱۳۲۰، درست زمانی است که سایه در رشت به شهرتی رسیده و دیگر هوایِ ماندن در زادگاه را ندارد. در تهران با [[مهدی حمیدی شیرازی]] آشنا میشود و در قطار تهراناهواز با [[فریدون تَوَلَلی]]. به سال ۱۳۲۵ دفتری از شعرهای دوران نوجوانیاش مینویسد که خود کتاب میشود به نام «اولین نغمهها». کتابفروشی طاعتی در چاپخانهٔ جاوید رشت، دفترش را چاپ میکند.{{سخ}} سکونتش در تهران بهخواست خود و خلاف رأی مادر و پدرش بود و فقط یک سال بعد مادر را از دست میدهد درحالیکه فرصت حضور بر بالینش را نمییابد. بازهم بهاصرار سایه، پدرش با سه خواهر وی به تهران میآید و بهدلیل اوضاع نابسامان مالی دوام نمیآورد. استاندار گیلان که از دوستان پدر است او را با خود به رشت برمیگرداند و پدر رئیس بیمارستان پورسینای رشت میشود.<br />
{{سخ}} آشنایی و دوستی سایه طی این سالها با [[محمدحسین شهریار|شهریا]] و [[نیما یوشیج]] تأثیراتی بر اشعارش میگذارد و کمکم با شاعران همنسلش که بعدها هریک نام و آوازهای مییابند، نشستهاو برخاستهای دوستانه دارد: [[نادر نادرپور]]، [[سیاوش کسرایی]]، [[احمد شاملو]]، [[منوچهر شیبانی]]، [[اسماعیل شاهرودی]]، [[فریدون مشیری]]، [[فروغ فرخزاد]]، [[سهراب سپهری]] و [[مهدی اخوان ثالث]]. {{سخ}} تهران و دوستان جدیدش همچنین بستری میشود برای گرایش بیشتر به حزب توده که البته کمتر رنگ و بوی سیاسی و حتی اجتماعی دارد و بیشتر وجهه ادبی و فرهنگی.<br />
دو مقولهٔ شعر و موسیقی، دو عرصهٔ اصلی و پرمایهترِ فعالیتهای سایه است. سایه از سرآمدان عرصهٔ اول و از شناسندگان عرصهٔ دوم بهشمار میرود. شگفتآور آن که عشق و علاقهاش به دومی بیشتر از اولی است که میدان اصلی هنرنمائی اوست. بهقول خودش، از موسیقی به شعر رسیده است.<ref name = ''آفتاب''/><br />
<br />
<br />
===شخصیت و اندیشه===<br />
<br />
<br />
<br />
===زمینهٔ فعالیت===<br />
<br />
<br />
<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh.khaneh pedari.jpg|200px|thumb|بندانگشتی|چپ|<center>'''جان خانهٔ مادری نجات مییابد؟!'''</center>]]<br />
<br />
===یادمان و بزرگداشت===<br />
====ثبت ملی یا تخریب خانهٔ کودکی====<br />
در آستانهٔ ۹۰سالگیِ امیرهوشنگ ابتهاج، دو فوریت الزام شهرداری رشت به خرید خانهٔ مادری ابتهاج جایی که وی چشم و زبان گشود و تبدیل آن به «بنیاد شعر و ادب سایه» با رأی قاطع اعضای شورای شهر تصویب شد که گویی آبی بود بر آتش جان همشهریانش تا دلنگران تخریب منزل بزرگِ شهرشان نباشند. یلدا ابتهاج دختر سایه برای تقدیر از تمام پیگیران، چنین پیام میفرستد:<br />
<span style="color:green">'''«اگر طالب گنجید، به ویرانه بگردید.»'''<ref name=''خانهٔ مادری''>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.ion.ir/news/438416/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان = میراث ملی شد، خانهٔ کودکیش!}}</ref></span><noinclude><br />
{{سخ}} سایه اما خود نیز طرفدارانش را این گونه پیام میدهد:<br />
:«این خانه، خانهٔ مادری من بود. مادرِ مادربزرگم صاحب این خانه بود که بعد این خانه به دخترش رسید و از دخترش که مادربزرگ من حساب میشد به مادر من رسید. این خانه بعد از فوت مادرم در سال ۱۳۲۶، به من و سه خواهرم رسید که ما به پدرم وکالت دادیم تا بفروشد. او در سال ۱۳۲۷ این خانه را فروخت. یک نفر، دو نفر دیگر هم این خانه را خریدند. شنیدم یکی از صاحبخانهها ساکن آمریکاست. با او هم گفتوگو کردند. به من گفتند در شهرداری رشت تصویب شده این خانه را بخرند تا به یک مرکز فرهنگی تبدیل شود. اخیراً هم شنیدم که حکمی صادر شده که این خانه را خراب کنند و ساختمان چندطبقه بسازند. این خانهٔ مادر من است. من تا ۱۹سالگی همیشه آنجا بودم. من تمام گوشهوکنار این خانه را میتوانم نقاشی کنم. چرا شهرداری گفته من باید این دو خط بنویسم که ثابت شود خانهٔ من است؟ این خانه، سند دارد، با اسم و جزئیات که از امضای دوخطی من بیشتر اهمیت دارد. به نظرم اینها همه بهانه است.<ref name=''واکنش ابتهاج''>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/648562/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C|عنوان = بنویسم کاخ سلطنتی در فلان کشور دنیا برای من است، کافی است؟!}}</ref><br />
آسودهخاطری همشهریانی که شنیده بودند خانه تخریب نخواهد شد، دیری نمیپاید و با انداختن بولدوزر به خشت و گل آن منزل کودکی، بنایی آوار میشود که قرار بود به یادگار بماند برای همیشهٔ ایام. بهخاک کشیدن خانهای که سایه در جوار قامتش، قد کشید، سرانجامِ دو سال جدال بین دو نهاد متولی است؛ شهرداری و میراث فرهنگی، آنهم درست وقتی که این سرای وفادار به مالکش، سیل پرآشوب سال را تاب آورد و خم نشد؛ اما آنانکه نباید میشکستنش، شکستنش.<ref name=''تخریب کردند!''>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/98012510585/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|عنوان = ترسیدند خانهٔ سایه نباشد، کوبیدنش!}}</ref><br />
<br />
<br />
====شب سایه====<br />
{{گفتاورد تزیینی|غروب یکشنبه ۵آبان۱۳۹۲، این چهرهها در «شب سایه» گردهم میآیند: [[سیمین بهبهانی]]، [[داریوش شایگان]]، [[نجف دریابندری]]، پوری سلطانی، [[آیدین آغداشلو]]، [[محمدرضا شفیعی کدکنی]]، ایرج پارسینژاد، فخرالدین فخرالدینی، منوچهر پارسادوست، محبوبه مهاجر، ناصرالدین پروین، داود موسایی، اصغر علمی، شهرام ناظری، داریوش طلایی، یلدا ابتهاج و محمدافشین وفایی.<ref name=''شب سایه''/>{{سخ}}یکصدوسیوهفتمین شب بخارا همان آیین نکوداشت امیرهوشنگ ابتهاج است که در کانون زبان فارسی برگزار میشود. هرکس سخنش را با زبانی خاص خود به سایه میگوید:<br />
:'''[[محمود دولتآبادی]]''' باآنکه جسمش غایب است، با ارسال پیامی از دوسلدورف، جانش را حاضر میسازد.<br />
:'''پوری سلطانی''' با سپاس از سایه، در بیان برشی از زندگیِ خود میگوید: در آن سالهای سیاه زندگی من، این هوشنگ ابتهاج بود که سایهوار همه جا با من بود و آمادهٔ کمک به من و خانواده بیپناه کیوان.<br />
:'''شهرام ناظری''' پس از اشاره به نحوۀ آشناییاش با سایه و خاطراتی که با او دارد، با آواز و خواندن ابیاتی از سایه، شب را شورانگیزتر میکند.<br />
:'''فخرالدین فخرالدینی'''، پُرترهٔ سایه را در تابلویی به وی هدیه میدهد.<ref name=''شب سایه''/>}}<br />
<br />
<br />
===در آینهٔ آرا===<br />
====سایه در دفتر یادداشتهای روزانهٔ [[نیما یوشیج|نیما]]====<br />
سایه را دیدم. در مغازهٔ داوود. سبیل گذاشته بود. بسیار فکری بود. مرا مهمان کرد. گفت اتاقم را با حصیر و نی ساختهام. گفت عکس مرا دارد. میخواستم به او بگویم آنقدر فکری نباش. بسیار خواهد آمد که ما به اشتباهها و سادهلوحیهای خود برخورد کنیم و آنچه میدانستیم که چنان است، نهچنان است. میخواستیم به او بگویم که شاعر عموماً فکری ندارد؛ بهاستثنای شاعری فیلسوف و محقق و در چند رشته کارکرده. شاعر تقلیداً به فکرهای روزانه عقیدهمند شده و موضوعات شعر خود را روی آن قرار میدهد و به نظرش میآيد؛ نه از روی تحقیق که این فکر، مفید برای زندگی او و دیگران است...؛ <font color=purple>'''ولی سایه بسیار فکری بود.'''</font> مرا مهمان کرد. بعد مختصر آذوقهٔ شام را خرید و رفت.<ref name="نیما سایه">{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۳۴}}</ref><br />
<br />
<br />
====[[غلامحسین یوسفی]]====<br />
در وادی غزل معاصر، شعرهای سایه، از آثار خوب و خواندنی است. مضامین گیرا و دلکش، تشبیهات و استعارات و صور خیال بدیع، زبان روان و موزون و خوشترکیب و هماهنگ با غزل، از ویژگیهای شعر اوست و نیز رنگ اجتماعی ظریف آن یادآور شیوهٔ دلپذیر حافظ است. <font color=darkred>''دوزخ روح''</font>، <font color=darkred>''شبیخون''</font>، <font color=darkred>''خونبها''</font>، <font color=darkred>''گریهٔ لیلی''</font>، <font color=darkred>''چشمی کنار پنجرهٔ انتظار''</font> و <font color=darkred>''نقش دیگر''</font> از غزلهای برتر سایه است.<ref name="گالیا"/><br />
<br />
<br />
===خودش را میگوید و آثارش را===<br />
====دیگر نمیخواهم چُنین باشم====<br />
سایه که هم خود از نثرنویسیاش شاکی است هم شهریار در نوشتن تنبلش میخواند، فروردین۱۳۳۰ زمانی که مجموعهٔ [[سراب]] تازه منتشر شده بود، چنین مقدمهای را خطاب به مرتضی کیوان برای آن کتاب نوشت:<br />
::<span style="color:DarkBlue{{{1|}}};background:lime{{{2|}}}">'''به پیشگاه مردم: پیام و پیمان'''</span><noinclude><br />
{{گفتاورد تزیینی|از نگاهی که در آن خشم و درد موج میزند ملامت تو را میشنوم و بیهیچگونه بهانه و سخنی سر فرو میافکنم. در رزمی که تو هستیِ خود را بر سر آن گذاشتهای من خاموش ماندهام و هرگاه که لب به سخن گشودهام آوازم، گناه خاموشیِ مرا گرانتر و نابخشودنیتر نموده است.{{سخ}} بههنگامی که خروش خشم و فریاد درد در پردهٔ دل تو میآویزد، من برای دلم، برای عشق بیمارم آواز خواندهام.{{سخ}} بههنگامی که نگاه آزادمردان کشور من از پشت میلههای زندان شعله میکشد، من برای نگاهی شعر ساختهام که در آن عشق و هوس ترانه میزند و میرقصد.{{سخ}} بههنگامی که چهرههای زرد و شکستهٔ هممیهنانم به اشک و خون آغشته میشود، من برای گلهای یاس، برای شبهای مهتابی، برای خوابها و رویاهای خودم سرودهام.{{سخ}} بههنگامی که گرگان خوناشام گروهگروه مردان و زنان و کودکان را به کشتارگاههای جنگ و ستیز میکشانند، من بر فراز عشقهای خویش گریستهام.{{سخ}} و بههنگامی که انسانهای سرفراز همگام و هماهنگ صلای صلح و آزادی میزنند و این آواز و آرزو هر روز بلندتر و گستردهتر میشود، من در تنهایی اندوهبار خویش ناله سردادهام.{{سخ}} شعر من همچون نالهٔ مرغ شب آواز اندوه و پریشانی و شکست شده است '''''و من دیگر نمیخواهم که چُنین باشم.'''''{{سخ}} من که سایههای تیرهٔ اوهام گذشته را که پناهگاه روحی شاعران قرون پیش بوده است، از گوشههای مغز خویش راندهام، دریچهٔ قلبم را بهروی آفتابی تازه و روشن میگشایم که هرگز غروب نکرده.{{سخ}} من دلی را که در انگشتان عشقهای ناسپاس فشرده و خونین شده، به عشق مردم، به عشق وفادار مردم میسپارم و در این عشق بزرگ زنده میمانم.{{سخ}} من آواز خویش را در دل این شب تنگ سرخواهم داد و این آواز را که سرگذشت رنج و رزم پرشکوه انسانهاست از میان حصارهای ویران این شب خونآلود به گوش دورترین ستارهٔ بیدار آسمان خواهم رساند.{{سخ}} سالهاست که دل من هماهنگ تپشهای قلب تو زده است و اندیشههای دورپرواز من با آرزوهای تابناک تو همراه گشته است.{{سخ}} سالهاست که من در دل خاموشیام نالیدهام و روحم از خشم و درد آتش گرفته است. '''''دیگر بس است!'''''{{سخ}} من این خاموشیِ ننگآلود را خواهم شکست و مرغ آوازم را از دل پیچیده و سیاه این جنگل سکوت پرواز خواهم داد. با این پیمان دستت را میفشارم. '''رشت فروردین۱۳۳۰'''}}<br />
<br />
<br />
====اندر باب شعر====<br />
{{گفتاورد تزیینی دیگر|right|در فصل "اندر باب شعر" در کتاب [[پیر پرنیاناندیش]] که حاصل{{سخ}} شش سال گفتوگوی چهرهبهچهرهٔ میلاد عظیمی و عاطفهطیه با{{سخ}} ابتهاج است، سایه چنین نظر میدهد:<br />
:«شعر رو باید در ایران گفت!... {{سخ}}در اون آب و خاک و برای اون مردم... . {{سخ}}در فضایی که اگر گرد و خاک هم بلند میشه، {{سخ}}انگار گرد و خاک زمان سعدی و حافظه!»<ref name = ''آفتاب''/>}}<br />
{{گفتاورد تزیینی دیگر|left|در محفلی، کسی در مقام تمجید و تحسین به سایه میگوید ما از شعر شما بیشتر از شعر حافظ لذت میبریم. سایه بلادرنگ پاسخ میهد:<br />
«حق دارین چون سطح شعر من از شعر حافظ خیلی پایینتره و در حد فهم شماهاست؛ درنتیجه از شعر من لذت میبرین!... . من یک عمر در اقیانوس شعر فارسی غوطه زدم و غرق شدم حالا به این نتیجه رسیدم که:{{سخ}}<br />
«گر نبودم، چه ازو کم میشد ♦♦♦ باز بودم چه بر او افزودم؟!»<ref name=''آفتاب''/>}}<br />
<font color=darkcyan>♦♦♦♦♦</font></span><noinclude><br />
'''«احساس» برای ویتنام نیست!'''<ref name=''آفتاب''/>{{سخ}}<br />
<center><span style="color:orange">'''بسترمන صدفِ خالی یک تنهایی است{{سخ}}و تو چون مرواریدන گردنآویز کسان دگری'''</span><noinclude></center><br />
:بهحضرتعباس من این قصد رو نداشتم که «احساس» رو برای ویتنام بگم!... وقتی من این شعر رو میگفتم، هنوز واقعهٔ ویتنام اتفاق نیفتاده بود. شعر من تاریخ داره: ۲۱دی۱۳۳۱، با کیوان و شاملو در کافه نشسته بودیم. من این شعر رو روی کاغذ سیگار نوشتم. شاملو قلم رو از من گرفت و بالای اون نوشت:<font color=green> '''''احساس'''''</font></span><noinclude> یه علامت تعجب هم جلوش گذاشت.<br />
<br />
<br />
====اولین کتابش را از خودش هم پنهان میکند!====<br />
{{گفتاورد تزیینی|بهنود در گفتوگوی با سایه، سراغ اولین شعرش را میگیرد و چنین پاسخ میشنود:<br />
:اولین شعرهایی که از من چاپ شد، توی سال ۱۳۲۰یا۱۳۲۱ بود. وقتی که سیزده سالم بود.<br />
بهنود: پس اون رو ندادید ما بخونیم!<br />
:بله، اولین کتابی که چاپ شد، من از خودم هم قایم میکنم. اونجا غیرازاینکه یه تعدادی غزل هست، یه تعداد شعرهای بهاصطلاح سیاسی هم هست. حتی در شعری، از انگلستان نام بردم. باز من در شهری بزرگ شدم که شهر روشنفکریِ سیاسی بود. اتحادیهٔ محصلان مدارس داشت.}}<br />
<br />
<br />
===نیش و نوشهای سایه===<br />
====[[جلال آلاحمد]]====<br />
{{گفتاورد تزیینی|سایه به ارتباطی در حد سلامعلیک خیلی دورادور با جلال اشاره میکند و دیدارش با او بهخصوص دورهای که آلاحمد مستأجر [[نادر نادرپور|نادرپور]] بوده و اینکه در کانون نویسندگان هم چند بار جلال را دیده است. سایه درخصوص قصه، آثار، نثر و نظریات جلال چنین میگوید:<br />
:قصههای آلاحمد همیشه برام بینمک بود. نمیدونم چرا... کشش نداشت برام. [[غربزدگی]] و [[خسی در میقات]] و چند تا دیگه رو هم خوندم. از نظریات اجتماعی آلاحمد هیچوقت خوشم نمیاومد. برام جلوه نداشت حرفهاش. از نثرش هم اصلاً، هیچ خوشم نمیاومد. من اصلاً مخالف نثرش بودم. اصلاً تلقیام از شرق و غرب متفاوت با آلاحمده. به نظر من تمدن شرق و غرب توی شکم هماند... .<ref name=جلال>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۴۲۱}}</ref>}}<br />
<br />
====[[شهریار]] در شعر سایه====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color: purple}}{{ب|'''ترانهٔ غزلِ دلکشم مگر نشنفتی'''|'''که رام من نشدی آخر ای غزال رمیده'''}}<br />
{{ب|'''خموش سایه که شعر تو را دگر نپسندم'''|'''که دوش، گوشِ دلم شعرِ شهریار شنیده'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
====تخیل [[نیما یوشیج|نیما]]====<br />
{{گفتاورد تزیینی|هیچکدومِ ما تخیل نیما رو نداشتیم... تخیل خام [[سیاوش کسرایی|کسرایی]] خیلی خوب بود و حتی از نادرپور هم قویتر بود؛ ولی خام بود. درصورتیکه مثلاً بهنسبت کسرایی، نادرپور و [[مهدی اخوان ثالث|اخوان]]، تخیل آراستهتری دارن و برای همین تخیلشون بیشتر جلوه میکنه؛ ولی با نیما قابلِمقایسه نیستند.<ref name=نیما>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۸۶۴}}</ref>{{سخ}}نیما محبوب همهٔ ما بود. در شعرش دریچههای تازه بهروی دنیا و زندگی گشوده بود و ما بااحترام و اعجاب نگاهش میکردیم. میگفت چند گونی شعر دارم و به پستوی خانه اشاره میکرد! و ما خیال میکردیم که این شعرها را نوشته و تویِ گونی پُر کرده است! اخیراً که [[سیروس طاهباز]] کلیات شعر نیما را منتشر کرد، دیدیم تقریباً همه را دیدهایم. بهغیر از یکیدو غزل، چیزی نبود که ندیده باشیم! هنرپیشهای بود. هیچوقت از او جوابی درستوحسابی نمیشنیدی! هرچه سؤال میکردید، میگفت: بله!بله! خیلی زیرک بود!<ref name="نیما سایه"/>}}<br />
<br />
<br />
====در رثای [[مهدی اخوان ثالث|اخوان]] (امید)<ref name=اخوان>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۹۳۹و۹۴۰}}</ref>====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color: purple}}{{ب|'''رفت آن یار و داغ صدافسوس'''|'''بر دل داغدار یار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''ما سپسماندگان قافلهایم'''|'''او به منزل رسید و بار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''در جوانی کنار هم بودیم'''|'''چون جوانی، مرا کنار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''پی تیشهزدن به ریشهٔ خویش'''|'''دست در دست روزگار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''او به پایان راه خویش رسید'''|'''همراهان را درانتظار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''نام امید داشت؛ اما گام'''|'''در ره ناامیدوار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''مست هشیار بود و رندانه'''|'''دست بر مست و هوشیار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''تا قیامت غم از خزانش نیست'''|'''آنکه این باغ پربهار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''سینهٔ سایه بین که داغ امید'''|'''بر سر داغ شهریار گذاشت'''}}<br />
{{ب|'''اشک خونین من ازین ره دور'''|'''گل سرخی بر آن مزار گذاشت'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
<br />
{{جعبه گفتاورد |نقلقول=<center><span style="color:purple">'''محتسب مستی به ره دید و گریبانش گرفت'''{{سخ}}'''مست گفت ای دوست این پیراهن است، افسار نیست'''{{سخ}}<br />
<font color=darkcyan>♦ ♦ ♦ ♦ ♦</font>{{سخ}}<span style="color:darkorange">'''ای گربه تو را چه شد که ناگاه'''{{سخ}}'''رفتی و نیامدی دگربار'''{{سخ}}<br />
<font color=darkcyan>♦ ♦ ♦ ♦ ♦</font>{{سخ}}<span style="color:darkgreen">'''هرکه باشی و ز هر جا برسی'''{{سخ}}'''آخرین منزل هستی این است'''{{سخ}}'''خاک در دیده بسی جانفرساست'''{{سخ}}'''سنگ بر سینه بسی سنگین است'''</span><noinclude></center>|تراز=چپ|عرض=۲۲%|رنگ پسزمینه=#d5fdf4}}<br />
====[[پروین اعتصامی]] در غوغا فراموش شد!====<br />
[پروین] خیلی خوب، خیلی خوب... و اعجوبهای بود اصلاً؛ ولی حیف: اولاً بیموقع مُرد و ثانیاً مرگش مصادف شد با غوغای شعر نو که بیچاره پروین اصلاً درک نشد توی اون غوغا. اما بااینحال هنوز هم دیوان پروین یکی از پرتیراژترین کتابهای شعره. خیلی شاعر قویای بود. قطعههاش جزو بهترین قطعههای زبان فارسیه... . اون مثنوی «مادر موسی» شاهکاره. انگار مولاناست که با زبان سعدی و حافظ داره شعر میگه. اوج زبانه واقعاً. یا اون قطعهٔ «مست و هشیار» شاهکاره.{{سخ}}<br />
واقعاً مملکت عجیبیه ایران... گاهی یه استعدادهایی توش پیدا میشه... حتی شعرهای نرمتر و سبکتر پروین هم خیلی جالبه!{{سخ}}<br />
یه روز رادیو پاریس به من زنگ زد گفت امروز یه برنامه داریم راجع به پروین اعتصامی، شما چند کلمه صحبت میکنین؟ من نمیدونم چرا گفتم آره. اونجا همین حرف رو گفتم که پروین تو غوغای شعر نو فراموش شد.<ref name=پروین>{{پک|عظیمی و طیه|۱۳۹۰|ک= پیر پرنیاناندیش|ج=۱|ص=۸۷۸و۸۷۹}}</ref><br />
<br />
===اقبال را سرگردان میداند===<br />
دربارهٔ اقبال لاهوری، سخنسرای فارسیگوی پاکستان، برگرفته از «پیر پرنیاناندیش»، جلد دوم، ص ۸۴۵:{{سخ}}<br />
شاعر بدی نیست؛ ولی بالا و پایین داره و سرگردانه. خیلی جاها زبانش سسته. خب اهل زبان نیست دیگه. بعضی وقتها هم خیلی درخشان میشه<br />
مثلاً اون شعرِ «هستم اگر میروم» یا اون غزلِ «خودگری، خودشکنی، خودنگری»... خیلی غزل درخشانیه<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkgreen}}<br />
{{ب|'''نعره زد عشق که خونینجگری پیدا شد'''|'''حسن لرزید که صاحبنظری پیدا شد'''}}<br />
{{ب|'''فطرت آشفت که از خاک جهان مجبور'''|'''خودگری خودشکنی خودنگری پیدا شد'''}}<br />
{{ب|'''خبری رفت ز گردون به شبستان ازل'''|'''حذر ای پردگیان پردهدری پیدا شد'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
====وصف شهناز و لطفی====<br />
ساز شهناز: «آفرینندگی در لحظه داره و مضرابِش همیشه خوش صداست. جملهبندیهایش فوقالعاده است. مال خودشه، ساز خودشه!<br />
{{سخ}} لطفی، به موسیقی احترام میگذاره. اون اجرای شور روی غزل ''هوای کوی تو دارم نمیگذارندم'' عالیه! باید موسیقی با درون شما کوک بشه. این کاریه که بعضی از کارهای لطفی با من میکنه. درواقع با صداهای درونیِ آدمی یکی میشه و اونقدر فشار این صداهای درونی زیاده که سینه رو میخواد بترکونه!»<br />
<br />
====در سوگ [[مرتضی کیوان|کیوان]] پاکباز و قلمزن نکتهسنج====<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkcyan}}{{ب|'''ای آتش افسردهٔ افروختنی'''|'''ای گنج هدرگشتهٔ اندوختنی'''}}<br />
{{ب|'''ما عشق و وفا را ز تو آموختهایم'''|'''ای زندگی و مرگ تو آموختنی'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===همراهیهای سیاسی===<br />
* سایه بهگفتهٔ خودش از نوجوانی چیزهایی در سرش میگذشته است.<br />
[[پرونده:H.A.Sayeh&Antkhabat1.jpg|150px|thumb|بندانگشتی|راست|<center>'''همراه شد عزیز!'''<ref name= ''سایه آمد''>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.khabaronline.ir/news/513962/%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D9%85-%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF|عنوان = ابتهاج هم رأی داد}}</ref></center>]]<br />
<br />
====اقدامی بیسابقه<ref name=>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.ion.ir/news/219051/|عنوان=ابتهاج رأی خود را در صندوق انداخت}}</ref>====<br />
شاعر «ایران ای سرای امید» نیمروز ۷اسفند۱۳۹۴ با همراهی میلاد عظیمی در دبیرستان نرگس که ظاهراً از شعب اخذ رأی نزدیکِ منزلش است، حضور مییابد و به فهرست امید برای انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری رأی میدهد. سایه که آن روز با واکر به محل آرا رفته، نام ۳۰ نامزد را در برگهٔ رأی مجلس شورای اسلامی و ۱۶ نامزد را در برگهٔ رأی خبرگان رهبری نوشته است.<ref name= ''سایه آمد''/><br />
<br />
===مخالفتهای سیاسی===<br />
<br />
===نامههای سرگشاده===<br />
<br />
===نامهای دستهجمعی===<br />
<br />
===بیانیهها===<br />
<br />
===جملهٔ موردعلاقه در کتابهایش===<br />
<br />
===جملهای از ایشان===<br />
<br />
===نحوهٔ پوشش===<br />
ما چند نفر جوان که همیشه در خیابانها و کافههای شهر پُرشور حاضر میشدیم و همیشه هم بیپول بودیم، وقتی میگفتیم پول نداریم کسی باور نمیکرد؛ چون همگی کت و شلوار مرتب و شیک میپوشیدم با پیراهن یقه آهاردار و همیشه کرواتزده بودیم. <br />
<br />
<br />
===تکیهکلامها===<br />
<br />
<br />
===خلقیات===<br />
بهگفتهٔ همکلاسیها و دوستان، امیرهوشنگ جوانی محجوب، کمحرف، واقعاً دوستداشتنی و نزد بچهها محترم است<ref name=''آواز سایه''/> و بهضم پدر، پسرش بدونِ پشتکار است. وقتی به شعر روی میآورد پدر موافق نیست، مِلاک پدر، [[محمدتقی بهار|ملکالشعرا]] بود و میگفت: «ملک» هم از شاعری نان نخورده است. دلش نمیخواست که پسرش محتاج باشد؛ اما دلخوش بود که هوشنگ هر کاری را دوروزه رها میکند و امید داشت که شعر را هم رها کند.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۴۵}}</ref>{{سخ}}<br />
سایه شاعری آرام و کنارهجوست؛ اما در موضوعهای شعری از پیرامون و جامعه، غافل نیست. در گوشهگیری ادبیاش نوعی سرافرازی و حتی غرور شاعرانه دیده میشود.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۵۱}}</ref> در محافل ادب اجتماعی و سیاسی شاعران و دوستداران هنر و ادب، کمتر از سایهٔ خاموش، نشانی است و بیشتر از شعرهایش. سایه همیشه از جمع گریزان است و برخلاف یار و رفیق دیرینش، [[سیاوش کسرایی|کسرایی]]، کمحرف است و کمجوش و خروش، گویی میداند ریگ ته جوی شعر معاصر است.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۳۱}}</ref><br />
<br />
===منزلی که در آن زندگی میکرد (باغ و ویلا)===<br />
<br />
<br />
===گزارش جامعی از سفرها(نقشه همراه مکانهایی که به آن مسافرت کرده است)===<br />
<br />
<br />
===برنامههای ادبی که در دیگر کشورها اجرا کرده است===<br />
<br />
<br />
===ناشرانی که با او کار کردهاند===<br />
<br />
<br />
===بنیانگذاری===<br />
<br />
<br />
===استادان و شاگردان===<br />
<br />
<br />
===علت شهرت===<br />
چون هم شعر نو میگفت و هم غزل، شهرتی دوجانبه داشت و همواره در هر مقطع زمانی اثری از وی، محور توجه گروه بسیاری از هواخواهانش قرار میگیرد. وقتی درصدد است که عشق فردی را کنار گذارد و به دردهای جامعه و جهان بیاندیشد، [[شبگیر]] را خلق میکند و آن زمان به فکر نشر برگزیدهٔ آثار سنتگرایانهاش میافتد، [[سیاه مشق]] را میسراید که طی چند مجلد به تکامل واقعی خود میرسد. دفتر «زمین» سمبلی است از سیر شعرهای نوی اجتماعی شاعر که وسعت بسیاری مییابد و آن هنگام که تصحیح [[حافظ به سعی سایه]] را دست میگیرید، آنچه طی یک دهه از زندگیش تقریر میکند، بسیار استقبال میشود و در سالیان متمادی با شمارگان چشمگیری بهچاپ میرسد؛ چراکه جوششی است حاصل دانش خودآموخته و بینش خودیافتهای که محفلی میشود برای درسآموزیِ غزلپردازان و حافظپژوهان. دوستداران حافظ در مواجهه با این متن منقَّح و آراسته از دیوان لسانالغیب، معترفاند که:<br />
:«سایه روششناسی و دقتهای یک محقق را با ذوق و حسن سلیقهٔ یک شاعر همراه کرده و دیوانی پدید آورده است که دردستگرفتن، ورقزدن و خواندن هر غزلِ آن، لذتبخش است.»<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۹، ۳۰، ۶۲ و ۶۷}}</ref><br />
<br />
===فیلم ساختهشده براساس===<br />
* '''''هزار داستان با مسعود بهنود: هوشنگ ابتهاج (ه.ا.سایه)'''''، وصفهایی از تحلیل شخصی و نظرات دیگران دربارهٔ سایه<ref>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/2XxU7/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%AF%3A_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC_%28%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87%29|عنوان= بهنود از سایه میگوید}}</ref><br />
* '''''قلمفرسایان'''''، بهتحقیق و نگارش اردلان جنتی و تهیهکنندگی و کارگردانی داریوش سربلند <ref>{{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/n7b2R/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF_%D9%82%D9%84%D9%85_%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%8C_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان= آشنایی با سایه از زبان قلمفرسایان}}</ref><br />
* '''''برای ۹۰سالگی سایه'''''، بهطراحی و ساخت گروه اینترنتی چکامه و انتشار در روز یکشنبه ۶اسفند۱۳۹۰ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://chakaame.com/mag/1167|عنوان= بهبهانهٔ ۹۰سالگی سایه}}</ref><br />
* '''''هوشنگ ابتهاج نودویکساله شد'''''، بهطراحی و ساخت گروه اینترنتی ایرنا۲۴ در ۶اسفند۱۳۹۷ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/Z8HqE|عنوان= یکسال یکسال از سایه یاد میکنیم!}}</ref><br />
<br />
===حضور در فیلمهای مستند دربارهٔ خود===<br />
* '''''گفتوگو با پیر پرنیاناندیش'''''، بهکوشش مسعود بهنود در ۶اسفند۱۳۹۱.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.youtube.com/watch?v=yQOes29YiD4&list=RDyQOes29YiD4&start_radio=1&t=0|عنوان= بهنود، پیر پرنیاناندیش را بازشناساند!}}</ref><br />
* '''''گفتوگو با هوشنگ ابتهاج (ه.ا.سایه)'''''، ''غزلسرای معاصر ایرانی دربارهٔ شعر''، بهکوشش شبکه تماشا بهمناسبت ۹دهه فعالیت ادبی.<ref name= ''تماشای سایه''/><br />
<br />
===اتفاقات بعد از انتشار آثار===<br />
<br />
===نام جاهایی که به اسم این فرد است===<br />
<br />
===کاریکاتورهایی که دربارهاش کشیدهاند===<br />
<br />
===مجسمه و نگارههایی که از او کشیدهاند===<br />
<br />
===ده تا بیست مطلب نقلشده از نمونههای فوق از مجلات آن دوره===<br />
<br />
===برگههایی از مصاحبههای فرد===<br />
<br />
<br />
==آثار و منبعشناسی==<br />
===سبک و لحن و ویژگی آثار<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۲۱تا۲۳۴}}</ref>===<br />
{{بلی}} سایه شاعری است فصیح و بلیغ و حتی شاید بهتر است بگوییم بسیار فصیح و بلیغ. بخش اعظمی از این ویژگی را با توانایی و چابکی وصفناپذیری متخص خودش، بهواسطه بیرونکشیدن معیارهایی از درون پیشینهٔ ادبیات فارسی کسب کرده است.<br />
<br />
{{بلی}} بیگمان ابتهاج اهل خطر یا مخاطرات تجربی در حوزهٔ زبان و شکل شعر نیست و علاوهبر دو ویژگی نخست، آثارش از طمأنیه و اعتدال کافی در برخورد با سنتهای کلامی، بهره برده است و جالبآنکه، نه نوگرایی و نه سنتگراییاش، نهتنها به دایرهٔ تقلید درنمیغلتد؛ بلکه به ابتکارهای خاص گوینده نیز میرسد.<br />
<br />
{{بلی}} تردیدی نیست که شعر سایه، خالی از نوآوریهای گسترده است و بهلحاظ ادای معنی در زبان، گاه نوگرایی است همسو با سنت و گاه سنتگرایی است متمایل به نو.<br />
<br />
{{بلی}} ابتهاج مطمئناً به شیوههای خراسانی و هندی تاحدزیادی بیتوجه است و درعوض معیار زبان شعریاش، تنها سبک عراقی است و بس. درواقع چنان گرایشی به زبان معیار و اعتدال دارد که او را به سخن خدایان شعر ایران، '''''سعدی''''' و '''''حافظ''''' وابسته و پیوسته میدانند.{{سخ}}<br />
:نمونهای از غلبهاش با زبانِ بیپیرایه، نااستعاری یا کمتر استعاریِ <font color=darkblue>'''''سعدی'''''</font>: [راهی و آهی، ۲۳۴]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkorange}}{{ب|'''من چه گویم که کسی را به سخن حاجت نیست'''|'''خفتگان را به سحرخوانیِ من حاجت نیست'''}} <br />
{{پایان شعر}}<br />
:و گواهی نیز برای غلبه با زبانِ تشبیه و استعاریِ <font color=darkgreen>'''''حافظ'''''</font>: [راهی و آهی، ۲۱۸]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkmagenta}}{{ب|'''آنکه آیینهٔ صبح و قدح لاله شکست'''|'''خاک شب در ذهن سوسن آزاد گرفت'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<center><font color=gold>'''♦♦♦♦♦♦'''</font></center><br />
{{بلی}} خلاف قول مشهور، چهرهٔ زبانیِ سایه بیشتر مشابه سعدی است تا حافظ و صدالبته که درهرحال پیراستگیِ گستردهٔ زبان شعری سایه دو ویژگی سلامَت و سلاسَت زبان را بهخوبی بازتاب میکند و اعتدال و هنجار سبک عراقی، نهفقط در غزل و مثنوی که در شعرهای ''آزاد'' سایه نیز هویداست.<br />
<br />
{{بلی}} شعرهای ه.ا.سایه را در سه دستهٔ الف) ''رمانتیکهای نو سنتگرایانه'' ؛ ب) ''نوگراییهای آغشته به آرمانهای سیاسی و اجتماعی'' و پ) ''انواع سنتی و اغلب غزل'' قرار میدهند. رومانتیسیست مختص به دههٔ ۲۰و۳۰ خورشیدی است که تعبیرهایی چون «زمزمهٔ حزنآلود»، «خندهٔ درد» و «مرغک اندوهپرست»، نشانههایی از عشق و هجرِ مشهود در آن است و قالب شعر، گاه ترکیببند یا مسمط، گاه نوعی مستزاد و گاه چهارپاره است.{{سخ}}<br />
:و باز، این گَردِ تاریخ است که چون بر تجربههای بیشمارِ نو سنتگرایانه شاعر مینشیند، نوع توزیعِ سنتی قافیه، تاحد زیادی برتری خود را بر تأثیر شعر فرنگی در شعر فارسی و شیوههای بهکارگیری آن، بهویژه در نیمهٔ نخست سدهٔ بیستم میلادی، ثابت میکند: [راهی و آهی، ۴۹]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:brown}}{{ب|'''میروی...، اما گریز چشمِ وحشی رنگ تو'''|'''رازِ این اندوهِ بیآرام نتواند نهفت'''}}<br />
{{ب|'''میروی خاموش و میپیچد به گوشِ خستهام'''|'''آنچه با من لرزشِ لبهای بیتابِ تو گفت'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<center><font color=gold>'''♦♦♦♦♦♦'''</font></center><br />
{{بلی}} رومانتیسیسم فردی که پیشتر در شعر سایه، [[فریدون توللی|تَوَلَلی]] و [[نادر نادرپور|نادرپور]] تا حدی یکسان مشاهده میشد، با رویآوردن ابتهاج به رومانتیسیسمِ سیاسیاجتماعی، گویی مسیر شعریاش را از دیگران سوا میکند و فضای بازتری را در ساختار شعریِ آثار وی پدیدار میسازد تا حدی که سایه را به مرزهای شعر آزاد میکشاند. شبهقافیه نمایان میشود و سایه از ''[[مکتب مجله سخن|مکتب سخن]]'' که [[پرویز ناتل خانلری|خانلری]] رهبری آن را بهدست داشت، فاصله میگیرد و چپگرایاش او را به [[مکتب نیما]] میبرد.{{سخ}}<br />
:قطعاً در این جهانبینی، شاعر از یادِ میهن، به بینش جهانْوطنی میرسد: [راهی و آهی، ۱۱۲]<br />
<span style="color:darkcyan">'''''«ای مادر ای زمین'''''{{سخ}} '''''امروز، این منم که ستایشگر تواَم'''''{{سخ}}<br />
'''''از توست ریشه و رگ و خون و خروشِ من'''''{{سخ}}'''''فرزند حقگزارِ تو و شاکر تواَم»'''''</span><br />
<br />
{{بلی}} میراث ادبی و کلامی که سایه از نیمه سدهٔ بیستم تا آغاز سدهٔ بیستویکم میلادی رقم میزند حاصل دو موقعیت تاریخادبیِ رومانتیسیسم فردی و رومانتیسیسم سیاسیاجتماعی در سه بستر سنتگرایانه، نوسنتگرایانه و نوگرایانه است. و البته که او را بر مستند گویندگان کمگویی و گزیدهگوی عصر حاضر مینشاند که از <font color=pink>'''''«اندکش»'''''</font> جهان سخن، <font color=purple>'''''«پُر»'''''</font> شده است.<br />
<br />
===قیاس [[نادر نادرپور|نادرپور]] و ابتهاج<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۲۴و۲۲۵}}</ref>===<br />
از شاعران همنسل سایه که در سرودههای خود همواره در جمع دلبستگان سبک عراقی میماند، نادرپور است که بههمین سبب، در مکتب رومانتیسیست نیز بیش از [[مجدالدین میرفخرایی|گلچین گیلانی]]، [[محمدعلی اسلامی نَدوشن]] و [[فریدون مشیری]]همسو با گرایش زبانیِ سایه است. گرچه نادرپور از دو منظر زبردستی و پاکیزهسخنی با سایه پلو میزند، بیتردید بین این دو همعصر، تفاوتیهایی آشکار است:<br />
* نادرپور خلاف سایه که بیشتر همّ و غمّش را در غزل صرف کرده، اغلب به چهارپاره و چندپاره و شعر آزاد پرداخته است؛<br />
* شاخصهٔ سبک عراقی، اعتدال است و تعادل، مشخصهای که نادرپور دستکم در یکی از ویژگیهای زبانی خود، اندکی از آن دوری میگزیند و کاربرد یک یا چند ترکیب اضافی و وصفی در اغلب سرودههایش دیده میشود:<br />
<span style="color:darkred">'''''«این عنکبوت زرد که خورشید نامِ اوست'''''{{سخ}}'''''دیگر میانِ زاویهٔ برگهای تو'''''{{سخ}}'''''تاری زِ روزهای طلایی نمیتنَد'''''{{سخ}}<br />
'''''دیگر نگین ماه بر انگشتِ شاخههاست'''''{{سخ}}''''' سوسو نمیکند''''' නනන '''''چشمک نمیزند'''''»</span><br />
:این درحالیاست که سایه هرگز هنجارهای سعدی و حافظ را پشتسر نمینهد؛ بلکه در توزیع ترکیبهای اضافی و وصفی در مجموعهٔ زبان ادب و گفتار، به زبان شعری، خویش میرسد.<br />
* نوآوریهای زبانیِ نادرپور، گرچه بیشتر مینماید، درمقابل برقراری توازن میان سخنوری و طبیعت زبان سایه بیش از نادرپور است. نمونهای برای اثبات این مدعا هرچند که کمشهره است در بین آثارش: [راهی و آهی، ۱۴۶و۱۴۷]<br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkcyan}}{{ب|'''ترسم ای دلنشینِ دیرینه'''|'''سرگذشتِ تو هم زِ یاد رود'''}}<br />
{{ب|'''آرزومند را غمِ جان نیست'''|'''آه اگر آرزو به باد رود'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===کارنامه و فهرست آثار===<br />
* '''نخستین نغمهها'''، ۱۳۲۵، شعرهای پانزده تا هجده سالگی طی ۴ سال اول دههٔ بیست با مقدمهای از مهدی حمیدی شیرازی و عبدالعلی طاعتی که در رشت انتشار یافت.<br />
* '''سراب'''، ۱۳۳۰<br />
* '''سیاه مشق'''، فروردین۱۳۳۲<br />
* '''شبگیر'''، مرداد۱۳۳۲<br />
* '''زمین'''، دی۱۳۳۴<br />
* '''چند برگ از یلدا'''، آبان۱۳۴۴<br />
* '''یادنامه'''، مهر۱۳۴۸ (ترجمه شعر تومانیان شاعر ارمنی، با همکاری نادرپور، گالوست خاننس و روبن)<br />
* '''تا صبح شب یلدا'''، مهر۱۳۶۰<br />
* '''یادگار خون سرو'''، بهمن۱۳۶۰<br />
* '''حافظ بهسعی سایه''' (دیوان حافظ با تصحیح ابتهاج) <br />
* '''آینه در آینه''' (برگزیده شعر)، بهاهتمام: محمدرضا شفیعیکدکنی، نشر چشمه، ۲۱۷ صفحه، چ.اول، ۱۳۶۹ و چ.سیوسوم، ۱۳۹۷، جمع تیراژ: حدودِ ۱۰۰هزار نسخه<br />
* '''تأسیان''' (اشعار ابتهاج در قالب نو)، نشر کارنامه، ۲۰۸ صفحه، چ.اول، ۱۳۸۵ و چ.پانزدهم، ۱۳۹۷، جمع تیراژ: بیش از ۶۰هزار نسخه<br />
* '''بانگ نی'''، نشر کارنامه، ۱۳۶ صفحه، چ.اول، ۱۳۹۵ و چ.دوم، ۱۳۹۷، جمع تیراژ: ۱۸۷۰۰ نسخه<br />
* '''حافظ'''، شمسالدینمحمد حافظ؛ مصحح: هوشنگ ابتهاج، توس، ۷۱۶ صفحه، چ.اول، ۱۳۷۳<br />
* '''حافظ'''، بهاءالدین خرمشاهی؛ بهاهتمام: هوشنگ ابتهاج، طرح نو، چ.اول<br />
<br />
<br />
===جوایز و افتخارات===<br />
* ستارهٔ طلایی با روبانی آبیرنگ، شاید نخستین جایزهٔ سایه برای بهترین شعر با موضوع «صلح» باشد که در خانهٔ «سعید نفیسی» و در حضور [[نیما یوشیج|نیما]] میگیرد.<ref>{{پک|عابدی|۱۳۹۰|ک= در زلالِ شعر|ص=۲۹}}</ref><br />
<br />
<br />
===منبعشناسی (منابعی که دربارهٔ آثار فرد نوشته شده است)===<br />
* '''در زلال شعر: زندگی و شعر هوشنگ ابتهاج''' (ه.ا.سایه)، گردآوریِ کامیار عابدی، نشر ثالث، چ.اول، ۱۳۷۷؛ چ.دوم، ۱۳۸۶ و چ.سوم، ۱۳۹۰<br />
* '''در کوچهسار شب''' (صور خیال در شعر امیرهوشنگ ابتهاج، سایه)، نوشتهٔ رویا ربیعزاده، نشر نگار و نیما(نگیما)، چ.اول، ۱۳۹۱<br />
* '''[[پیر پرنیاناندیش]]'''، دوجلدی، نوشتهٔ میلاد عظیمی و عاطفه طیه، گردآوری خاطرات سایه، چ.اول، ۱۳۹۱ و چ.یازدهم، ۱۳۹۶، جمع تیراژ در هر جلد: ۱۷۱۰۰ نسخه<br />
* '''نگاهی مختصر به ابوشادی و ابتهاج'''، نوشتهٔ محمد برغمدی، نشر گیوا، چ.اول، ۱۳۹۴<br />
* '''بهدنبال سایه'''، بهاهتمام گیتی رحیمی، نشر یاسآرا، چ.اول، ۱۳۹۴<br />
* '''سایه در آفتاب''' (سنت و نوآوری در شعر هوشنگ ابتهاج)، نوشتهٔ نجمه نوروزیچگینی، پیام فروغیراد و محقق اردبیلی، چ.اول، ۱۳۹۵<br />
* '''نگاهی به عاشقانههای رهی معیری و هوشنگ ابتهاج'''، نوشتهٔ ماریه موسینژاد، نشر فرهیختگان دانشگاه، چ.اول، ۱۳۹۶<br />
* جلوههای رمانتیسم در شعر هوشنگ ابتهاج، نوشتهٔ لیلی میرزایی، نشر ندای کارآفرین، چ.اول، ۱۳۹۶ <br />
* '''موسیقی ایرانی در شعر سایه''' سرایشِ مهدی فیروزیانحاجی، چ.اول، ۱۳۹۶ و چ.دوم، ۱۳۹۷<br />
* '''بازتاب مسائل اجتماعیفرهنگی در شعر معاصر''' (با نگاهی به اشعار سه شاعر معاصر ابتهاج، بهبهانی و آذرخشی)، نوشتهٔ سمانه پاسبانوطن، نشر سنجشودانش، چ.اول، ۱۳۹۷<br />
<br />
===بررسی چند اثر===<br />
====[[بانگ نی]] و نظر میلاد عظیمی====<br />
{{گفتاورد تزیینی| بارها از سایه شنیدم که ''«بانگ نی»'' از لحاظ فوتوفن شاعری، اوج کار اوست. میگوید در این کتاب توانسته به آن زبان سادهٔ آراستهای که مطلوب اوست، برسد. حق هم با اوست. «بانگ نی» منظومهای است که برای سطرسطر و کلمهبهکلمهاش فکر شده است. سایه مثل یک مجسمهساز سختگیرِ زیباییشناس اجزای آن را بارها و بارها ساخته و تخریب کرده و تغییر داده است. راستش را بخواهید هنوز هم کار این کتاب را تمامشده نمیداند. در این سخن اغراقی نیست. نمونههای مختلف ابیات این منظومه را که طی سالها بهتفاریق سرودهشده دیدهام. <br />
هر بخش بانگ نی در زمانی و بهمناسبت موضوعی سروده شده است. فیالمثل بخش «کرکسی خود را به سیمرغی گرفت» (صص ۷۱و۷۲) مربوط است به وقایع تشکیل حزب رستاخیز و تبختر «آن پادشاه» که گفت هرکس از وضع مملکت راضی نیست، برود. سایه غزلی هم برای این موضوع گفته است؛ غزل زیبای «در فتنهٔ رستاخیز». پیداست تفرعن آن پادشاه، کامش را تلخ کرده بود. هنوز هم وقتی آن تفرعنهای نابخردانه را بهخاطر میآورد اوقاتش تلخ میشود. تاآنجاکه شنیدم یکی از دلایل توقیف چندسالهٔ کتاب، کژخوانیِ همین بخش بوده است. <br />
''بانگ نی'' با همهٔ زبان ساده و عاطفهٔ نافذ و بیان شیوایی که بیتها و مصراعهایش را تا حد ضربالمثلشدن برمیکشد، البته «تأویل»پذیر است. تاریخ مصرف ندارد. آیینهای است در برابر زمانه و ابنای آن و البته آیینهای است که عبور سالیان سایه را از معبر زمان و زمانه بازتاب میدهد.<br />
این اواخر سایه، مقالهای از [[احسان طبری]] دربارهٔ ''بانگ نی'' به من نشان داد. جای آن است که دوستان نکتهشناس ما در «اندیشهٔ پویا»، آن مقاله را بازنشر کنند و به نقد و بررسی آن بپردازند. ابیاتی از ''بانگ نی'' در سال پنجاهوهشت در نشریهٔ «سوگند» منتشر شده بود. احسان طبری آن مرد دانشمند هنرفهم سیاستپیشهٔ سیاستزده، در شمارهٔ بعد همان نشریه، مقالهای نوشت با عنوان «بانگ نی و رنگ خون».<ref>{{یادکرد ژورنال|عنوان=سوگند|شماره= ۹|سال=۱۳۵۸|صص ۳و۷}}</ref> طبری در آن مقاله مهمترین سخنش با سایه این بود که ''بانگ نی'' بهاندازهٔ کافی صریح نیست. تأویلپذیر است:<br />
:«هنوز توقعاتی میتواند باقی گذارد. مثلاً میشد هم در ساخت فکری و هم در ساخت تمثیلی مثنوی غنای بیشتری وارد کرد. شاید میشد از همان آغاز «معاصر»بودن آن را بهشکل برجستهتری روشن ساخت؛ زیرا اندیشههای اولیهٔ مثنوی با تمام دلانگیزی در ژرفای خود هنوز کمابیش تجریدی، مهآلود و تفسیرشدنی است».{{سخ}}<br />
سخن طبری البته برهنه است و تأویلپذیر نیست. توقع او آن است که شاعر از همان ابتدا چنان برهنه و فاش سخن بگوید که «بوی خون انقلاب» از آن بهراحتی شنیده شود. میگوید:<br />
:«توقع» این است که این «لیریک اجتماعی و حتی پیکارجو» آنقدر صریح شود که «هویت خود را زودتر برای خواننده روشن کند تا خواننده بداند که با یک سند هنری نیرومند دربارهٔ یک انقلاب بزرگ (بزرگ از جهت حماسه و بزرگ از جهت عاطفه) سروکار دارد. این امر بر نیروی بسیجگر این مثنوی بازهم میافزاید و آن را بیشتر به میان تودهها میبرد و بیشتر در نسج روحی جامعه نفوذ میدهد».{{سخ}}<br />
سیاس نظریهپرداز، این مقاله را نوشت تا ''بانگ نی'' را تأویل «رفیقانه» کند و بر «رنگ خون» آن تأکید بایسته. اندیشههای تجریدی را با بیان روشن و نظامیافته از دل مازهای رازآلود بیان سایه بیرون بکشد تا «بوی خون انقلاب» از آن بهتر استشمام شود.<br />
دانشمند هنرشناس سیاستزده اما، نمیدانست که انقلاب روزگار چه بازیهایی در پرده دارد. نمیدانست «خاتمت» او درخشانترین و تراژیکترین و عبرتآموزترین فراز «بانگ نی» خواهد شد. نمیدانست که نسلها و نسلها خواهند خواند:}}<br />
<span style="color:purple">'''روزگارا قصد ایمانم مکن...'''{{سخ}}'''«کژ» مکن از «راه» پیشاهنگ را...'''{{سخ}}'''«حب ذاتم» را مکن فرمانروا...'''{{سخ}}'''توبه کردی زآنچه گفتی ای حکیم...'''{{سخ}}'''سالها شد تا برآمد نام مرد...'''{{سخ}}'''توبهفرما را فزونتر باد ننگ...'''{{سخ}}'''ما زیان دیدیم و او نابود شد...'''{{سخ}}'''من در این بازی چه بردم باختم...'''{{سخ}}'''من در این بازی چه بردم باختم...'''<br />
</span><noinclude><br />
{{سخ}}بانگ نی روایت دردناک زندگی شومبختان «باختهای» است که در بنبست زندگی به جایی میرسند که آرزوی مرگ یاران میکنند... ''بانگ نی'' پارههای دل و جان شاعر زخمخوردهٔ بادبانشکستهٔ آشیان برباد است. بارها و بارها گریههای هقهقگونهٔ شاعر را وقتی که پارههایی از این شعر را برایم میخواند، دیدهام...{{سخ}}<br />
<span style="color:darkorange">'''نی حدیث راه پرخون میکند و...''' <font color=darkcyan>ᗙ ᗙ ᗙ</font> '''در نفیرش مرد و زن نالیدهاند...'''<br />
</span><noinclude><br />
{{شعر|نستعلیق|سبک=color:darkblue}}{{ب|'''ای که چون خورشید بودی باشکوه'''|'''در غروب تو چه غمگین است کوه'''}}<br />
{{ب|'''برگذشتی عمری از بالا و پست'''|'''تا چنین پیرانهسر رفتی ز دست'''}}<br />
{{ب|'''کاشکی خود مرده بودی پیش از این'''|'''تا نمیمُردی چنین ای نازنین'''}}<br />
{{ب|'''شومبختی بین خدایا این منم'''|'''کآرزوی مرگِ یاران میکنم'''}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
===ناشرانی که با او کار کردهاند===<br />
<br />
<br />
===تعداد چاپها و تجدیدچاپهای کتابها===<br />
<br />
<br />
==نوا، نما، نگاه==<br />
===خواندنی و شنیداری و تصویری و قطعاتی از کارهای وی (بدون محدودیت و براساس جذابیت نمونههای شنیداری و تصویری انتخاب شود)===<br />
[[پرونده:Dastkhat syavash.png|150px|thumb|بندانگشتی|راست|<center>رباعیِ نیما برای مرتضی{{سخ}}به دستخط سیاوش</center>]]<br />
<gallery>پرونده:QRC nnDHqh5VEgD6.mp4|<center>دیدار شگفتانگیز سایه و لطفی در ایستگاه کلن پس از مدتها دوری</center></gallery><br />
<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس|۲}}<br />
<br />
== منابع ==<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عابدی| نام = کامیار|عنوان =در زلالِ شعر؛ بررسی زندگی و شعر هوشنگ ابتهاج| سال = ۱۳۹۰| ناشر = ثالث |مکان = تهران|شابک = ۹۷۸-۹۶۴-۳۸۰-۲۶۱-۵|صفحه = ۶۳۲}}<br />
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی=دهباشی|نام=علی|عنوان=جشننامهٔ سایه (گزارشی از شب سایه)|ژورنال=دو ماهنامه ادبیفرهنگی بخارا |مکان= تهران |دوره= |شماره=۹۵و۹۶|سال=۱۳۹۲|ص۲۸۹|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عظیمی| نام = میلاد | نام خانوادگی۲ = طیه | نام۲ = عاطفه| عنوان =پیر پرنیاناندیش (۲جلدی)|جلد=اول|سال =۱۳۹۶|ناشر= سخن |مکان= تهران|شابک= ۹۷۸-۹۶۴-۳۷۲-۵۹۸-۳|صفحه=۶۳۲}}<br />
* {{یادکرد کتاب | نام خانوادگی = عظیمی| نام = میلاد | نام خانوادگی۲ = طیه | نام۲ = عاطفه| عنوان =پیر پرنیاناندیش (۲جلدی)|جلد=دوم|سال =۱۳۹۶|ناشر= سخن |مکان= تهران|شابک= ۹۷۸-۹۶۴-۳۷۲-۵۹۹-۰|صفحه=۸۶۰}}<br />
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی= طبری|نام=احسان|عنوان=سوگند|ژورنال= نشریه|مکان= تهران |دوره= دوم|شماره= ۹|سال=۱۳۵۸|صص ۳و۷}}<br />
<br />
==پیوند به بیرون==<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/TpIOd/%D8%AD%D8%B1%D9%81_%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87_%D8%AF%D8%B1_%D8%B4%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87|عنوان = شناخت آدم ساده، ساده است.| ناشر=وبگاه آپارات| تاریخ انتشار=۱۱آبان۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۱اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=http://bukharamag.com/1392.08.4098.html|عنوان = گویی مردهها زنده میشوند!| ناشر= بخارا، مجلهٔ فرهنگی و ادبی|تاریخ انتشار= ۶آبان۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۱اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.hamshahrionline.ir/news/96010/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%DB%B1%DB%B3%DB%B0%DB%B6|عنوان = کوتاه بشناسیم!| ناشر=همشهری آنلاین| تاریخ انتشار=۳آذر۱۳۸۸|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = https://www.khabaronline.ir/news/513962/%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%87%D9%85-%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF|عنوان = ابتهاج هم رأی داد| ناشر = خبر آنلاین| تاریخ انتشار=۴اسفند۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.ion.ir/news/219051/|عنوان = ابتهاج رأی خود را در صندوق انداخت| ناشر=ایران آنلاین بهنقل از ایلنا| تاریخ انتشار=۲۹اردیبهشت۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.khabaronline.ir/news/458670/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DB%8C|عنوان = سایه از شهریار چرا رنجید؟!| ناشر= خبر آنلاین| تاریخ انتشار= ۲۷شهریور۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۱۵اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی = http://www.bbc.com/persian/arts/2013/04/130412_l41_book_sayeh_memoir_review|عنوان = آفتابی در سایه!| ناشر=بیبیسی| تاریخ انتشار= ۲۴فروردین۱۳۹۲(۱۳آوریل۲۰۱۳)|تاریخ بازبینی=۱۳اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=http://music.iranseda.ir/detailsArtist/?VALID=TRUE&g=77382|عنوان = صدای سایه شنیده شد!| ناشر= ایرانصدا (صدای جمهوری اسلامی ایران)، دبیر سرویس صدای موسیقی: علی جعفری فوتمی| تاریخ انتشار=|تاریخ بازبینی=۱۵اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=@MilaadAzimi|عنوان = نور سیاه| ناشر= کانال تلگرامی یادداشتهای ایرانشناسیِ میلاد عظیمی| تاریخ انتشار= ۹اسفند۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۲اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=http://www.ion.ir/news/438416/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان = میراث ملی شد، خانهٔ کودکیش!| ناشر=ایرانآنلاین| تاریخ انتشار= ۱۴دی۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۱۱اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/2XxU7/%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1_%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D8%A7_%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF_%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%AF%3A_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC_%28%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87%29|عنوان = بهنود از سایه میگوید| ناشر=آپارات| تاریخ انتشار= |تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.aparat.com/v/gnPZK|عنوان = گفتوگو با سایه| ناشر=آپارات بهتلاش شبکهٔ تماشا| تاریخ انتشار= ۱۳۹۵|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/n7b2R/%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF_%D9%82%D9%84%D9%85_%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%8C_%D9%87%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF_%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC|عنوان = آشنایی با سایه از زبان قلمفرسایان| ناشر=آپارات بهکوشش داریوش سربلند و اردلان جنتی| تاریخ انتشار= ۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://chakaame.com/mag/1167|عنوان = بهبهانهٔ ۹۰سالگی سایه| ناشر=چکامه| تاریخ انتشار= ۶اسفند۱۳۹۶|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.aparat.com/v/Z8HqE|عنوان = یکسال یکسال از سایه یاد میکنیم!| ناشر=آپارات بهکوشش سایت ایرنا۲۴ |تاریخ انتشار= ۶اسفند۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۳فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی= https://www.youtube.com/watch?v=yQOes29YiD4&list=RDyQOes29YiD4&start_radio=1&t=0|عنوان = بهنود، پیر پرنیاناندیش را بازشناساند!| ناشر= وبگاه یوتویوب|تاریخ انتشار= ۶اسفند۱۳۹۱|تاریخ بازبینی=۱۰اسفند۱۳۹۷}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/648562/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C%E2%80%8C|عنوان = بنویسم کاخ سلطنتی در فلان کشور دنیا برای من است، کافی است؟!| ناشر=عصر ایران بهنقل از ایسنا| تاریخ انتشار= ۱۸دی۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۵فروردین۱۳۹۸}}<br />
* {{یادکرد وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/98012510585/%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|عنوان = ترسیدند خانهٔ سایه نباشد، کوبیدنش!| ناشر= ایسنا| تاریخ انتشار= ۱۸دی۱۳۹۷|تاریخ بازبینی=۲۵فروردین۱۳۹۸}}</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87_%DB%8C%D8%BA%D9%85%D8%A7&diff=27259مجله یغما2019-04-26T16:43:19Z<p>درویش خرسند: </p>
<hr />
<div>{{جعبه اطلاعات مجله<br />
|عنوان= یغما<br />
|پرونده تصویر= <br />
|اندازه تصویر= <br />
|زیرنویس تصویر = <br />
|سردبیر= [[حبیب یغمایی]]<br />
|سردبیران قبلی = <br />
|بسامد= <br />
|شمارگان = <br />
|دستهبندی= <br />
|شرکت= <br />
|ناشر= <br />
|نخستین تاریخ= فروردین۱۳۲۷<br />
|کشور= ایران<br />
|زبان= فارسی<br />
|وبگاه= <br />
| issn =<br />
}}<br />
<br />
<br />
<br />
==برای کسانی که مجله را نخواندهاند==<br />
یغما مجلهای است که هدفی چون؛ حفظ و نگهبانی از زبان و ادب اصیل فارسی در پیِ آن نهفته است. [[حبیب یغمایی|یغمایی]] در این اثر؛ مطالبی از آثار بزرگان را عینا درج کرده، و با شیوهای جذاب و گیرا به آنها میپردازد تا مردم آن روزگار از خواندن داستانها و مجلات بیاساس و دیدن نمایشهای بی بنیاد ستارگان سینما روی برگردانند. با نظاره به یغما میتوان بزرگان و هنرمندان را شناخت و با آثار باارزش ادبی کشور آشنا شد. در طی سیویک سال انتشار مجله زمینهای فراهم بود تا مردم بتوانند آثار دست به قلمان تازهکار را نیز بخوانند. و چه بسیار افرادی که در یغما رشد کردند و نویسندگانی بالغ شدند! در هر شماره، در صفحههای آخر وقایع و حوادث مهم ایران و جهان درج میشد تا مردم بخوانند و بدانند که در دنیا چه میگذرد. <br />
===آغاز با یک داستانک جذّاب دربارهٔ مجله===<br />
هنگامی که [[حبیب یغمایی|یغمایی]] به عنوان رئیس فرهنگ به آن شهر رفت، پیش از آن با خیالی آسوده مجله را به دست برادرش اقبال سپرد و از [[محمدابراهیم باستانی پاریزی]] که در آن وقت دانشجو بود درخواست کرد تا اقبال را در این امر همراهی کند. اما خوش خیال بود که فکر میکرد همه چیز مرتب و طبق روال پیش خواهد رفت! چون داستان غلط مشهور و خرابکاری و دست بردن در شهر [[ملکالشعرا بهار|بهار]] در نبود یغمایی رخ داد که روحش هم خبردار نبود. محمدابراهیم خانِ باستانی پاریزی میخواستند لطفی کنند و به مناسبت درگذشت [[علامه قزوینی]] شعری درخور در مجله به چاپ برسانند که هنگام خواندن دیوان اشعار بهار این فکر به سرش میزند و شعری که ملکالشعرا در رثای [[عارف قزوینی]] سروده را اول تغییر داده و سپس با ذوق و شوق در مجله درج میکند و به خیال خود میگوید که حتما ملکالشعرای بهار نیز از این انتخاب و از این تغییر، مشعوف خواهند شد! نمیدانست که در آرامش قبل از توفان است. حبیب خسته و دور از خانه بالاخره از کرمان باز میگردد و ملکالشعرا بلافاصله به او تلفن میکند که ای فلانی! چه کردی؟ تو با شعر زیبای من چه کردی؟ حبیبِ مات و مبهوت فقط میگوید چشم آقا، بله آقا، حق با شماست آقا، درست میفرمایید... و به گردن میگیرد که شعر را خود تغییر داده اگر غیر از اینم کار را میکرد بهار قیامتی به پا میکرد که چرا یک بچه شعر مرا خراب کرده کرده! و اینگونه شد که گفت حبیب شعر مرا خراب کرد! <br />
<br />
===یک بند در معرفی خلاصهٔ مجله (بدون رجوع به اطلاعات شناسنامهای)===<br />
<br />
<br />
<br />
===گزارشی از بخشها و ستونهای مختلف و شمارههای ویژه===<br />
<br />
===دلیل شهرت===<br />
<br />
<br />
===چرا باید این مجله را خواند===<br />
<br />
<br />
==برای کسانی که مجله را خواندهاند== <br />
===آغاز با یک داستانک جذّاب دربارهٔ مجله===<br />
<br />
===سالشمار مجله===<br />
<br />
===خلاصهٔ مفصلتر مجله در حد دو بند===<br />
<br />
<br />
<br />
===داستان انتشار مجله (اوّلین بار در کجا و چگونه بوده است)===<br />
<br />
===سبک مجله===<br />
<br />
===پیشینهٔ مجله===<br />
<br />
<br />
<br />
===طراحی جلد و تصویرسازی===<br />
<br />
<br />
===ویژگیهای مهم مجله===<br />
<br />
===گزارشی از فروش مجله===<br />
<br />
===گزارشی از ترجمه به زبانهای دیگر===<br />
<br />
===اتفاقات سیاسی یا اجتماعی مرتبط با مجله و جریانسازیهای مجله===<br />
<br />
===نشستهای خبرساز دربارهٔ مجله===<br />
<br />
===اظهارنظرها===<br />
====نقدهای مثبت====<br />
<br />
====نقدهای منفی====<br />
<br />
====اظهارنظر اهالی ادبیات و روشنفکران====<br />
<br />
====نظرات داوری در مراسمهای گوناگون====<br />
<br />
====اظهارنظر دیگر شخصیتها====<br />
<br />
====نظر خود مدیرمسئول دربارهٔ مجله====<br />
<br />
===تأثیرپذیرفته از===<br />
<br />
===تأثیرگذاشته بر===<br />
<br />
<br />
===فهرست شمارهها، گزارشها و اخبار ویژه منتشر در مجله===<br />
<br />
===جملههای ماندگار مجله===<br />
<br />
===جوایز مجله===<br />
<br />
===منبعشناسی (پایاننامه و مقاله نوشته شده دربارهٔ مجله)===<br />
<br />
<br />
==مشخصات شناسنامهای==<br />
===تعداد صفحات، دفعات چاپ، جمع کل تیراز و مکانهای توزیع مجله===<br />
<br />
<br />
==نوا، نما و نگاه==<br />
===تصویر از صفحات مجله===<br />
<br />
===صدای مدیرمسئول یا صاحبامتیاز===<br />
<br />
===تصویرهای ساختهشده دربارهٔ مجله(فیلم و مستند)===<br />
<br />
===طرحی خاص که بهطور ویژه در مجله منتشر شده===<br />
<br />
==جستارهای وابسته==<br />
<br />
==پانویس==<br />
<br />
==منابع==<br />
<br />
==پیوند به بیرون==</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA:%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA_%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA_%D8%A7%D8%B2_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7&diff=23357ویکیادبیات:سیاست حفاظت از صفحهها2019-02-05T16:09:40Z<p>درویش خرسند: </p>
<hr />
<div>{{فهرست قفل}}<br />
<!-- این تصاویر اینجاست؛ زیرا بخشهای توضیحیشان با کلیک روی هر عنوان دردسترسی است. --><br />
ویکیادبیات حول این اصل که [[ویکی|همه میتوانند آن را ویرایش کنند]] پایهگذاری شده است و درنتیجه هدف این است که صفحههای هرچه بیشتری از سوی عموم ویرایششدنی باشد؛ یعنی افزودن مطلب و اصلاح اشتباهها باشد. با وجود این، تحت شرایط خاصی اگر بهدلیل ویرایشپذیربودن یک صفحه احتمال بروز آسیبی برود، چنین صفحهای ممکن است به اعمال محدودیت فنی برای کسانی که اجازهٔ ویرایش آن را دارند نیاز داشته باشد. چنین محدودیتی غالباً موقتی است؛ ولی گاه میتواند دایم نیز باشد. اعمال چنین محدودیتی '''حفاظت''' نامیده میشود.<br />
<br />
حفاظت یا خروج از حفاظت صفحهها توسط [[ویکیادبیات:مدیران|مدیران ویکیادبیات]] انجام میشود. با وجود این هر کاربری میتواند [[ویکیادبیات:درخواست محافظت صفحه|درخواست محافطت یا خروج]] از آن را بدهد. محافظت ممکن است دایمی باشد یا پس از مدتی معین، منقضی شود.<br />
<br />
دو نوع معمولتر در حفاظت '''کاملاً حفاظتشده''' و '''نیمهحفاظتشده''' است. صفحههای کاملاً حفاظتشده تنها توسط مدیران امکان ویرایش دارد و صفحههای نیمهحفاظتشده فقط توسط کاربرانی که [[راهنما:ورود به سامانه|به سامانه وارد شدهاند]] و حساب کاربری آنها [[ویکیادبیات:اختیارات گروههای کاربری#کاربران تأییدشدهٔ خودکار|تأییدشده]] است. هر حساب کاربری پس از دریافت نامخانوادگی و شمارۀ تماس بهطور خودکار تأیید میشود. بقیهٔ انواع حفاظت در زیر توضیح داده شده است. صفحههای حفاظتشده معمولاً توسط تصویر یک قفل کوچک در بالا گوشهٔ سمت چپ مشخص میشود. قفلهایی با رنگهای مختلف -چنانکه در تصویر سمت چپ باشد- نشاندهندهٔ انواع مختلف حفاظت هستند. برای نمایش قفل معمولاً الگوی {{الگوب|Pp}} در صفحه قرار داده میشود.<br />
<br />
گذاشتن نشانگر موس روی علامت قفل جعبهٔ کوچکی را باز میکند که میگوید «این صفحه حفاظت شده است». اگر دلیل حفاظت در الگو مشخص شده باشد، دلیل حفاظت در جعبه نمایش داده میشود. اگر تاریخ انقضای حفاظت در الگو لحاظ شده باشد، در جعبهٔ ظاهرشده هم نمایش داده میشود.<br />
<br />
این سیاستنامه انواع حفاظتها، مراحل حفاظت و خروج از حفاظت صفحهها و نیز دلایلی را که طبق آن حفاظت باید یا نباید صورت گیرد با جزئیات تشریح میکند.<br />
<br />
== مروری اجمالی بر گونههای حفاظت ==<br />
گونههای حفاظت از این قرارند:<br />
* '''کاملاً حفاظتشده''' اجازهٔ ویرایش را فقط به [[ویکیادبیات:مدیران|مدیران]] میدهد. فایلهای کاملاً حفاظتشده نمیتوانند توسط فایلهای جدید جایگزین شوند.<br />
* '''نیمهحفاظتشده''' که در آن صفحه در مقابل ویرایش توسط کاربرانی که به سیستم وارد نشدهاند یا حساب کاربری [[ویکیادبیات:اختیارات گروههای کاربری#کاربران تأییدشدهٔ خودکار|تأییدشده]] ندارند حفاظت میشود.<br />
* '''حفاظتشده در برابر ایجاد''' که از ایجاد یک صفحه (غالباً صفحهای [[ویکیادبیات:سیاست حذف|حذف شده]]) جلوگیری میکند.<br />
* '''حفاظتشده در برابر انتقال''' که در آن ویرایش صفحه برای همه امکانپذیر است؛ اما [[ویکیادبیات:انتقال صفحهها|انتقال]] صفحه فقط توسط مدیران امکانپذیر است. مقالههای کاملاً حفاظتشده بهطور خودبهخود در برابر انتقال هم حفاظت میشوند.<br />
* '''حفاظتشده در برابر بارگذاری''' از بارگذاری نسخههای جدیدی از یک فایل بهجای نسخهٔ قدیمی -مگر از سوی مدیران- جلوگیری میکند؛ اما محدودیتی برای ویرایش صفحهٔ توضیحات فایل ایجاد نمیکند.<br />
* '''حفاظت نیازمند به بازبینی''' که ویرایشهای انجامشدهٔ کاربرانی که دسترسی گشت خودکار<ref>{{یادکرد وب|عنوان=[[ویکیادبیات:نظرخواهی/فعالکردن سیستم بازبینی ویرایشها (FlaggedRevs)]]}}</ref> ندارند برچسب نیازمند بازبینی میخورد تا کاربرهای [[وا:گشتزن|گشتزن]] بعد از بررسی ویرایشها، آنها را تأیید یا رد کنند. تغییرات این صفحهها تا زمانی که ویرایشهای آن صفحات توسط گشتزنان تأیید نشود توسط کاربرانی که وارد سامانه نشدهاند مشاهده نمیشود.<br />
* '''حفاظتشده بهطور آبشاری''' به این معنا که تمام صفحههایی که در یک صفحهٔ حفاظتشده [[ویکیادبیات:تراگنجانش|گنجانده شدهاند]] نیز بهحالت کاملاً حفاظتشده درمیآیند.<br />
<br />
کاربران غیرمدیر میتوانند در صفحهٔ [[ویکیادبیات:درخواست تغییر وضعیت محافظت]] برای حفاظت یا خروج از حفاظت یک صفحه درخواستی بنویسند. ویرایش در یک صفحهٔ کاملاً حفاظتشده باید در [[ویکیادبیات:رهنمودهای صفحه بحث|صفحهٔ بحث]] مقالهٔ مربوطه مطرح شود تا در صورت غیربحثبرانگیز بودن و وجود [[ویکیادبیات:اجماع|اجماع]] توسط یکی از مدیران در مقاله اعمال شود.<br />
<br />
بهجز مواقعی که به اقدام رسمی از سوی [[بنیاد ویکیمدیا]] یا صفحههایی در فضای نام مدیاویکی مربوط است، درصورتیکه دلیل حفاظت مرتفع شده باشد یا زمان کافی گذشته باشد یا اجماعی بر لزوم ادامهٔ حفاظت وجود نداشته باشد مدیران میتوانند یک صفحه را از حفاظت خارج کنند. ویرایشگرانی که مایل به خروج از حفاظت صفحهای هستند باید در قدم اول از مدیر حفاظتکننده درخواست کنند؛ مگر اینکه مدیر مربوط فعال نباشد یا دیگر مدیر نباشد. در مرحلهٔ بعد باید در [[ویکیادبیات:درخواست محافظت صفحه#درخواستهای خروج از محافظت|درخواستهای خروج از محافظت]] درخواست دهند. دقت کنید که اگر مدیر حفاظتکننده فعال باشد و رفع حفاظت ابتدا با او مطرح نشود درخواست در [[ویکیادبیات:درخواست محافظت صفحه#درخواستهای خروج از محافظت|درخواستهای خروج از محافظت]] معمولاً رد میشود. هر بار که صفحهای بهحالت حفاظتشده دربیاید، اطلاعات مربوط به این تغییر در صفحهٔ [[ویژه:Log/protect|فهرست حفاظتها]] ثبت میشود.<br />
<br />
== گونههای حفاظت ==<br />
{{گسترش بخش}}<br />
<br />
=== کاملاً حفاظتشده ===<br />
[[پرونده:Padlock.svg|75px|left|محافظت کامل]]<br />
{{میانبر|وا:قفل طلایی|وا:حفاظت کامل}}<br />
یک صفحهٔ کاملاً حفاظتشده تنها توسط مدیران میتواند ویرایش یا منتقل شود. این حفاظت میتواند موقت یا دایم باشد.<br />
<br />
ویرایش در یک صفحهٔ کاملاً حفاظتشده باید در [[ویکیادبیات:رهنمودهای صفحه بحث|صفحهٔ بحث]] درخواست شود تا مدیران برمبنای اجماع آن را اعمال کنند. قراردادن الگوی {{الگوب|ویرایش حفاظتشده}} در صفحهٔ بحث باعث جلب توجه مدیران برای اعمال ویرایشهای غیربحثبرانگیز میشود.<br />
<br />
==== مناقشه بر سر محتوا ====<br />
{{میانبر|وا:مناقشه}}<br />
در صفحههایی که صحنهٔ [[ویکیادبیات:جنگ ویرایشی|جنگ ویرایشی]] شدهاند، حفاظت کاملِ صفحه برای مدتی کوتاه، طرفهای درگیر را مجبور به گفتوگو در صفحهٔ بحث و رسیدن به اجماع خواهد کرد. با جنگهای ویرایشی مقطعی یا جنگهای ویرایشی مداوم از سوی چند کاربر مشخص بهتر است با [[ویکیادبیات:قطع دسترسی|قطع دسترسی]] برخورد کرد تا از ویرایش صفحه توسط کاربران دیگر جلوگیری نشود.<br />
<br />
زمانی که صفحهای بهدلیل مناقشات و جنگهای ویرایشی قفل میشود باید در وضعیت جاری خود حفاظت شود (به این معنی که قبل از حفاظت، واگردانی نشود)، بهجز در مواقعی که نسخهٔ جاری در تضاد آشکار با سیاستهای محتوایی نظیر [[ویکیادبیات:خرابکاری|خرابکاری]]، حق تکثیر یا [[ویکیادبیات:زندگینامه زندگان|زندگینامه زندگان]] باشد. ازاینرو باید به خاطر داشت که وقتی صفحهای درپی درگیری جنگ ویرایشی توسط مدیران بهحالت حفاظتشده درمیآید، به معنای تأیید محتوای نسخهای از آن صفحه که حفاظتشده، از طرف آن مدیر یا دیگران نیست. ازآنجاکه حفاظت صفحه در آخرین وضعیت ممکن است بهنفع یکی از طرفهای درگیر در جنگ ویرایشی و تبعیضآمیز باشد، مدیران میتوانند صفحه را به آخرین نسخهٔ پیش از جنگ ویرایشی واگردانی کنند، البته چنانچه خطر چنین تبعیضی واقعاً وجود داشته باشد. صفحههای حفاظتشده بهسبب مناقشه فقط میتوانند ویرایشهای غیربحثبرانگیز شوند. ویرایشگران ویکیادبیات نباید درخواست کنند که صفحهای در یک نسخهٔ خاص بهحالت حفاظتشده درآید، یا صفحهای که حفاظت شده است به یک نسخهٔ قدیمیتر واگردانی شود. بهجای آن، تلاش افراد باید با هدف حل مناقشات از طریق صفحهٔ بحث مقاله باشد. به [[m:The Wrong Version|این صفحه]] نیز نگاه کنید.<br />
<br />
مدیرانی که خودشان در یک جنگ ویرایشی شرکت میکنند، اجازه ندارند که صفحهٔ مدنظر را بهحالت حفاظتشده درآورند؛ مگر آنکه یک [[ویکیادبیات:خرابکاری|خرابکاری ساده]] اتفاق افتاده باشد یا جنگ ویرایشی در مسیر حذف عبارات توهینآمیز در مقالهای باشد که دربارۀ یک [[وا:زنده|فرد زنده]] نوشته شده است.<br />
<br />
==== خرابکاری ====<br />
{{میانبر|وا:پیشدستی|وا:پیشدستانه}}<br />
محافظت کامل پیشدستانه در تضاد با ذات آزادبودن ویرایش در ویکیادبیات است. دورههای کوتاهی از محافظت کامل در نمونههایی نادری که تعداد زیادی حساب کاربری تأییدشده، مداوم به یک صفحه حملههای خرابکارانهٔ میکنند، اعمال میشود. خرابکاری مداوم یا امکان خرابکاری در آینده در صفحههای پربازدید بهندرت ممکن است دلیلی برای محافظت کامل باشند. برای نوشتارهایی که تاریخچهای طولانی از خرابکاری مداوم و گسترده دارند نیمهحفاظتشده گزینهٔ مناسبی است {{نیازمند نمونه}}.<br />
<br />
==== بازبینی تاریخچه ====<br />
اگر صفحهای حذفشده تحت [[ویکیادبیات:بررسی حذف|بررسی حذف]] قرار گیرد معمولاً فقط مدیران قادرند که محتویات پیشین صفحه را مشاهده کنند. اگر مدیران تشخیص دهند که اجازه به دیگر کاربران برای مشاهدهٔ محتویات صفحه به گفتوگو کمک میکند، میتوانند صفحه را بازیابی کنند یا بهجای آن صفحهای خالی بگذارند و صفحه را برای جلوگیری از هر ویرایش جدیدی کاملاً محافظت کنند. در این صورت محتویات پیشین صفحه در [[راهنما:تاریخچه صفحه|تاریخچهٔ صفحه]] توسط دیگران دردسترس خواهد بود.<br />
<br />
=== حفاظت الگو ===<br />
{{لنگر|الگو}}<br />
[[File:Padlock-pink.svg|75px|left|alt= قفل صورتی]]<br />
{{میانبر سیاست|وا:قفل صورتی|وا:حفاظت الگو|وا:قفل/الگو}}<br />
{{اصلی|ویکیادبیات:ویرایشگر الگو}}<br />
یک صفحهٔ الگوی حفاظتشده میتواند صرفاً توسط مدیران یا کاربرانی در گروه {{int:group-templateeditor}} ویرایش شود. این سطح حفاظت بهاحتمال قوی فقط در [[راهنما:الگو|الگوهای]] [[ویکیادبیات:الگوهای حساس|حساس]]، [[ویکیادبیات:لوآ|پودمانها]] و احتمالاً در نمونههای نادری که صفحهها در دیگر فضاهای نام بهمیزان بسیار زیاد تراگنجانش میشوند، بهکار گرفته شود.<br />
<br />
این سطح حفاظتی است <ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Requests_for_comment/Template_editor_user_right | عنوان=Wikipedia:Requests for comment/Template editor user right}}</ref> که [[ویکیادبیات:سیاست حفاظت از صفحهها#کاملاً حفاظتشده|حفاظت کامل]] را در صفحههایی که صرفاً بهدلیل شمار تراگنجانشهای زیاد -و نه اختلافات محتوایی- حفاظت میشود جایگزین میکند. این حفاظت فقط باید برای الگوهایی بهکار رود که بهدلیل حساسیت زیادشان در صورت اعمالنکردن این حفاظت، از حفاظت کامل برخوردار شوند. این حفاظت نباید در الگوهای کمتر مخاطرهآمیز استفاده شود، با این استدلال که دسترسی کاربری [[ویکیادبیات:ویرایشگر الگو|ویرایشگر الگو]] امکانپذیر است. امکان این دسترسی نباید منجر شود الگوهای بیشتری برای ویرایش عمومی جامعه ویرایشنشدنی شود.<br />
<br />
ویرایشگران میتوانند در صفحهٔ بحث یک صفحهٔ الگوحفاظتشده درخواست ویرایش دهند و در صورت نیاز برای جلب توجه مدیران از الگوی {{الگوب|ویرایش الگوحفاظتشده}} استفاده کنند.<br />
<br />
=== نیمهحفاظتشده ===<br />
{{همچنین ببینید|ویکیادبیات:راهنمای دمدستی نیمهحفاظت صفحهها}}<br />
[[File:Padlock-silver.svg|75px|left|alt=قفل نقرهای]]<br />
{{میانبر|وا:قفل نقرهای|وا:حفاظت نیمه|وا:نیمه محافظت}}<br />
محافظت نیمه از انجام ویرایش توسط [[ویکیادبیات:اختیارات گروههای کاربری#کاربران گمنام|کاربران ثبتنام نکرده]] (آی.پی. ها) و نیز کاربرانی که حساب آنان [[ویکیادبیات:اختیارات گروههای کاربری#کاربران تأییدشدهٔ خودکار|تأییدشدهٔ خودکار]] (دریافت نامخانوادگی و شمارۀ تماس) نیست جلوگیری میکند. چنین سطح محافظتی هنگامی مفید است که تعداد درخور توجهی مناقشه بر سر محتوا یا خرابکاری از سوی کاربران جدید یا ثبتنام نشده بهچشم میخورد یا برای جلوگیری از ویرایش زاپاس کابران بستهشده، خصوصاً هنگامی که در [[ویکیادبیات:زندگینامه زندگان|زندگینامهٔ زندگانی]] که اخیراً از سوی رسانهها کانون توجه بودهاند رخ دهد. [[ویکیادبیات:تغییرات درحال انتظار|تغییرات درحال انتظار]] جایگزین جدیدی برای نیمهحفاظت است بهویژه وقتی که یک نوشتار مداوماً خرابکاری میشود و بهجز آن ویرایشهای مفید کمی دارد.<br />
<br />
ویرایشگرانی که نمیتوانند در صفحههای نیمهحفاظتشده ویرایش کنند میتوانند درخواست خود را در صفحهٔ بحث مقاله مطرح کنند و در صورت نیاز برای جلب توجه مدیران از الگوی {{الگوب|ویرایش نیمهحفاظتشده}} استفاده کنند. اگر صفحهٔ مدنظر و صفحهٔ بحثش ''هر دو'' حفاظتشده بودند باید در [[ویکیادبیات:درخواستهای ویرایش]] درخواست داد.<br />
<br />
==== راهنمای مدیران ====<br />
مدیران میتوانند نیمهحفاظت بیپایان را بر صفحههایی که بهطور مداوم و گسترده درمعرض [[ویکیادبیات:خرابکاری|خرابکاری]] یا نقض [[:رده:سیاستهای محتوایی ویکیادبیات|سیاستهای محتوایی ویکیادبیات]] (مانند [[ویکیادبیات:زندگینامه زندگان|زندگینامه زندگان]] یا [[ویکیادبیات:بیان حداکثری دیدگاهها|بیان حداکثری دیدگاهها]]) هستند اعمال کنند. نیمهحفاظت ''نه'' باید بهطور پیشدستانه بر ضد خرابکاریهایی که هنوز رخ نداده اعمال شود و ''نه'' برای برتری بخشیدن به کاربران ثبتنام شده بر کاربران ثبتنام نشده در یک اختلافنظر متعارف بر سر محتوا.<br />
<br />
بهعلاوه، مدیران میتوانند حفاظت ''موقت'' را در چنین مواقعی بهکار گیرند:<br />
* صفحههایی که درمعرض خرابکاری یا مناقشهٔ گسترده اما موقتاند (مثلاً بهدلیل توجه رسانهای)، آنهم هنگامی که [[ویکیادبیات:قطع دسترسی|قطع دسترسی]] کاربران منفرد عملی نیست.<br />
* صفحههایی که صحنهٔ [[ویکیادبیات:جنگ ویرایشی|جنگ ویرایشی]] است هنگامی که ''همهٔ'' طرفهای درگیر کاربران ثبتنام نشده یا جدید هستند (که در غیر این صورت حفاظت کامل باید بهعمل میآمد). چنین قاعدهای در مطالبی که پای کاربران تأییدشدهٔ خودکار وسط است کاربرد ''ندارد''.<br />
* صفحههایی که صحنهٔ [[ویکیادبیات:جنگ ویرایشی|جنگ ویرایشی]] یا [[ویکیادبیات:خرابکاری|خرابکاری]] از سوی کاربران ثبتنامنشدهای است که با تغییر آی.پی. خواه با استفاده از رایانههای مختلف یا تغییر نشانی با استفاده از آی.پی. های دینامیک یا هر تکنیک دیگری دست به ویرایش میزنند.<br />
* صفحههای بحثی که تحت اخلالگری مداوم بودهاند. چنین حفاظتی باید با مضایقه اعمال شود؛ چراکه از مشارکت کاربران ثبتنام نشده و جدید در گفتوگو جلوگیری میکند. معمولاً یک صفحه و بحث آن بهطور همزمان نباید محافظت شوند. درصورتیکه یک صفحه و صفحهٔ بحثش بهطور همزمان محافظت شدهاند در صفحهٔ بحث باید کاربران محرومشده از ویرایش به [[ویکیادبیات:درخواستهای ویرایش|درخواستهای ویرایش]] دعوت شوند تا از اینکه هیچ ویرایشگری بهطور کامل از مشارکت محروم نشده است اطمینان حاصل شود.<br />
* محافظت در صفحههای بحث کاربران مسدودشده و آی.پی. ها باید با مضایقه اعمال شود. در عوض باید کاربر مجدداً مسدود شود بدون اینکه اجازهٔ ویرایش صفحهٔ بحث خود را داشته باشد. در صورت نیاز یا درصورتیکه انسداد بدون اجازهٔ ویرایش صفحهٔ بحث مفید واقع نشود، حفاظت باید فقط برای مدت کوتاهی -نه بلندتر از دوران بندایش- اعمال شود.<br />
<br />
[[ویکیادبیات:مقاله پیشنهادی هفته|مقالهٔ پیشنهادی هفته]] میتواند نیمهحفاظت شود؛ اما ازآنجاکه این مقاله درمعرض خرابکاری ناگهانی در زمانهای مشخصی از روز قرار دارد، در اکثر مواقع مدیران باید آن را برای مدت کوتاهی محافظت کنند.<br />
<br />
=== نیمهحفاظتشده ویژه ===<br />
[[File:Padlock-blue.svg|upright=0.4|left|alt=Dark blue padlock|link=|75px]]<br />
{{میانبر|وا:قفل آبی|وا:حفاظت آبی|وا:محافظت آبی|وا:۳۰/۵۰۰|وا:نیمهحفاظت ویژه|وا:نیمهمحافظت ویژه}}<br />
نیمهحفاظت ویژه<ref>extendedconfirmed</ref> به حفاظتی گفته میشود که صفحه را در مقابل ویرایش آیپی یا کاربر ناشناس، هر کاربری که از ایجاد حسابش کمتر از ۳۰ روز میگذرد و کمتر از ۵۰۰ ویرایش دارد، محافظت میکند. کاربران دارای دسترسی [[وا:تأییدشده پایدار|تأییدشدهٔ پایدار]] اجازهٔ ویرایش این صفحات را دارند.<ref>[[ویکیادبیات:نظرخواهی برای محافظت درحال انتظار با شرایط خاص برای فضای نام مقاله|نظرخواهی اولیه]] و [[ویکیادبیات:نظرخواهی/پیشنهاد جزئیات عددی برای گروه Extended confirmed users|برپایه این نظرخواهی و اجماع]]، صفحهٔ تنظیمات [//noc.wikimedia.org/conf/InitialiseSettings.php.txt پروژههای بنیاد ویکیمدیا]</ref><br />
<br />
زمانی که نیمهحفاظت مقاله کارساز نبود، مدیران میتوانند صفحات را در هر زمینهای در برابر مشکلاتی مانند خرابکاری، جنگ ویرایشی، زاپاسبازی و … نیمهمحافظت ویژه کنند. همچنین مدیران میتوانند قفل آبی را برای حفاظت در برابر ایجاد هم استفاده کنند. هرگاه از این قفل استفاده شد باید در [[ویکیادبیات:تابلوی اعلانات مدیران/گزارش قفل آبی]] این استفاده را به اجتماع اطلاع داد. در بقیه مواقع محافظت در این سطح با [[وا:اجماع|اجماع]] در بحث صفحه یا توسط [[ویکیادبیات:هیئت داوری|هیئت داوری]] یا [[ویکیادبیات:نظرخواهی/شرایط محافظت ویژه|هیئت نظارت]] اعمال میشود.<br />
{{پاککن}}<br />
<br />
=== حفاظت در برابر ایجاد ===<br />
[[File:Padlock-skyblue.svg|75px|left]]<br />
{{میانبر|وا:قفل آبی آسمانی|وا:حفاظت ایجاد|وا:قفلایجاد|وا:نمک}}<br />
مدیران توانایی محافظت کردن یک صفحه در برابر ایجاد را دارند. این امکان زمانی مفید است که یک مقاله [[ویکیادبیات:سیاست حذف|حذف]] شود؛ اما بهطور مکرر توسط کاربران ایجاد شود. فهرست این صفحهها را میتوان در [[ویژه:عنوانهای محافظتشده]] یافت.<br />
<br />
صفحههایی که در برابر ایجاد محافظت میشوند معمولاً با عنوان «نمکخورده» شناخته میشوند. کاربر درصورتیکه مطالب بهتری را برای ساخت مجدد آن مقاله داشته باشد باید درخواست خود را در بحث [[وا:مدیر|مدیر]] حذفکننده (در صورت پاسخگو نبودن [[ویکیادبیات:تابلوی اعلانات مدیران|تابلوی اعلانات مدیران]]) یا [[ویکیادبیات:بررسی حذف]] مطرح کند. (در ویکیادبیات بهعلت فعال نبودن صفحهٔ [[ویکیادبیات:بررسی حذف]]، برای حذفشدههایی که توسط نظرخواهی حذف شدهاند از [[وا:نبح]] استفاده میشود).<br />
<br />
همچنین فهرست دیگری در [[MediaWiki:Titleblacklist|فهرست سیاه عنوانها]] قرار دارد که انعطافپذیری بیشتری داشته و امکان استفاده از [[عبارت باقاعده]] را میدهد.<br />
<br />
=== حفاظت در برابر انتقال ===<br />
[[پرونده:Padlock-olive.svg|75px|left|حفاظت در برابر انتقال]]<br />
{{میانبر|وا:قفل سبز|وا:حفاظت انتقال|وا:قفل انتقال|وا:قفلانتقال}}<br />
یک صفحهٔ حفاظتشده در برابر انتقال را نمیتوان به عنوان جدیدی منتقل کرد؛ مگر توسط مدیران. چنین سطح حفاظتی معمولاً در چنین صفحاتی بهکار میرود:<br />
* صفحههای دارای سابقهٔ خرابکاری مداوم از طریق انتقال مکرر به عنوانهای جدید<br />
* صفحههایی که بر سر نامشان مناقشه درگرفته است.<br />
* صفحههای پربینندهای که نیازی به انتقال ندارند، مثل [[ویکیادبیات:تابلوی اعلانات مدیران]] یا [[ویکیادبیات:مقالۀ پیشنهادی هفته]] در صفحهٔ اصلی.<br />
<br />
وقتی که یک صفحه کاملاً حفاظتشده باشد، در برابر انتقال نیز حفاظت میشود. وقتی که یک صفحهٔ حفاظتشده توسط یک مدیر انتقال داده شود، صفحهٔ جدید بهحالت حفاظتشده درمیآید، و صفحهٔ قدیمی (که فقط شامل یک تغییر مسیر به صفحهٔ جدید است)، از حالت حفاظتشده خارج میشود.<br />
<br />
همان ضوابطی که دربارۀ حفاظت کامل صفحههای مناقشهبرانگیر ذکر شد (از قبیل مجازنبودن حفاظت از صفحهها توسط مدیری که خود در مناقشه درگیر است) دربارۀ حفاظت صفحههای مناقشهبرانگیز در برابر انتقال نیز مصداق دارد. همچون حفاظت کامل، حفاظت بهدلیل جنگ ویرایشی نباید بهمعنی تأیید نام کنونی صفحه تلقی شود. وقتی حفاظت در برابر انتقال درخلال بحث دربارهٔ درخواست انتقال یک صفحه اعمال میشود، صفحه باید تحت نامی که هنگام آغاز درخواست انتقال داشته است محافظت شود.<br />
<br />
آن دسته از حسابهای کاربری که تازه ایجاد شدهاند توانایی انتقال هیچ صفحهای را ندارند. توضیحات بیشتر را در صفحهٔ [[ویکیادبیات:اختیارات گروههای کاربری]] بخوانید.<br />
<br />
=== حفاظت نیازمند به بازبینی ===<br />
[[File:Padlock-silver-light.svg|left|75px|حفاظت منتظر بازبینی|alt=حفاظت سفید]]<br />
{{میانبر|وا:قفل سفید|وا:حفاظت بازبینی|وا:حفاظت انتظار|وا:محافظت نیازمند بازبینی|وا:محافظت سفید|وا:محافظت بازبینی}}<br />
{{بیشتر|ویکیادبیات:تغییرات درحال انتظار}}<br />
حفاظت نیازمند به بازبینی ابزاری است که برای مقابله با [[ویکیادبیات:خرابکاری|خرابکاری]] و برخی مشکلات ادامهدار دیگر استفاده میشود که به همهٔ کاربران اجازهٔ ویرایش در صفحهها را میدهد. حفاظت نیازمند به بازبینی میتواند بهعنوان جایگزینی برای نیمهحفاظت استفاده شود که به کاربران ثبتنام نشده یا کاربران جدید اجازهٔ ویرایش صفحهها را میدهد؛ ولی ویرایشهای آنان را از دید بیشتر خوانندگان مخفی نگه میدارد تا هنگامی که یک گشتزن اقدام به تأیید ویرایشها کند.<br />
<br />
هنگامی که صفحهای دارای حفاظت نیازمند بازبینی، توسط کاربران غیرگشت خودکار، ویرایش میشود تغییرات صفحه برای اغلب خوانندگان ویکیادبیات نامشهود است تا هنگامی که توسط گشتزنان بررسی و تأیید شود.<br />
<br />
تغییرات نیازمند به بازبینی با برچسب «ویرایش درحال انتظار» در تاریخچهٔ صفحه مشهودند. آخرین نسخهٔ بررسیشده (نسخهٔ پایدار) برای عموم به رویت میرسد. کاربرانی که به سامانه وارد شدهاند آخرین نسخهٔ ویرایششدهٔ صفحه را با تمام تغییرات صورتگرفته میبینند. هنگامی که ویرایشگرانی که گشتزن نیستند در صفحهای که هنوز دارای ویرایش درحال انتظار است، ویرایشی کنند ویرایشهای آنان هم برچسب «ویرایش درحال انتظار» میخورد و برای کاربرانی که به سامانه وارد نشدهاند نامشهود میشود.<br />
<br />
چه کاربرانی که گشت خودکار هستند و چه کاربرانی که نیستند هنگام فشردن زبانهٔ ''ویرایش'' آخرین نسخهٔ مقاله را ویرایش میکنند. درصورتیکه «ویرایش درحال انتظار» برای گشتزنی موجود باشد، در کنار عنوان مقاله سمت چپ جعبهای نمایش داده میشود که وجود ویرایشهای درحال انتظار را اعلام میکند. برای اطلاعات بیشتر [[ویکیادبیات:تغییرات درحال انتظار]] را ببینید.<br />
<br />
بررسی ویرایشهای درحال انتظار باید طی زمان معقولی انجام شود. مدیریت انجام این کار باید در سطح جامعهٔ کاربری صورت پذیرد.<br />
<br />
==== چه زمانی حفاظت نیازمند به بازبینی اعمال میشود؟ ====<br />
حفاظت نیازمند به بازبینی برای محافظت از مقالههای زیر بهکار میرود:<ref>{{یادکرد وب|عنوان=[[ویکیادبیات:نظرخواهی/فعالکردن سیستم بازبینی ویرایشها (FlaggedRevs)]]}}</ref><br />
* همهٔ مقالههای خوب<ref name='fawiki'>[//fa.wikipedia.org/w/index.php?title=بحث_ویکیادبیات:سیاست_حفاظت_از_صفحهها&oldid=14397170#.D9.85.D8.AD.D8.A7.D9.81.D8.B8.D8.AA_.D9.85.D9.82.D8.A7.D9.84.D9.87.E2.80.8C.D9.87.D8.A7.DB.8C_.D8.AE.D9.88.D8.A8 نظرخواهی موجود در بحث]</ref><br />
* همهٔ مقالههای برگزیده<ref name='fawiki' /><br />
* مقالههای پربازدید<ref name='fawiki' /><br />
* مقالههای درمعرض خرابکاری مداوم<ref name='enwiki'>ترجمه از ویکیپدیای انگلیسی WP:PCPP</ref><br />
* مقالههایی که درج مطالب نقضکننده حق تکثیر در آنها صورت میگیرد.<ref name='enwiki' /><br />
* مقالههای افراد زنده که ویرایشهای متناقض با [[ویکیادبیات:زندگینامه زندگان|زندگینامه زندگان]] در آنها صورت میگیرد.<ref name='enwiki' /><br />
* مقالههایی که بیش از ۷۰ واگردانی یا خنثیسازی داشتهاند بهمدت بیپایان محافظت نیازمند بازبینی میشوند.<ref name='نظرخواهی'>[[Special:PermaLink/17564625|نظرخواهی برای محافظت درحال انتظار با شرایط خاص برای فضای نام مقاله]]</ref><br />
* مقالههایی که در یک هفته اخیر بیش از ۵ واگردانی یا خنثیسازی داشتهاند حداکثر بهمدت ۳ ماه محافظت نیازمند به بازبینی میشوند.<ref name='نظرخواهی' /><br />
{{میانبر سیاست|وا:محافظت مناسبتی|وا:محافظت پیشگیرانه}}<br />
* {{لنگر|حفاظت مناسبتی|محافظت مناسبتی|مناسبتی}} مقالههای مرتبط به مناسبتها رویدادها مانند مقالات مرتبط با المپیک، مقالات مرتبط با جام جهانی و… بهصورت موضوعی بر پایهٔ رده یا موضوع حداکثر بهمدت ۳ ماه به کمک محافظت نیازمند بازبینی محافظت میشوند.<ref name='نظرخواهی' /><br />
<br />
برای اطلاع از نحوهٔ کار افزونهٔ محافظت نیازمند بازبینی، [[ویکیادبیات:تغییرات درحال انتظار]] را مطالعه کنید.<br />
<br />
بهاستثنای مقالههای خوب و برگزیده،<ref name='fawiki' /> حفاظت نیازمند به بازبینی نباید بهعنوان اقدامی پیشدستانه در مقابل خرابکاری که هنوز صورتنگرفته اعمال شود؛ همچون نیمهحفاظت، حفاظت نیازمند به بازبینی در صفحههای دارای مناقشه بر سر محتوی درصورتیکه خوف آن رود که باعث تبعیض بهضرر گروهی از کاربران (کاربران ثبتنام نشده) میشود '''هرگز''' نباید بهکار رود.<br />
<br />
حفاظت نیازمند به بازبینی نباید برای صفحههای دارای مشارکت خیلی زیاد استفاده شود، حتی اگر این صفحهها معیارهای ذکرشده در قبل را دارا باشند، بلکه باید نیمهحفاظت اعمال شود.<br />
<br />
بهعلاوه، مدیران میتوانند حفاظت نیازمند به بازبینی را بهطورموقت برای صفحههایی که درمعرض خرابکاری یا اخلالگری گسترده، اما موقت هستند (مثلاً بهدلیل توجه رسانهای) اعمال کنند، درصورتیکه قطع دسترسی کاربران درگیر عملی نباشد؛ همچون انواع دیگر محافظتها، بازهٔ زمانی محافظت باید متناسب با مشکل باشد. حفاظت نیازمند به بازبینی بیپایان فقط باید در مواقعی بهکار رود که اخلالگری جدیِ طولانیمدتی در کار باشد.<br />
<br />
درخواست خروج از حفاظت نیازمند به بازبینی را میتوان با هریک از مدیران یا در [[ویکیادبیات:درخواست محافظت صفحه#درخواستهای خروج از محافظت]] مطرح کرد.<br />
<br />
=== حفاظت بیپایان ===<br />
[[پرونده:Padlock-red.svg|75px|left|حفاظت بیپایان]]<br />
{{میانبر|وا:قفل قرمز|وا:حفاظت بیپایان}}<br />
برخی قسمتهای ویکیادبیات بهطور دایم توسط نرمافزار [[مدیاویکی]] محافظت شدهاند. [[راهنما:فضای نام مدیاویکی|فضای نام مدیاویکی]] که بخشهایی از رابطهای سایت را تعریف میکند تحت حفاظت کامل است و مدیران نیز قادر به خروج از حفاظت آن نیستند. همچنین سیستم ویکیادبیات بهطور خودکار صفحههای [[CSS]] و [[جاوااسکریپت]] هر کاربر مانند [[کاربر:مثال/monobook.css]] یا [[کاربر:مثال/cologneblue.js]] را بهصورت حفاظتشدهٔ کامل درمیآورد بهطوریکه فقط توسط صاحب آن حساب کاربری و مدیران ویرایش شود. چنین حفاظتی برای هر زیرصفحهٔ کاربری با پسوند «css.» یا «js.» اعمال میشود<!-- whether an equivalent MediaWiki skin exists or not -->. مدیران میتوانند در چنین صفحههایی تغییر ایجاد کنند؛ مثلاً برای حذف اسکریپت کاربری که بهطور نامناسبی استفاده شده است.<br />
<br />
علاوهبر آنچه در بالا ذکر شد، صفحههای زیر نیز معمولاً بهطور بیپایان محافظت میشوند:<br />
* صفحههایی که بازدیدکنندههای زیادی دارند (مانند صفحهٔ اصلی و تمام زیرصفحههایی که در آن گنجانده شدهاند) به این دلیل که خرابکاری در آنها تأثیر چشمگیری خواهد داشت.<br />
* صفحههایی که ازلحاظ حقوقی یا حق تکثیر باید متنشان تغییری نکند، مثل [[ویکیادبیات:تکذیبنامهٔ عمومی]] یا [[ویکیادبیات:ترجمه مجوز کریتیو کامنز]].<br />
* صفحههایی که بهدفعات بسیار زیاد [[ویکیادبیات:تراگنجانش|تراگنجانش]] شدهاند، مثل {{الگوب|پیوند الگو}} یا {{الگوب|ابهامزدایی}} بهمنظور جلوگیری از [[ویکیادبیات:خرابکاری|خرابکاری]] یا [[حمله محرومسازی از سرویس]]. این قاعده شامل تصاویر یا الگوهایی که در صفحههای پربازدید یا بسیار تراگنجانششدهٔ دیگر استفاده شدهاند نیز میشود. [[ویکیادبیات:الگوهای حساس]] را ببینید.<br />
* پروندهها بهطور بیپایان درمقابل انتقال محافظت شدهاند و تنها مدیران میتوانند آنها را منتقل کنند.<br />
<br />
=== حفاظت آبشاری ===<br />
کاربردهای این نوع از حفاظت از صفحات، شامل:<br />
* صفحاتی که بینندههای زیادی دارند؛ مانند [[صفحهٔ اصلی]].<br />
* صفحاتی که به فهرست کردن آن دسته از صفحات میپردازند که باید برای مدت طولانی حفاظت شوند.<br />
حفاظت آبشاری باعث میشود که تمام صفحاتی که در یک صفحه گنجانده شدهاند (از جمله الگوها و تصاویر) بهحالت کاملاً حفاظتشده درآیند.<br />
<br />
=== حفاظت اداری ===<br />
[[پرونده:Padlock-black.svg|75px|left|حفاظت توسط بنیاد]]<br />
{{میانبر|وا:قفل سیاه|وا:حفاظت اداری}}<br />
بنیانگذاران ویکیپدیا (مانند [[جیمی ولز]])، در برخی شرایط ویژه که تغییر در محتوای یک صفحه، بنا به دلایلی نظیر حق نشر یا افترا مجاز نیست، راساً اقدام به قفل کردن آن صفحات میکنند. از مدیران ویکیادبیات انتظار میرود که دربارۀ وضعیت حفاظت این صفحات دخالتی نکنند؛ مگر اینکه این اجازه مشخصاً از طرف یکی از اعضای بنیاد ویکیمدیا به آنان داده شود.<br />
<br />
== خروج از حفاظت ==<br />
بهجز صفحاتی که توسط اعضای بنیاد ویکیمدیا حفاظت شدهاند، مدیران میتوانند بقیهٔ صفحات را پس از طی مدت معقولی از حفاظت خارج کنند بهخصوص اگر در صفحهٔ بحث آن مقاله برای مدت طولانی بحث جدیدی رخ نداده باشد.<br />
<br />
خارجکردن صفحات از حالت حفاظتشده پس از طی مدت کوتاهی از شروع حفاظتشدن صفحه، فقط زمانی مجاز است که کاربران ویکیادبیات در این باره به اجماع رسیده باشند یا این کار با مشورتِ مدیری که حفاظت را شروع کرده است صورت بگیرد. این موضوع بهخصوص زمانی مصداق دارد که خاتمهدادن حفاظت از صفحه زمینهساز شروع مجدد جنگهای ویرایش باشد و مدیری که صفحه را قفل کرده، در تلاش برای حل مناقشه قبل از خاتمهٔ حفاظت صفحه باشد.<br />
<br />
همچنین، مدیران میتوانند زمان قفلکردن یک صفحه، مدتی برای حفاظتشدگی آن صفحه تعیین کنند؛ در این حالت، پس از طی زمان، صفحه بهطور خودکار از حالت حفاظتشده خارج میشود.<br />
<br />
== حفاظتها بر پایهٔ فضای نام ==<br />
{{گسترش بخش}}<br />
<br />
=== فضای نام بحث کاربر ===<br />
{{میانبر|وا:حفاظت بحث کاربر|وا:حبک}}<br />
صفحههای بحث کاربری بهندرت محافظت میشوند و تنها در صورت رخدادن خرابکاریهای بسیار شدید توسط آیپیها بهمدت کوتاهی میتوانند نیمهحفاظت شوند. کاربرانی که صفحهٔ بحثشان نیمهحفاظت شده است باید یک زیرصفحهٔ کاربری حفاظتنشده داشته باشند که بهطور واضح در بالای صفحهٔ بحث اصلی آنها به آن پیوند داده شده باشد تا کاربرانی که تأیید خودکار نشدهاند بتوانند دیدگاههای خود را که از روی حسن نیت بیان میدارند در آن مطرح کنند.<br />
<br />
اینکه کاربری بخواهد صفحهٔ بحثش محافظت شود دلیل کافی برای حفاظت از صفحهٔ بحث نیست.<br />
<br />
== الگوهای موجود ==<br />
{{الگوهای حفاظت}}<br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
* [[ویکیادبیات:درخواست محافظت صفحه]]<br />
<br />
== پانویس ==<br />
{{پانویس|۲}}</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA:%D8%AD%D9%84_%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%81&diff=23356ویکیادبیات:حل اختلاف2019-02-05T16:05:35Z<p>درویش خرسند: </p>
<hr />
<div>{{چکیده|مهارتهای [[ویکیادبیات:آداب معاشرت|معاشرت]] و [[ویکیادبیات:مذاکره|مذاکره]] را بهکار بگیرید. در این زمان میتوانید از [[ویکیادبیات:دستیاری ویرایشگر|دستیاران ویرایشگر]] کمک بگیرید. اگر نمیتوانید اختلاف را حل کنید، برای نظر خواستن از دیگر کاربران به '''[[ویکیادبیات:درخواست برای نظر|درخواستهای نظر اصلاحی]]''' یا '''[[ویکیادبیات:نظر سوم|نظر سوم]]''' مراجعه کنید. مرحلهٔ بعدی میانجیگری است؛ میتوانید از '''[[ویکیادبیات:فهرست میانجیها|میانجیها]]''' درخواست کمک کنید. سرانجام آخرین راه، [[ویکیادبیات:درخواستهای داوری|درخواست داوری]] است.}}<br />
این سیاست، اقداماتی را توضیح میدهد که در زمان بروز اختلاف با ویرایشگر دیگر میتوانید انجام دهید. نکات بیشتر را در رهنمود [[ویکیادبیات:آداب معاشرت]] و انشای [[ویکیادبیات:هنگام مجادلهٔ ویرایشی، خونسرد بمانید]] بخوانید.<br />
<br />
== گام ۱: بر مضمون تمرکز کنید ==<br />
[[ویکیادبیات:حمله شخصی ممنوع|روی محتوا تمرکز کنید، نه روی ویرایشگر دیگر]]. ویکیادبیات براساس اصل [[ویکیادبیات:بیان حداکثری دیدگاهها|بیان منصفانه، متناسب و بدون جانبداری دیدگاهها]] ساخته شده است. زمانی که در مقالهای، نقلقولی را مییابید که جانبدارانه نوشته شده یا نادرست است؛ اگر میتوانید اصلاحش کنید. اگر این کار ممکن نبود و بهطور کامل با دیدگاه مطرحشده در مقالهای مخالف بودید، [[ویکیادبیات:جو|قبل از حذف آن، بیشتر تأمل کنید]]. ترجیحاً سعی کنید آن را با بیان موضع خود متعادل کنید. دقت کنید که [[ویکیادبیات:منابع معتبر|منابع معتبر]]ی را ذکر کنید. متون بدون منبع، ممکن است علامتگذاریشده یا حذف شوند. در این خصوص [[ویکیادبیات:اثباتپذیری|اصول اثباتپذیری]] را ببینید.<br />
<br />
همواره تغییرات خود را توضیح دهید؛ «بهویژه» زمانی که میخواهید سایرین با شما موافقت کنند. اگر بیان توضیحاتتان در یک خط ممکن است، از [[راهنما:خلاصهویرایش|خلاصهویرایش]] استفاده کنید و در غیر این صورت برای بیان توضیحات بلندتر از صفحه بحث کمک بگیرید و در خلاصه ویرایش عبارت «بحث را ببینید» را بنویسید.<br />
<br />
نوشتن براساس [[ویکیادبیات:مقاله بینقص|راهنمایی برای نوشتن مقاله بینقص]] و پیروی از سیاست [[ویکیادبیات:بیان حداکثری دیدگاهها|بیان حداکثری دیدگاهها]] کمکتان خواهد کرد تا بهتر بنویسید و جانبداری خود در هنگام نوشتن را محدود کنید.<br />
<br />
== <span id="فوریت"/> گام ۲: آیا موضوع فوریت دارد؟ ==<br />
اگر موقعیتی نیاز به توجه فوری داشت، آن را در [[ویکیادبیات:تابلوی اعلانات مدیران|تابلوی اعلانات مدیران]] گزارش کنید یا برای [[ویکیادبیات:درخواست تغییر وضعیت محافظت|حفاظت از صفحه]] درخواستی ایجاد کنید. مدیری این درخواست را بررسی خواهد کرد. <!-- ممکن است لازم باشد تا برای این کار به الگو یا صفحهای با توضیحات بیشتر نیاز باشد. --><br />
<br />
== <span id="خونسردی"/>گام ۳: خونسرد باشید ==<br />
بسیاری از موقعیتها، فوری نیستند. لطفاً هم به خود و هم به طرف مقابل مدتی فرصت بدهید. بهتر است نفس عمیقی بکشید و دربارۀ موضوع گپ دوستانهای بزنید و بگذارید مدتی از بروز آن بگذرد. نگران نباشید! همیشه میتوانید مشکل را در آینده حل کنید. (''هر وقت که خواستید''، میتوانید برای پیدا کردن آخرین نگارشی که روی آن کار کردهاید، به [[راهنما:تاریخچه صفحه|تاریخچه صفحه]] مراجعه کنید و آن را با نگارش کنونی مقایسه کنید تا ببینید که آیا هنوز چیزی وجود دارد که بخواهید آن را حذف یا اضافه کنید)<br />
<br />
دیدگاه بلندمدت داشته باشید. با گذشت زمان احتمالاً قادر خواهید بود که بازگردید و درحالیکه مشکل دیگری وجود ندارد و بدون حضور ویرایشگری که با وی اختلاف داشتید، ویرایش خود را انجام دهید. در این مدت، مقاله مورد اختلاف، رشد خواهد کرد و ممکن است سایر ویرایشگران، به موضوع علاقهمند شوند و این بار اگر بازهم مشکلی بهوجود آید، دیدگاههای بیشتری مطرح خواهد شد.<br />
<br />
این مسئله بهطور ویژه هنگام بروز اختلاف با [[ویکیادبیات:لطفاً با چماق به استقبال تازهواردها نروید|تازهواردها]] مفید است؛ چراکه به آنها فرصت میدهد تا با سیاستها و فرهنگ ویکیادبیات آشنا شوند. روی مقاله دیگری تمرکز کنید که میتوانید در پیشرفت آن نقش سازندهای داشته باشید.<br />
<br />
== <span id="بحث"/>گام ۴: با شخص مقابل دربارۀ موضوع بحث کنید ==<br />
دربارهٔ موضوع در [[ویکیادبیات:صفحهٔ بحث|صفحهٔ بحث]] تبادلنظر کنید. با طرف مقابل از طریق صفحه بحث وی تماس بگیرید یا سؤال خود را در صفحه بحث مقاله مدنظرتان مطرح کنید (حتی میتوانید مطالب پیشنهادی خود را در صفحه بحث ارسال کنید).<br />
<br />
زمانی که دربارۀ موضوع پیشآمده بحث میکنید، حفظ خونسردی را فراموش نکنید. اگر برخورد غیرمودبانه یا نامناسبی دیدید، در مقابل وسوسۀ ارسال پاسخ غیردوستانه مقاومت کنید و [[ویکیادبیات:حملههای شخصی ممنوع|مسئله را شخصی نکنید]]. دیدگاه طرف مقابل را درنظر بگیرید و سعی کنید به زمینه مشترک برسید. فرض کنید که طرف مقابل [[ویکیادبیات:فرض حسن نیت|حسننیت]] دارد؛ مگراینکه برای خلاف آن، شاهد روشنی باشد.<br />
<br />
هم در این مرحله و هم طی فرایند حل اختلاف، صحبت با سایرین، صرفاً قسمتی از تشریفات لازم برای مراجعه به گروه دیگر نیست. موفق نبودن در ادامه بحث با حسن نیت، نشان میدهد که شما بیشتر بهدنبال جنجال بر سر اختلاف و پیشبرد نامناسب آن هستید تا حل آن. این مسئله باعث میشود تا اشخاص، کمتر به نظر شما اهمیت بدهند و ممکن است مانع استفاده مؤثر شما از مراحل بعدی حل اختلاف شود. در مقابل، حفظ بحث و [[ویکیادبیات:مذاکره|مذاکره]] بین طرفین، حتی اگر بلافاصله موفق نباشد، نشان میدهد که شما بهدنبال یافتن راهحلی هستید که با سیاستهای ویکیادبیات انطباق داشته باشد.<br />
<br />
:''اطلاعات بیشتر: [[ویکیادبیات:مذاکره]]''<br />
<br />
== گام ۵: آتشبس ==<br />
انجام مذاکره را نوعی آتشبس تلقی کنید. [[ویکیادبیات:آتشبس|قوانین آتشبس]] را ببینید. بد نیست در جریان مذاکره از نظرات و ایدههای دیگر کاربران خارج از بحث هم استفاده کنید؛ چون آنان هم میتوانند روند پیشرفت بحث را بدون سردرگمی و بهطور منصفانه ببینند.<br />
<br />
== گام ۶: از دیگران کمک بخواهید ==<br />
اگر گامهای قبل برای حل اختلاف بهنتیجه نرسید، یکی از روشهای زیر را امتحان کنید. اینکه کدام راه را انتخاب میکنید یا به چه ترتیبی آنها را بهکار میگیرید، به ماهیت اختلاف نظر و ترجیحات اشخاص درگیر بستگی دارد.<br />
<br />
;دستیاران ویرایشگر: [[ویکیادبیات:دستیاری ویرایشگر|دستیاران ویرایشگر]] برای یافتن شخص باتجربهای که بتواند مشورت و بازخورد یکبهیک ارائه دهد، به ویرایشگران کمک میکند. با اینکه این امکان جزیی از حل اختلاف نیست؛ اما برای کمک به درک بهتر روش بیان شفاف و مناسب دیدگاه شما و حرکت بهسمت اجماع طراحی شده است. چه درگیر حل اختلاف شده باشید و چه نه، همیشه میتوانید برای کمک یک دستیار، درخواستی بنویسید. همچنین، دستیاران میتوانند به شما کمک کنند که بهترین راه حل اختلاف یا مشکلات را بیابید.<br />
;نظر اصلاحی بخواهید: سری به [[ویکیادبیات:درخواستهای نظر اصلاحی]] که محل اصلی طرح اختلاف نظرهای عمومی است بزنید.<br />
;نظر یک شخص سوم را بخواهید: درصورتیکه در اختلاف نظری که فقط دو ویرایشگر در آن درگیرند به عقیده بیطرفانهای احتیاج دارید به [[ویکیادبیات:عقیده سوم]] بروید.<br />
;دربارهٔ موضوع بپرسید: در صفحه بحث یک [[ویکیادبیات:ویکیپروژه]] موضوع-محور، سؤال کنید. معمولاً این گونه پروژهها در بالای صفحه بحث مقاله فهرست میشوند.<br />
;دربارهٔ سیاستها بپرسید: در [[ویکیادبیات:سیاستها و رهنمودها|صفحه بحث سیاست]] مربوط به موضوع سؤال خود را بپرسید.<br />
;در یکی از تابلوی اعلانات مربوط تقاضای کمک کنید: اگر اختلاف نظر شما مربوط به یکی از موضوعات زیر است، میتوانید برای گرفتن نظر سایر ویرایشگرانی که با اختلاف نظرهای مشابه آشنا هستند، در یکی از مکانهای زیر بنویسید:<br />
:* [[ویکیادبیات:تابلوی اعلانات منابع معتبر|تابلوی اعلانات منابع معتبر]] - برای بحث دربارۀ اینکه آیا یک منبع معتبر است یا نه.<br />
:* [[ویکیادبیات:تابلوی اعلانات تحقیق دستاول]] - برای بررسی تحقیق دستاول نبودن موضوعی.<br />
:* [[ویکیادبیات:درخواست بازرسی کاربر|تابلوی اعلانات درخواست بازرسی از مظنونین دارندگان حسابهای زاپاس]] - برای درخواست بازرسی از یک [[ویکیادبیات:حساب زاپاس|حساب زاپاس]] غیرمجاز<br />
:* [[ویکیادبیات:زندگینامهٔ زندگان|تابلوی اعلانات|تابلوی اعلانات زندگینامهٔ زندگان]] - برای هشدار دربارۀ مشکلات مربوط به زندگینامه شخصی که در قید حیات است.<br />
:* [[ویکیادبیات:نظریههای حاشیهدار|تابلوی اعلانات|تابلوی اعلانات نظریههای حاشیهدار]] برای گزارش نظریههایی که به آنها [[ویکیادبیات:نظریههای حاشیهدار|ارزش نامتعارف]] داده شده است.<br />
;برای رفتار دور از نزاکت: اگر با ویرایشگرانی که [[ویکیادبیات:نظریههای حاشیهدار|رفتار به دور از نزاکت]] از خود نشان میدهند به مشکل برخوردید، به [[ویکیادبیات:هشدار برای رعایت نزاکت|هُشدار برای رعایت نزاکت]] مراجعه کنید.<br />
;میانجیگری: زمانی که احساس میکنید مسائل دارد پیچیده میشود، سعی کنید از افرادی که دارای خونسردی لازم هستند، بخواهید که در بحث مداخله و کمک نمایند. این کار ممکن است به حل مسئله کمک کند. گاهی اوقات ممکن است با ارائه درخواست خود بتوانید از ویرایشگرانی که نظر سوم را ارائه کردهاند یا به تقاضای ارسال نظر اصلاحی پاسخ دادهاند بخواهید که میانجیگری کنند. [[ویکیادبیات:فهرست میانجیها|میانجیها]] نیز برای فرونشاندن اختلاف نظرها شما را یاری خواهند کرد. برای اختلاف بهوجودآمده [[ویکیادبیات:فهرست میانجیها|درخواست میانجیگری]] کنید. [[میانجیگری]] یک فرایند داوطلبانه است که در آن اشخاصی که دیدگاه بیطرف دارند با طرفین درگیر در اختلاف، همکاری میکنند. میانجی به طرفهای اختلاف کمک میکند تا به توافقی پذیرفتنی برای همه دست پیدا کنند. زمانی که درخواست میانجیگری میکنید، آماده باشید که نشان دهید برای حل اختلاف نظر موجود، قبلاً با استفاده از گامهای بالا تلاش خود را کردهاید. ضمناً میانجیگری زمانی امکانپذیر است که تمام طرفهای درگیر، موافق میانجیگری باشند، آن را بپذیرند و بخواهند داوطلبانه در آن شرکت کنند.<br />
;نظرسنجی برگزار کنید: اگر رسیدن به اجماع فقط با بحث سنجیده میشود، میتوانید با نظرسنجی، موضوعات موجود در بحث را روشن کنید. دقت کنید که نظرسنجی نمیتواند اجماع ''ایجاد'' کند؛ ولی برای درک آن مفید خواهد بود. بههمینترتیب اگر فکر میکنید که کاربران، رسیدن به اجماع را درنظر نمیگیرند، نظرسنجی نمیتواند آنان را مجبور کند که اجماع نظر پیشنهادی شما را بپذیرند. هرچند نظرسنجی در اختلاف ''میتواند'' کاربران را در درک نقطه تعادل عقاید و مقصود اشخاص از عقایدشان کمک کند؛ اما ممکن است باعث شود تا ادعا کنند که نظرسنجی، ساختگی و نمایشی است. برای دیدن دلایل لزوم بحث کردن، آنهم پیش از رأیگیری ''[[ویکیادبیات:رأیگیری جایگزین بحث نیست]]'' را ببینید.<br />
<br />
== آخرین راه: داوری ==<br />
اگر تمام گامهای معقول دیگر را برای حلّ اختلاف برداشتهاید و اختلافی که بر سر محتویات مقاله پیش آمده، هنوز رفع نشده، [[ویکیادبیات:درخواستهای داوری|درخواست داوری]] کنید. آماده باشید که نشان دهید که برای حلّ اختلاف از راههای دیگر، تلاش خود را کردهاید. تفاوت [[قضاوت|داوری]] با میانجیگری در این است که این بار بهجای اینکه به طرفین برای رسیدن به توافق کمک شود، [[ویکیادبیات:کمیته داوری|کمیتهٔ داوری]] موضوع را بررسی کرده و تصمیمگیری میکند. اگر درنتیجهٔ داوری، تصمیمی گرفته شود از شما انتظار میرود که از آن تبعیت کنید. اگر موضوع مربوط به سوءرفتار جدی کاربری باشد، مطابق آنچه در [[ویکیادبیات:سیاست داوری|سیاست داوری]] آمده، داوری میتواند منجر به عواقب بعدی نظیر [[ویکیادبیات:قطع دسترسی|قطع کامل دسترسی]] یک کاربر به ویرایش صفحات شود.<br />
<br />
:''اطلاعات بیشتر: [[ویکیادبیات:کمیته داوری|کمیتهٔ داوری]]، [[ویکیادبیات:سیاست داوری|سیاست داوری]]، [[ویکیادبیات:درخواستهای داوری|درخواستهای داوری]]''<br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
* [[ویکیادبیات:جنگ ویرایشی|جنگ ویرایشی]]<br />
* [[ویکیادبیات:بیان حداکثری دیدگاهها|بیان حداکثری دیدگاهها]]<br />
* [[ویکیادبیات:نزاکت|نزاکت]]<br />
<br />
<!--{{Wikipedia policies and guidelines}}--><br />
{{سیاستها و رهنمودهای ویکیادبیات}}<br />
<br />
[[رده:حل اختلاف ویکیادبیات|{{PAGENAME}}]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA:%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%AD%D8%AF%D8%A7%DA%A9%D8%AB%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7&diff=23355ویکیادبیات:بیان حداکثری دیدگاهها2019-02-05T16:02:42Z<p>درویش خرسند: </p>
<hr />
<div>{{چکیده|ویراستاران باید مقالهها را با بیان حداکثری دیدگاهها نوشته و دیدگاههای درخور توجه را بدون جانبداری، متناسب و بهدور از تعصب بیان کنند.}}<br />
'''بیان حداکثری دیدگاهها''' یعنی '''ارائه تمام دیدگاههای برجستهٔ منتشرشده [[ویکیادبیات:اثباتپذیری|در منابع معتبر]]، بهطور منصفانه، متناسب و تا حد ممکن بهدور از تعصب.''' تمام مقالههای ویکیادبیات و تمام متون دانشنامههای دیگر باید با سیاست بیان حداکثری دیدگاهها نوشته شوند. بیان حداکثری دیدگاهها [[ویکیادبیات:پنج بنیاد|یکی از اصول اساسی]] ویکیادبیات و [[m:Founding principles|دیگر پروژههای ویکیمدیا]] است. این سیاست مناقشهپذیر نیست و تمام ویراستاران باید از آن پیروی کنند و همۀ مقالهها باید بر پایۀ همین سیاست باشد.<br />
<br />
«بیان حداکثری دیدگاهها» یکی از سه سیاست محتوایی اصلی ویکیادبیات است. دو سیاست دیگر [[ویکیادبیات:تحقیق دستاول ممنوع|منبع دستاول نیست]] و [[ویکیادبیات:اثباتپذیری|تأییدپذیری]] است. این سه سیاست اصلی با ترکیبهم، نوع و کیفیت محتوای پذیرفتهشده در مقالهها را مشخص میکنند. چون این سیاستها بهطور هماهنگ بهکار میروند، نباید جدا از یکدیگر بررسی و تفسیر شوند و ویراستاران باید سعی کنند که با هر سهٔ آنها آشنا شوند. اصولی که این سیاست بر آن استوار شده با اجماع کاربران یا هیچ سیاست و رهنمود دیگری، ممکن نیست که نقض شود.<br />
<br />
== توضیحی دربارۀ بیان حداکثری دیدگاهها ==<br />
در ویکیادبیات اصل بر [[ویکیادبیات:اثباتپذیری|اثباتپذیری]] نوشتار است. برای اثباتپذیر کردن مطالب باید دلیل آورد. دلایل معمولاً دارای گسترهٔ اعتبار است. این گسترهٔ اعتبار بستگی به دلیلخواهنده دارد.<br />
<br />
مثال: '''اخوان ثالث'''<br />
<br />
فرد شمارهٔ ۱ میگوید: «ملکالشعار بهار همتراز با علیاکبر دهخدا است.» <br />
<br />
فرد شمارهٔ ۲ میپرسد: «چطور چنین چیزی امکان دارد؟» <br />
<br />
حال فرد شمارهٔ ۱ میتواند دلیل بیاورد که: «این مهم از آثارشان هویداست.»''<br />
<br />
این حرف در صورتی میتواند دلیل خوبی باشد که فرد شمارهٔ ۲ به تمام آثار هر دو ادیب آشنا باشد:<br />
<br />
ویکیادبیات دانشنامهای برای تمام مفاخر ادبی و دوستداران ادبیات منظوم و منثور، با تمام گرایشها و مشترکات است. مطالب باید به گونهای بیطرفانه اثباتپذیر باشد. مثلاً اگر مطلبی مربوط به سبک خاصی در شعر باشد، بهتر است قبل از مطالب این گونه نوشت «شعر آزاد را باور بر این است که...» یا «شاعران سپید عقیده دارند که...».<br />
همچنین بهتر است حوزههای بحث نیز مشخص شود. مثلاً اگر از منظر سبکشناسی دربارۀ موضوعی بحث درمیگیرید، بهتر است گفته شود: «دیدگاه نیمایی چنین است که...».<br />
<br />
بهطورکلی، دستیابی به آنچه [[اجتماع ویکیادبیات]] بهعنوان «بیان حداکثری دیدگاهها» میشناسد بهمعنی تحلیل با دقت و نقادانهٔ منابع مختلف و سپس تلاش برای نقل نتایج به خواننده به شکلی واضح و دقیق است. ویکیادبیات تلاش میکند که '''اختلاف نظرها را توضیح دهد؛ اما در آنها دخالت نکند'''. قوانین ساده و محکم در این باره محدودند و رعایت رویکرد بیان حداکثری دیدگاهها عمدتاً وابسته به حسن نیت ویراستاران است که باید تلاش کنند تا اطلاعات ارائه کنند، نه اینکه یک دیدگاه خاص را ترویج کنند. بااینحال، رعایت اصول زیر همراهبا اصول [[ویکیادبیات:اثباتپذیری|اثباتپذیری]] برای دستیابی به سطحی از سیاست بیان حداکثری دیدگاهها که برای هر دانشنامهای مناسب است کمک میکند.<br />
* '''عقاید را بهعنوان حقیقت ارائه نکنید.''' معمولاً مقالهها اطلاعاتی دربارۀ اهمیت دیدگاههای ارائهشده درخصوص موضوع مقاله را دربردارند. این دیدگاهها نباید بهعنوان نظر ویکیادبیات در زمینۀ آن موضوع بیان شوند. برعکس، این دیدگاهها باید در متن به منابع مرتبط منتسب شوند یا در نمونههای مناسب، بهعنوان «دیدگاه عموم» مطرح شوند. مثلاً، یک مقاله نباید بگوید که «شعر کلاسیک دیگر به تاریخ انقضای خود رسیده است»، بلکه باید بگوید که «در آثار فلان شاعران، بهنظر میرسد که دیگر ردپایی از شعر کلاسیک دیده نمیشود».<br />
* '''از ارائهٔ دیدگاههایی که بهشدت جدلآمیزند بهعنوان حقایق خودداری کنید.''' اگر منابع معتبر گوناگونی نظرات متناقضی دربارۀ یک موضوع ارائه میکنند، این نظرات را بهعنوان دیدگاههای مختلف در مقاله بیان کنید و نه بهعنوان حقایق و هرگز آنها را بهصورت عبارات مستقیم ارائه نکنید.<br />
* '''دیدگاههای بهچالش کشیدهنشده را فقط بهعنوان یک نظر ارائه نکنید.''' دیدگاههای بهچالش کشیدهنشده که بر سر آنها اختلاف نظری نیست و با استناد به منابع معتبر مطرح شدهاند معمولاً باید بهعنوان دیدگاه ویکیادبیات ارائه شوند. مگر در مواقعی که موضوعی مطرح میشود که بهطور خاص به اختلاف نظر درخصوص یک دیدگاه میپردازد که عموماً مورد چالش نیست، در سایر مواقع نیازی نیست که منابع خاصی برای آن دیدگاه ارائه شود اگرچه ارائهٔ منبع به حفظ [[ویکیادبیات:اثباتپذیری|اثباتپذیری]] کمک میکند. بهعلاوه، متن نباید بهنحوی نوشته شود که القا کند که آن دیدگاه زیرسؤال است.<br />
* '''زبان قضاوتگرانه نداشته باشید.''' رویکرد بیان حداکثری دیدگاهها نسبت به موضوع مقاله (و آنچه منابع معتبر دربارهٔ موضوع مقاله گفتهاند) نه ابراز علاقه میکند نه بیتوجهی، گرچه این مسئله گاهی باید با شفافیت در تعادل قرار بگیرد. دیدگاهها و یافتههای ناسازگار را با لحنی خنثی بنویسید.<br />
* '''به دیدگاههای مخالف وزن متناسبی بدهید. ''' اطمینان حاصل کنید که گزارش دیدگاههای مختلف دربارۀ مقاله متناسب است با میزان حمایتی که از این دیدگاهها میشود و درنتیجه باعث تصور نادرست برابری دیدگاهها یا وزندادن بیش از اندازه به یکی از دیدگاهها نمیشود. برای مثال، اینکه بنویسید «از نظر [[سهراب سپهری]] که شاعری است از جنس ذکور، ذات آشتیمدار طبیعت، تنها الهامبخش هر سرودهای است؛ ولی [[سپیده کاشانی]] همشهری او با آنکه زن است از دل جنگ و خونریزی، سوژههایش را مییابد.» باعث میشود این تصور غلط ایجاد شود که این دو دیدگاه (که یکی متعلق به مردان صلحطلب در اقلیت است و دیگری متعلق به زنانی با گرایش به جنگ که بسیار کمیاباند،) وزنی بسیار نامتعادل پیدا کنند؛ درحالیکه هر دو شاعرند و تحت تأثیر زمان خود سرودهاند.<br />
<br />
== دستیابی به بیان حداکثری دیدگاهها ==<br />
بهعنوان یک قانون کلی، مطالب منبعدار را فقط با این استدلال که جانبدارانه بهنظر میرسند از دانشنامه حذف نکنید. برعکس، تلاش کنید که آن متن یا بخش را بهشکلی بازنویسی کنید که دیدگاه بیطرفانهتری پیدا کند. مطالب جانبدارانه را غالباً میتوان با ارائه مطالبی از منابع دیگر به تعادل رساند تا رسالت بیان حداکثری دیدگاهها اجرایی شود؛ لذا چنین مشکلاتی را باید تاحدامکان با استفاده از [[ویکیادبیات:سیاست ویرایش|روال عادی ویرایش]] حل کرد.<br />
اساس ویکیادبیات، ارائۀ اطلاعات با استناد به منابع موجود است و نویسندگان نباید نظرات شخصی خود را در مقالات منتشر کنند. قضاوت دربارۀ اختلاف نظرها و دیدگاههای گوناگون درخصوص موضوعهای مختلف، به خواننده واگذار میشود و ویکیادبیات در این گونه اختلافنظرها مداخله نمیکند.<br />
درعینحال، ویکیادبیات از انتشار هرگونه محتوایی که گرایشهای نژادپرستانه دارد یا اهانت به اقوام و فرهنگهای گوناگون میکند یا منطبق با یکی از مصادیق محتوای مجرمانه است، جلوگیری میکند. فقط زمانی محتوایی را حذف کنید که باتوجهبه اصل ویکیادبیات، دلیل خوبی دارید که آن مطلب باعث ارائه اطلاعات غلط یا گمراه کردن خوانندهها میشود به شکلی که با بازنویسی متن نمیتوان جلوی آن را گرفت. بخشهای زیر راهنمایی کلی برای مشکلات متداول ارائه میکنند.<br />
<br />
=== نامگذاری ===<br />
{{اصلی|وا:قواعد نامگذاری}}<br />
در برخی مطالب، ممکن است نامی که برای یک موضوع انتخاب میشود ظاهر جانبدارانهای به آن بدهد. درحالیکه عبارتهای خنثی عموماً ترجیح داده میشوند؛ اما باید آن را به تناسب شفافبودن متوازن کرد. اگر نامی بهطور گسترده در منابع معتبر (بهخصوص آنهایی که به فارسی نوشته شدهاند) استفاده شده است و به این علت محتملتر است که خوانندگان آن نام را بهخوبی بشناسند، میتوان از آن استفاده کرد هرچند که شاید جانبدارانه تلقی شود. برای مثال، نامهای پراستفاده [[دهخدای خستگیناپذیر]]، [[اخوان منزوی]] و [[فروغ رهاییطلب]] نامهای درست برای اشاره به موضوعاتی همراهبا چونوچرایی است، گرچه ممکن است بهنظر برسد که به قضاوت گذاشته شدهاند. بهترین نام برای نامیدن برخی افراد، ممکن است به مضامین آثارشان وابستگی داشته باشد؛ اشاره به نامهای جایگزین و اختلافنظر دربارۀ استفاده از آن ممکن است مناسب باشد، مخصوصاً زمانی که عنوان مورد بحث، موضوع اصلی مقاله باشد.<br />
برخی از عناوین مقالهها توصیفی هستند و نه اسمی خاص برای یک شخص یا اثری. عناوین توصیفی باید بیطرفانه انتخاب شوند تا دیدگاه یک طرف، منازعهای را پیش نبرد. مثلاً، عنوان «نقد X » بهتر است به «نظرات اجتماعی دربارهX» تغییر نام یابد. عناوین خنثی مشوقی است برای وجود نظرات متعدد و مقالهنویسی متعهدانه.<br />
<br />
=== ساختار مقاله ===<br />
چرا حذف شده<br />
=== ارزش ناحق ===<br />
{{میانبر|وا:ارزش|وا:وزن}}<br />
'''اینک یک شرط مهم صلاحیت'''. مقالههایی که به مقایسهٔ دیدگاههای مختلف میپردازند، نباید ''همان اندازه'' به دیدگاههای مقبول اقلیت بپردازند که به دیدگاه غالب و پذیرفتهشده موجود میپردازند. حتی ممکن است که اصلاً به دیدگاههای کاملاً در اقلیت نپردازند. درواقع نباید سعی کنیم به گونهای بنویسیم که گویی دیدگاههای در اقلیت همانقدر شایستهٔ توجهاند که دیدگاههای غالب. حتی نظریههای خیلی در اقلیت نباید در مقالهٔ اصلی مطرح شوند و فقط در مقالهای مربوط به خودشان، بیان میشوند. دادن ارزش بیشازحد به نظریهٔ یک اقلیت برجسته یا گنجاندن آرای یک اقلیت بسیار کوچک، ممکن است در توضیح وضعیت مناقشه، گمراهکننده باشد. اگر میخواهیم مناقشه را منصفانه کنیم باید دیدگاههای رقیب و متخاصم را به نسبت میزان مقبولیتشان در میان اهل فن یا طرفهای مربوط (درگیر) مطرح کنیم.<br />
هیچکدام از این حرفها به این معنی نیست که نظرات اقلیتهای کوچک نباید در مقالههای مربوط به خودشان پرداخته شود. در ویکیادبیات مشکل "جا" نیست. اما حتی در آن صفحات، آن دیدگاهها نباید به گونهای بیان شوند که گویی حقیقتاند! گرچه ممکن است به تفصیل دربارۀ آنها سخن برود.<br />
::جیمبو ویلز در سپتامبر ۲۰۰۳ در یک mailing list:<br />
::* '''اگر دیدگاهی در اکثریت است پس خیلی ساده میتوان با ارجاع به منابع معروف و معتبر آن را مستدل کرد. '''<br />
<br />
::* '''اگر دیدگاهی مقبول اقلیتی قوی است آنگاه میتوان از طرفداران ''مطرح و معروف'' آن نام برد. '''<br />
<br />
::* '''اگر دیدگاهی مورد قبول اقلیتی فوقالعاده کوچک است، در آن صورت به ویکیپدیا تعلق ندارد (مگر شاید در یک مقالهٔ فرعی) چه روا باشد و چه ناروا، چه بتوانید اثباتش کنید و چه نه. '''<br />
<br />
همیشه به یاد داشته باشید که برای تشخیص ارزش یک دیدگاه، در ویکیادبیات آن مطلبی را که در منابع معتبر، پوشش گستردهای دارد، دانشنامهای میدانیم و نه آنچه در نظر ویرایشگران یا از نظر عموم، دانشنامهای بهحساب بیاید.<br />
<br />
اگر شما موضوعی را بهاثبات رساندهاید که مطلبی است تنها مورد تأیید گروهی بسیار کوچک یا اصلاً از نظر کسی پذیرفتنی نیست ویکیادبیات جای مطلب شما نیست؛ اما اگر آن مطلب در [[ویکیادبیات:منابع معتبر|منابع معتبر]] ارائه و مطرح شده باشد در آن صورت میتوان آن را در ویکیادبیات نیز ارائه کرد. برای روشنتر شدن موضوع [[ویکیادبیات:تحقیق دستاول ممنوع|دستاول نیست]] و [[ویکیادبیات:تأییدپذیری|تأییدپذیری]] را ببینید.<br />
<br />
==== انصاف و لحن مشفقانه ====<br />
اگر قرار است که مناقشات را منصفانه پیش ببریم باید دیدگاههای متخاصم را همواره با لحنی مثبت و مشفقانه بیان کنیم. خیلی از مقالهها ''بهرغم'' اینکه هر دو دیدگاه را بیان کردهاند باز بهصورت یک نوشتار متعصبانه درمیآیند. حتی هنگامی که یک مقاله براساس واقعیات و نه عقاید نوشته میشود باز ممکن است از آن بوی جانبداری به مشام برسد. این امر میتواند از طریق انتخاب واقعیات ارائهشده (بخشی از واقعیات بهجای همهٔ واقعیات) یا حتی زیرکانهتر، یعنی شیوهٔ بخشبندی مقاله باشد.<br />
<br />
در توضیح دومی، مثلاً آوردن استدلالها در رد دیدگاه مخالف در جایجای متن میتواند دیدگاه طرف مقابل را خیلی بدتر از حالتی که در آن دیدگاه مخالفان در بخشی جداگانه آمده است، جلوه دهد.<br />
<br />
ما باید مقالهها را با لحنی بنویسیم که با آن '''''تمام''''' مواضع دستکم بهنظر امکانپذیر و منطقی بیایند. البته باید نکات مربوط به اقلیتهای خیلی کوچک را هم درنظر گرفت. پس بیاییم مقالههایی بنویسیم که نظریههای متخاصم پراهمیت را مشفقانه بیان کنند. میتوانیم با این رویکرد بنویسیم که فلان و فلان، نظر خوبی است جز اینکه مخالفان آن میگویند، موافقان این عقیده بهمان نکتهها را نادیده گرفتهاند.<br />
<br />
=== پژوهش خوب ===<br />
نوشتن یک پژوهش خوب و بهدور از تعصب، برپایۀ بهترین و مشهورترین منابع معتبر موجود، از بروز اختلاف در باب بیان حداکثری دیدگاهها جلوگیری میکند. در کتابخانهها دنبال مشهورترین کتابها، پایاننامههای معتبر و مقالههای قوی مجلات بگردید و در فضای آنلاین، معتبرترین منابع را بیابید. اگر برای یافتن مراجع باکیفیت دربارۀ مقالهای، کمک میخواهید در [[وا:صفحه بحث|صفحه بحث]] همان مقاله یا در [[ویکیادبیات:میز مرجع|میز مرجع]] از دیگر کاربران راهنمایی بخواهید.<br />
<br />
=== تعادل ===<br />
بیطرفی وزن نظرها را نسبت شهرت آنها تعیین میکند. زمانی که منابع مشهور با یکدیگر در تناقضاند و نسبتاً از نظر شهرت برابرند، روی هر دو رویکرد کار کنید تا تعادل برقرار شود. این شامل شفاف شرح دادن نظریههای مخالف هم میشود. سعی کنید اوضاع را ترسیم کنید به کمک منابع دستدوم یا سوم که این اختلاف عقیده را با نگاه بیطرفانه توصیف میکنند.<br />
<br />
=== لحن خنثی ===<br />
{{لنگر|وا:لحن خنثی}}<br />
{{میانبر|وا:لحن خنثی}}<br />
{{همچنین|وا:لحن}}<br />
ویکیادبیات اختلافها را توصیف میکند؛ اما در آنها درگیر نمیشود. توصیف بیطرفانه اختلافها به ارائه نظرات با لحنی همواره خنثی نیاز دارد. درغیراین صورت درنهایت مقاله بهعنوان یک توصیف جانبدارانه درخواهد آمد، حتی اگر تمام نظرات را ارائه کرده باشید. حتی وقتی که یک عنوان با جملهها و اصطلاحات حقیقی و نه نظرات، بیان شود لحن نامناسب از طریق روشی که در آن حقایق انتخاب، ارائه و سروصورت داده میشوند، نمود پیدا میکند. مقالههای بیطرف با لحنی نوشته میشوند که ارائهای بهدور از تعصب، درست و متناسب از تمام جوانب را که در مقاله بهکارفته، ممکن سازد.<br />
<br />
لحن مقالههای ویکیادبیات باید خنثی باشد، نه بر عقیدهای صحه بگذارد و نه آن را رد کند. سعی کنید از شرکتکنندگان در اختلافهای بزرگ، نقل قول مستقیم نکنید، بهجای آن مناقشه را خلاصه کرده و با لحنی بیطرفانه آن را ارائه دهید.<br />
<br />
=== توصیف اندیشههای زیباییشناختی ===<br />
مقالههای پیرامون ادبیات، نه لزوماً دربارۀ ادبیات یا مطالبی که به حواشی ادبیات میپردازد، پتانسیل زیادی برای جلب توجه خوانندگان دارند. این موضوع نباید داخل یک دانشنامه شود. ممکن است همه ما متفقالقول نباشیم که چه کسی خوشخطترین یا بدآواترین ادیب ایران است؛ اما مناسب است اگر بگوییم که چگونه یک ادیب یا یک اثر ادبی از سوی متخصصان یا عامه مردم انتخاب شده است. مثلاً مقالۀ مربوط به هوشنگ مرادی کرمانی باید بگوید او عمدتاً یکی از بزرگترین داستاننویسان ادبیات کودک و نوجوان بهشمار میرود که یکی از آثار بسیار معروفش توفیق یافت تا بهنمایش درآید، نهاینکه تلویزیون و سینما در شهرت آثار کرمانی و حتی خود او نقش ارزندهای ایفا کرده است. مقالهها باید به بررسیِ تفسیرهای رایج دربارۀ آثار خلاقانه بپردازد، ترجیحاً با ارجاع به تفاسیر افراد صاحب نظر. تأیید عمومی و نقد ادبی، باهم نوشتۀ مفیدی برای آثار ادبی میسازند.<br />
<br />
=== احتیاط در استفاده از واژهها ===<br />
ویکیادبیات هیچ واژه یا اصطلاحی را ممنوع نکرده است، ولی برخی اصطلاحات خاص باید با احتیاط استفاده شود؛ زیرا ممکن است موجب سوگیری شود. برای نمونه، تعبیر «ادعا کردن» در مثال «فلان صاحبنظر ادعا میکند که...» میتواند دال بر فقدان اطمینان باشد. کاربرد این تعبیر یا دیگر تعابیر شک برانگیز ممکن است این طور وانمود سازد که مقاله یک دیدگاه را بر دیدگاه دیگر ترجیح میدهد. بکوشید که واقعیات را بهطور سادهتر بدون استفاده از چنین کلماتی توصیف کنید. در مثال فوق «فلان صاحبنظر میگوید که...» بهتر است. سعی کنید اصطلاحات و تعابیر متملقانه، تحقیرکننده، مبهم، کلیشهای یا تأییدکننده یک دیدگاه خاص را از مقالات بزدایید. (مگرآنکه آن تعابیر بخشی از نقل قول از یک باارزش مهم باشد.)<br />
<br />
===جانبداری در منابع===<br />
{{میانبر|وا:جانبدار}}<br />
یک استدلال شایع در مناقشه درخصوص هر منبع معتبری، آن است که آن منبع جانبدار است و لذا منبع دیگری باید ترجیح داده شود. استدلال سوداری منابع یکی از راههایی است که برای طرح یک دیدگاه (MEV) بهعنوان دیدگاه خنثی بهکار گرفته میشود تا منابعی که آن دیدگاه (MEV) را محل مناقشه قرار میدهد، تحت عنوان منابع سودار کنار نهاده شود. منابع سودار، ذاتاً برمبنای سوداری صرف، غیرمجاز نیستند، هرچند جنبههای دیگر منبع ممکن است آن را نامعتبر سازد. بیطرفی در بیان دیدگاهها باید از طریق ایجاد موازنه بین سوداری در منابع برمبنای وزن دیدگاه در منابع معتبر بهدست آید، نه با کنار نهادن منابعی که دیدگاه نویسنده را تأیید نمیکند. این به معنای آن نیست که هر منبع سوداری باید حتماً استفاده شود؛ زیرا ممکن است کنار نهادن چنین منابعی به مقاله بهتر کمک کند. <br />
<br />
(یعنی اگر بتوان دیدگاهی را بدون بهرهگیری از منابع سودار و با استفاده از منابع معتبر غیرسودار توضیح داد، مرجح است؛ اما در فقدان یا ضعف چنین منابعی، نباید بهصرف سوداری در منابع از بیان دیدگاهی که وزن محسوسی دارد اجتناب کرد.)<br />
<br />
== جانبداری ==<br />
جانبداری لزوماً آگاهانه نیست. مثلاً کسی که در زمینهای تازهکار است، اغلب از درک این نکته بازمیماند که آنچه به نظرش بدیهی و منطقی میآید درواقع طرفداری از یک جانب خاص است (ازاینرو ما معمولاً برای کاملاً غیرجانبدارانه کردن مقالهها به یک متخصص نیاز داریم). در مثالی دیگر: گاهی ممکن است نویسندگان دچار جانبداری «جغرافیایی» شوند. مثلاً قضیه را آن طوری بازتاب دهند که در باور خودشان بازتاب یافته است درحالیکه در دیگر باورها ممکن است بازتاب قضیه به گونهای دیگر باشد.<br />
<br />
سیاست بیان حداکثری دیدگاهها بهمعنای ''پنهانکردن'' دیدگاههای مختلف نیست؛ بلکه نشان دادن گوناگونی دیدگاههاست. در صورت بروز مناقشه، جنبههای قوی و ضعیف هر دیدگاه نشان داده خواهد شد بدون اینکه بهنفع دیدگاه خاصی سوگیری شود. بیان حداکثری دیدگاهها یک نوع سیاست «[[جدا ولی برابر]]» نیست. واقعیتها بهخودیخود خنثیاند؛ ولی ارائهٔ آنها در کنار هم و بهنحوی خاص دیگر برخاسته از رویکرد بیان حداکثری دیدگاهها نیست. اگر در مقالهای فقط واقعیتهای دلخواه و مثبت (یا غیردلخواه و منفی) درخصوص یک دیدگاه خاص بیان شود دیگر آن مقاله بیطرفانه نیست.<br />
<br />
== یک جزء حیاتی: پژوهش خوب ==<br />
معمولاً با پژوهشی خوب میتوان از نبود توافق بر سر اینکه مسئله با رویکرد بیان حداکثری دیدگاهها مطرح شده است، جلوگیری کرد. واقعتها (آن گونه که در بند پیش توضیح داده شد) بهخودیخود دیدگاه نیستند (در اینجا دیدگاهی در مقابل دیدگاهی بیطرف بهکار رفته است). یک روش خوب برای دستیافتن به نگرش بیان حداکثری دیدگاهها این است که منابعی معتبر برای مطلبی که میخواهید به ویکیادبیات بیفزایید، بیابید و به آنها ارجاع دهید. این بهترین روش برای صورتبندی یک جنبهٔ بحث است بدون اینکه جنبههای دیگر بحث انکار شود. شگرد لازم این است که باید بهترین و معتبرترین مأخذی را که میتوانید استفاده کنید. برای همین به کتابخانه سری بزنید و به دنبال کتابهای خوب، پایاننامههای قوی، مقالهها و مجلههای مفید باشید. همچنین درپی منابع خوب برخط باشید. کمی پژوهش و کار پایهای هنگامی که میخواهید نکتهای را در آینده بهاثبات برسانید باعث مدیریت قوی در زمان میشود.<br />
<br />
تنها نکتهٔ مهم دیگری که باید مدنظر قرار دهید این است که منابعی که از شهرت تقریباً یکسانی برخوردارند ممکن است حرفهای متناقضی بزنند. در چنین حالتی عصارهٔ بحد این است که بگذارید که این دیدگاههای گوناگون در صفحهای یکسان در کنار هم قرار گیرند: سعی کنید ''توازن'' برقرار کنید: یعنی بنا به شهرت و معروفیت منابع به دیدگاههای متخاصم ''فضا''ی لازم را اختصاص دهید. و هر زمان ممکن است اولویت را به منابعی بدهید که بهتر از دیگران واقعیات را بهشیوهای متوازن و متعادل بیان میکنند.<br />
<br />
== صورتبندی نظرات دربارۀ آثار ادیبان و پژوهشگران ادبی ==<br />
یک مثال خاص بیان عقاید زیباشناختی است. آن دسته از مقالههای ویکیادبیات که درخصوص دیگر جنبههای هنری ادبیان و سایر فعالیتهای خلاقیتی آنان (مثل سخنوری، آواز و...) متمایل به نوشتههای پرشور و حرارت گشتهاند، در شمار نوشتارهایی مناسب برای دانشنامه تلقی نمیشوند. ممکن است که ما نتوانیم بر سر این عقیده توافق نظر حاصل کنیم که فلانی بهترین شاعر گیتاریست است؛ اما مهم است که در شرح مطلب بیاوریم که واکنش مردم یا منتقدان دربارۀ فلان کس یا فلان اثر چگونه بوده است. آوردن کلیاتی در زمینۀ اثر و تفسیرهای معمول از آن (بهتر است با ذکر منبع و آرای افراد مهمی که صاحب آن نظر یا تفسیرند باشد) پیشنهاد میشود. مثال: نیما یوشیج را پدر شعر نو میدانند. این بخشی از آگاهی لازم دربارۀ این شاعر است که هر فرد با مراجعه به چنین دانشنامهای کسب میکند؛ اما بنابه سیاست بیان حداکثری دیدگاهها به این نکته هم باید اشاره شود که بعضی از محققان معروف معتقدند که در بین تمام توانمندیهایش نظیر داستاننویسی، نمایشنامهنویسی و نگارش مباحث ادبی، این فقط شعر است که نیما را به اوج برده است. توجه داشته باشید اینکه واکنش منتقدان یا توده به هر اثر ادبی یا هر ادیب چگونه بوده است ممکن است نیاز به پژوهش داشته باشد؛ اما پس از تثبیت، چگونگی واکنش باید بهصراحت بیان شود و اهمیت دارد (این جز از یک نظر مبتنیبر خودمحوری یک ویکینویس است).<br />
<br />
== یک مثال ==<br />
آوردن نمونهای از یک متن جانبدارانه و نشان دادن چگونگی تغییر آن توسط ویکینویسان به متنی نسبتاً غیرجانبدارانه، ممکن است به فهم مطلب کمک کند.<br />
'''بهتر است در این قسمت نمونههایی موفق از ویکیپدیای فارسی آورده شود تا از ویکیپدیای انگلیسی'''. {{بخش ناقص}}<br />
<br />
=== بازنویسی متنی بالقوه جانبدارانه ===<br />
گاهی، یک یا چند جملهٔ بالقوه جانبدارانه میتواند بهصورتی بیشتر «بیطرفانه» بازنویسی شود. مثلاً «شخص الف بهترین شاعر قرن حاضر است» میبایست بهصورت «مهارتهای شعری شخص الف را بسیاری ستودهاند.» بازنویسی شود. صورت حتی بهتر آن، این گونه است: «مهارت و ذوق شعری شخص الف را ادیبانی چون ب و پ ستودهاند.» البته بهشرط اینکه این دعاوی درست و موثق (مثلاً با آوردن منبع معتبر) باشد.<br />
<br />
همچنین جملهای مثل «شخص ب شاعر مبارزهطلب است» میتواند بهصورت «شاهدانی چون شخص پ ملقب به پ اندیشهسرا و شخص ت ملقب به ت غزلپرداز، شخص ب را شاعر مبارزهطلب دانستهاند.» بازنویسی شود.<br />
<br />
== اعتراضها توضیحها ==<br />
آنچه در زیر میآید فهرستی از ایرادها، اعتراضها، و شبهههایی است که به سیاست بیان حداکثری دیدگاهها مربوط به ویکیادبیات، وارد ساختهاند. پاسخ به آنها در زیر هریک آمده است.<br />
<br />
=== چیزی به نام عینیت وجود ندارد ===<br />
''هرکسی با اندکی آشنایی با فلسفه این را میداند. پس چطور میشود سیاست «خنثی» را جدی گرفت؟ خنثیبودن و جانبدارنبودن، غیرممکن است.''<br />
<br />
این احتمالاً معمولترین ایرادی است که امکان دارد به سیاست بیان حداکثری دیدگاهها وارد شود. این ایراد همچنین حاکی از معمولترین کژفهمی از این سیاست است. کژفهمی است؛ چون گمان میدارد که این رویکرد سخن از عینیت میراند؛ درحالی که اصلاً این طور نیست. بهطور خاص، این سیاست ''نمیگوید'' که حتی چیزی به نام عینیت ''هست'' و دیدگاهی با عینیت محض به این معنی که مقالههایی که از این دیدگاه نوشته شدهاند لاجرم حقیقت محض و عینیاند. این سیاست ما نیست و هدفمان هم نیست! بلکه ما فهمی دیگر از ''خنثی'' و ''غیرجانبدارانه'' را ملاک قرار میدهیم. این فهم ممکن است در نزد اکثر افراد ملاک نباشد. این سیاست خیلی ساده میگوید که باید مناقشات صورتبندی و توصیف شوند نه اینکه درگیر آنها شد. این سخن در تضاد با هیچیک از دیدگاههای فلسفی نیست. این درواقع کاری است که فیلسوفان دائم درحال انجام آناند. نسبیتگرایان بلافاصله متوجه میشوند که این حرف با دیدگاههای آنان همخوانی دارد.<br />
<br />
اگر نکتهای دربارۀ این جمله، مناقشهبرانگیز باشد این است که این دیدگاه فرض میکند که ''میتوان'' مناقشات را طوری صورتبندی کرد که تمام طرفهای اصلیِ درگیر، پس از خواندن متن اذعان کنند که دیدگاهشان مشفقانه و منصفانه و کامل بیان شده است و این پرسش که آیا چنین پیامدی ممکن است، یک پرسش تجربی است نه پرسشی فلسفی. اما امکان چنین برداشی بهراحتی با نگاهی به مثالهای موجود که روزانه دانشگاهیان کارکشته و دانشنامهنویسان و دیگران در آثارشان بهکار میبرند، اثباتشدنی است.<br />
<br />
با اینهمه نباید تصور کرد که هیچگونه حقیقت عینی در چنین دانشنامهای جاری نیست. این بدان معنی است که مدارکِ بهآسانی دردسترس باید با اطمینان از درستی از منابع دستاول (در صورت امکان دسترس به آنها) نقل شده و محل ارجاع قرار گیرند، حتی اگر منابع دستچندمی یافت میشود که آنها را نادرست میدانند.<br />
<br />
وقتی صحت و سقم مطلبی را میتوان تعیین کرد، بیطرفی ما را مجبور به واردکردن بیدقتی در نوشتار نمیکند. بیطرفی حکم میکند که درخصوص معنی یا وثوق یک اثر ممکن است چندین تفسیر برجسته موجود باشد؛ اما خود مطلب امکان دارد که در کمال عینیت بررسی شود و این خصوصاً دربارۀ مدارک مدرن، صادق است.<br />
<br />
=== شبهپژوهشی ===<br />
''چگونه میتوانیم دربارۀ موضوعات شبهپژوهشی در باب مقاله بنویسیم درحالیکه نظر تحقیقی اکثریت پژوهشگران و ادبیان این است که یک مقوله غیرتحقیقی معتبر نیست و حتی احتیاجی به اشاره به آن در بحثی جدی نیست؟ ''<br />
<br />
اگر قرار است ما تمامی آگاهی مردم دربارۀ ادبیات را ارائه دهیم، باید بپذیریم که گاهی مجبور به توصیف دیدگاههایی (به نظرمان) ناخوشایند خواهیم شد، بدون آنکه آنها را نادرست بخوانیم. البته اوضاع به این بدی که بهنظرمیآید، نیست. وظیفهٔ ما این نیست که مناقشات را طوری توصیف کنیم که گویا، مثلاً، شبهپژوهشی بتواند با پژوهشی همسری کند. بلکه وظیفهٔ ما این است که دیدگاه اکثریت (تحقیقی) را بهعنوان دیدگاه اکثریت و دیدگاه اقلیت (گاه شبهتحقیقی) را بهعنوان دیدگاه اقلیت توصیف کنیم. نیز بگوییم که ادیبان و پژوهشگران ادبی چه برخوردی با نظریههای شبهپژوهشی داشتهاند و این است وصف مناقشه به طرزی عادلانه. والسلام!<br />
<br />
شبهپژوهشی میتواند بهعنوان یک پدیدهٔ اجتماعی درنظر گرفته شود؛ ازاینرو اهمیت دارد. با این حال نباید موجب ابهام و مخدوش کردن توصیف دیدگاههای اصلی شود و هرگونه اشارهای به آن باید در تناسب با حجم مقاله باشد.<br />
<br />
اقلیتی از ویکینویسان بهقدری این مسئله برایشان مهم است که معتقدند ویکیادبیات باید از دیدگاهی تحقیق ادبی نوشته شود نه دیدگاهی بیطرف. البته هنوز مقرر نشده است که این سیاست نیاز داریم؛ چراکه دیدگاه پژوهشگران و ادبیان درخصوص شبهپژوهشی را میتوان بهوضوح، بهکمال و منصفانه به پیروان شبهادبی توضیح داد.<br />
<br />
=== دیدگاههای ضداخلاقی ===<br />
''دیدگاههای ضد اخلاقی مثل نژادپرستی و عقاید ضد زن و امثال اینها که عدهای به آنها باور دارند چی؟ مطمئناً ما نباید و نمیتوانیم نسبت به آنها خنثی و بیطرف باشیم؟''<br />
همانطورکه پیشتر نیز گفتیم ویکیادبیات از انتشار هرگونه محتوایی که دارای گرایشهای نژادپرستانه یا اهانت به اقوام و فرهنگهای گوناگون باشد یا با یکی از مصادیق محتوای مجرمانه منطبق باشد، جلوگیری میکند.<br />
<br />
=== دادن «اعتبار یکسان» ===<br />
''صبر کنید ببینم. به نظر من خوشبینی دربارۀ تحقیق ادبی علیه شبهتحقیق ادبی بیاساس است. تجربه نشان داده است که شبهپژوهش میتواند اسناد و واقعیات را شکست دهد و کسانی که به شبهپژوهش تکیه میکنند با توسل به دروغ، تهمت، توجیه و اکثریت شمارشی، پیروان دیدگاه خود را به هرکه بتوانند تحمیل خواهند کرد. اگر این پروژه به کسانی که فرضاً ادعا میکنند غزل به معنی کلمه اشک است اعتباری مساوی دهد، به تبلیغ و تثبیت این گونه نظریات مسخره و نادرست کمک خواهند کرد. ''<br />
<br />
لطفاً درخصوص این نکته روشن باشید. بیان حداکثری دیدگاهها ویکیادبیات اصلا ''نمیگوید'' یا حتی ''متضمن آن نیست'' که ما باید اعتباری یکسان به دیدگاههای اقلیتی بدهیم. البته میگوید که ما چنانکه شایستهٔ دانشنامهنویسان است، نباید علیه آنها موضعگیری کنیم؛ ولی این جلوی ما را نمیگیرد که بگوییم دیدگاه اکثریت چنان است و توضیحی جامع دربارۀ استدلالهای علیه نظریههای شبهپژوهشی بیاوریم یا مثلا بگوییم بسیاری از شعردوستان دربارۀ آن، چنان میاندیشند.<br />
<br />
=== خنثینبودن بهعنوان بهانهای برای پاککردن ===<br />
''رویکرد بیان حداکثری دیدگاهها گاهی بهعنوان بهانهای برای پاککردن نوشتارهایی که جانبدارانه تلقی میشوند بهکار میرود. آیا این ایرادی دارد؟''<br />
<br />
در بسیاری از مواقع بله! بسیاری از ما معتقدیم که صرف اینکه متنی جانبدارانه است برای پاککردنش کافی نیست. اگر اطلاعات معتبری در آن یافت میشود باید فقط ویرایش شود.<br />
<br />
گاهی در تعیین اینکه ادعایی درست یا بهدردبهخور است مشکل پیش میآید. خصوصاً هنگامی که افراد مطلع از مبحث اندکاند. در چنین صورتی، خوب است که اعتراضها در صفحهٔ بحث مطرح شود. اگر کسی دلیلی دارد که نویسندهٔ متن جانبدارانه تن به تغییر متن نخواهد داد، گاهی متن را از صفحهٔ مقاله به صفحهٔ بحث انتقال میدهیم؛ ولی کامل پاکش نمیکنیم. اما این آخری باید بهعنوان واپسین حربه بهکار رود، نه بهعنوان وسیلهای برای تنبیه کسانی که نوشتارهای جانبدارانه نوشتهاند.<br />
<br />
=== سر و کله زدن با مشارکتکنندگان متعصب و جانبدار ===<br />
''من با سیاست بیان حداکثری دیدگاهها موافقم، اما بعضیها به طرز فجیع و صلاحنشدنی، جانبدارند! من باید دایم دنبالشان راه بیفتم و نوشتارهایشان را اصلاح کنم. چه کار کنم؟''<br />
<br />
جز در مواقعی که بهواقع فاحش است، شاید بهترین کار آن باشد که در حضور همگان به مشکل اشاره کنید و مقصران را به این صفحه ارجاع دهید (البته مودبانه! فردوسی میگوید «که تندی و تیزی نیاید به کار / بهنرمی برآید ز سوراخ مار») و از دیگران کمک بخواهید. به [[ویکیادبیات:درخواست میانجیگری|بخش میانجیگری]] برای راهکارهای بیشتر رجوع کنید. مسلماً نقطهای مییابیم که از آنجا به بعد اعتقاد اکثریت قریببهاتفاق نویسندگان یک مطلب، به اعتقاد و علاقهٔ ایشان به باز بودن پروژه ''بهطورکامل''، میچربد؛ چراکه علاقهمندند که کار را پیش ببرند و ازاینرو نمیخواهند دائم نوشتههای کسی را که برای سیاستهای ما هیچ احترامی قائل نیست اصلاح کنند.<br />
<br />
=== پیشگیری از مناقشههای دائمی ===<br />
''چگونه میتوانیم از دعواهای دائمی و پایانناپذیر بر سر بیطرفی در موضوعات مختلف پیشگیری کنیم؟''<br />
<br />
بهترین روش برای پیشگیری از دعوا بر سر جانبداری این است که بهخاطر بسپریم که اینجا، همهٔ ما تا حد زیادی انسانهای فهیم و هوشمندی هستیم وگرنه تا این حد وقت صرف این پروژه نمیکردیم و برایش دل نمیسوزانیدیم. پس باید در درک دیدگاههای یکدیگر بکوشیم و اطمینان حاصل کنیم که دیدگاههای دیگران منصفانه ارائه شده است. هنگامی که بحثی بر سر اینکه مقاله چه باید بگوید یا چه مطلبی حقیقت دارد درمیگیرد، نباید موضعی سفت و سخت اتخاذ و از عقیدهٔ خاصی دفاع کنیم؛ بلکه باید برای چند لحظه هم که میشود سر در گریبان اندیشه فروبریم و با خود بیندیشیم که این مناقشه به چهسان میتواند منصفانه پیش رود. این کار را باید هر بار که نظر جنجالی تازهای ارائه میشود از نو تکرار کرد. کار ما این نیست که ویکیادبیات را بهگونهای ویرایش کنیم که بازتابدهندهٔ عقاید شخصی و چهبسا عجیب و غریب خودمان باشد و بعد، از آن عقاید در مقابل ویرایشهای دیگران دفاع کنیم. کار ما این است که بیشتر، در افزودن مطلب و ارتقای کیفیت مقالهها همکاری کنیم و نیز علاوهبر آن هرگاه که لازم شد با همدلی دربارۀ صورتبندی درست هر مناقشهای بهتوافق برسیم به گونهای که منصفانه بازتابدهندهٔ نظر تمام طرفهای درگیر باشد.<br />
<br />
=== پیشفرض قراردادن برخی نکات ===<br />
''اگر لازمهٔ نوشتن یک مجموعه مقاله با موضوعی کلی، فرضکردن دیدگاههایی جنجالی است چه کار باید کرد؟ مثلاً هنگامی که دربارۀ تفاوت بنادین سعدی و حافظ مینویسیم. مسلماً ما نمیخواهیم دائماً در هر صفحه به جدال مریدان سعدی و دوستداران حافظ اشاره کنیم.''<br />
<br />
مسلم است که نه! هیچ مبحثی نیست که صحبت دربارۀ آن محتاج فرض کردن دیدگاههایی باشد که از نظر هیچکس جنجالی نیست. این موضوع نهتنها در بیان تفاوتهای اثرگذاری سعدی و حافظ بر مردمان عصر خود صدق میکند بلکه در خصوص بیان ویژگیهای داستاننویسی حرفهای، شعران انقلابی، رماننویسان پژوهشگر و... نیز همین است.<br />
<br />
البته مشکل است که قوانینی کلی ارائه دهیم که با تکیه بر آنها بتوان همواره در امور خاص درست قضاوت کرد؛ اما شاید آنچه در زیر میآید مفید باشد:<br />
<br />
اگر موضوعی در صفحهای بهطور کامل و به بهترین نحو کاویده شده است، احتمالاً دیگر نیازی نیست که دربقیۀ صفحات به آن پرداخت. البته اشارهای کوتاه و ارجاع به صفحهٔ مربوط میتواند مفید باشد. مثلاً در مقالهای که با موضوع تفاوت غزل عاشقانه و عارفانه است، ممکن است جملهٔ کوتاهی بنویسیم که بگوید بعضی از غزلسرایان معتقدند نهتنها عشق بلکه عارفان نیز صرفاً ویژۀ غزلسرایی چون مولانا بود و خواننده را به مقالهٔ مربوط ارجاع دهیم. اگر استدلال بهخصوصی دربارۀ نکتهٔ خاصی مدنظر است، آنگاه میتوان در صفحهٔ خاص خود آورد.<br />
<br />
=== نوشتن دیدگاه دشمن ===<br />
''استدلال مربوط به «نوشتن دیدگاه دشمن» من را قانع نکرده است. نمیخواهم برای دشمن بنویسم. اکثر آنان مطالبی را بهعنوان واقعیت جلوه داده و بر آن تکیه میکنند که آشکارا نادرست است. آیا میگویید برای آنکه مقاله خنثی باشد من باید دروغ بگویم تا دیدگاهی را که با آن مخالفم، بیان کرده باشم؟''<br />
<br />
این یک کژفهمی از سیاست بیان حداکثری دیدگاهها است. قرار نیست ''شما'' ادعایی بکنید. فقط میگویید «فلانی میگوید ـــــــــــــــــــ بنابراین ــــــــــــــــــ». این حرف را خیلی راحت و پوستکنده بیهیچ عذاب وجدانی میتوان بهزبان آورد. برای اینکه شما ادعا را منتسب به ''کسی دیگر'' میکنید. خوب است بدانید که دانشگاهیان برای انجام این کار تربیت شدهاند، طوریکه حتی وقتی میخواهند حرف خود را اثبات کرده و بهکرسی بنشانند باز استدلالهای مخالف را مطرح میکنند تا بتوانند توضیح دهند که مشکل آنها در کجاست.<br />
<br />
این مسئلهٔ حساسی است و شمار زیادی از مردم ممکن است نتوانند متوجه جانبداری ذاتی یک عبارت محبوب و همهگیر شوند، صرفاً به این علت ساده که آن عبارت زیاد بهکار رفته است.<br />
<br />
=== اعتراضهای دیگر ===<br />
''من اعتراض دیگری دارم. کجا باید آن را مطرح کنم؟''<br />
درحالحاضر اگر اعتراض دیگری دارید که در این صفحه به آن پرداخته نشده است، آن را در صفحهٔ بحث همین مقاله مطرح کنید.<br />
<br />
== تاریخچه و منطق ==<br />
=== چرا ویکیادبیات باید غیرجانبدارانه باشد ===<br />
ویکیادبیات یک دانشنامهٔ مجازی است. این بدان معناست که ارائهدهندهٔ دانش مردمی دربارۀ ادبیات در حدی از عمومیت است؛ اما آدمیان بر سر موضوعاتی خاص باهم مخالفاند. برای هر موضوعی که دیدگاههای متخاصم وجود دارد هر دیدگاه نمایشگر نظر مختلفی درخصوص حقیقتی است که هست و تا وقتی با دیدگاههای دیگر در تضاد است صاحبان آن معتقدند که دیدگاههای دیگر ''اشتباه''اند؛ ازاینرو ''دانش'' بهحساب نمیآیند. هر کجا که اختلافی بر سر واقعیت است، اختلافی هم بر سر این است که چه چیز دانش (آگاهی) بهحساب میآید. ویکیادبیات موفق است چراکه یک تلاش دستجمعی است؛ اما درعین همکاری چطور میتوانیم مشکل جنگهای ویرایشی بیپایان را حل کنیم؟: جنگهایی که در آن یک نفر میگوید ''الف'' و دیگری آن را به ''ناالف'' تغییر میدهد.<br />
<br />
یک راهحل این است که برای کارکردن در ویکیادبیات بپذیریم که ''دانش مردم'' درخصوص ادبیات دربردارندهٔ ''تمامی'' نظریههای ''مختلف'' '''بااهمیت''' است. ازاینرو هدف ما این است که دانش مردم را در ''چنان'' معنایی ارایه دهیم. یک چنین چیزی مسلماً یک معنای تثبیتشده از دانش (آگاهی) است. در چنین معنایی آنچه دانسته است، دائم با گذر زمان تغییر میکند. بنابراین هنگامی که واژهٔ ''دانستن'' را مطرح میکنیم آن را داخل «گیومه» گذاشته و بهمعنایی خاص بهکار میبریم. عوام در عهد باستان «میدانستند» که غزل خوشایندترین صورت شعر است. ما امروز «میدانیم» که چنین نیست.<br />
<br />
ما به این معنا میتوانیم دانش عمومی دربارۀ ادبیات را بهشیوهای جانبدارانه گرد آوریم: تعدادی نظریه درخصوص موضوع م ردیف میکنیم و بعد ادعا میکنیم که حقیقت دربارۀ م فلان است و فلان. اما از سوی دیگر درنظربگیرید که ویکیادبیات یک دانشنامهٔ ملی و دستجمعی است. تقریباً هر دیدگاهی دربارۀ هر موضوعی بالاخره در نزد یکی یافت میشود. برای جلوگیری از جنگهای ویرایشی پایانناپذیر میتوانیم باهم توافق کنیم که هریک از نظرات بااهمیت را منصفانه ارائه کرده و در باب صحت هیچیک ادعایی نکنیم. این گونه است که مقالهای «غیرجانبدارانه» یا «بیطرف» میشود (با معنیای که ما از خنثی مستفاد میکنیم). برای نوشتن با رویکرد بیان حداکثری دیدگاهها فرد دیدگاههای بحثانگیز را مطرح میکند بدون آنکه هیچکدام را درست بشمارد. برای ارایهٔ بیطرفانهٔ موضوع غالباً کافی است که دیدگاههای متخاصم به گونهای مطرح شوند که طرفداران هریک از این دیدگاهها با طرز ارایهٔ دیدگاهشان موافق باشند. نیز باید دقت شود که هر دیدگاه به صاحبان آن دیدگاه نسبت داده شود. مناقشات در ویکیادبیات توصیف میشوند، نه اینکه یکی بر دیگری ارجح دانسته شود.<br />
<br />
خلاصهٔ دلایل اصلی برای اتخاذ این سیاست به شرح زیر است: ویکیادبیات یک دانشنامه است؛ یک گردآوری از دانش عمومی دربارۀ ادبیات. اما ازآنجاکه ویکیادبیات یک منبع ملی با مشارکتی همگانی است نمیتوانیم انتظار داشته باشیم که ویکینویسان بر سر تمام یا حتی تعداد زیادی از مطالب که واقعاً دانش ادبی بهحساب میآید توافق داشته باشند؛ بنابراین میتوانیم تعریفی کمتر دست و پاگیر از دانش ارایه دهیم که بنا بر آن مجموعهٔ نظریات متخاصم با دامنهای گسترده تشکیل دانستهای را میدهند که ما آن را «دانش ادبی» مینامیم. ما باید بهطور فردی و دستجمعی بکوشیم که دیدگاههای متخاصم را منصفانه ارائه کنیم بدون آنکه یکی را بر دیگری برتری دهیم. این نکته را هم باید درنظر بگیریم که نظراتی که منحصر به اقلیت کوچکیاند نباید بهگونهای مطرح شوند که گویا نظریات متعلق به اقلیت قوی است یا حتی اصلا نباید مطرح شوند.<br />
<br />
دلیل دیگری که ما را ملزم میکند تا سیاست بیان حداکثری دیدگاهها را رعایت کنیم، آن این است که وقتی بر خوانندگان روشن است که ما نمیخواهیم دیدگاه بهخصوصی را اتخاذ کنیم، این امر دست آنان را باز میگذارد تا آزادانه تصمیم بگیرند و به این روش استقلال فکری تشویق میشود. اگر ما در التزام به رویکرد بیان حداکثری دیدگاهها موفق شویم تمامیتخواهان {{نشانه|totalitarian|*}} و نهادهای جزماندیش در همه جا ممکن است بهانه بیابند که با ویکیادبیات بنای مخالفت بگذارند: ارایهٔ تعداد زیادی از نظریههای رقیب و متخاصم دربارۀ موضوعات گوناگون نشان میدهد که ما آفرینندگان ویکیادبیات، به توانایی خوانندگان در تصمیمگیری مستقل باور داریم. متنهایی که چندین دیدگاه را منصفانه مطرح میکنند بدون آنکه از خواننده بخواهند که دیدگاه بخصوصی را بپذیرد، رهاییبخشند! بیطرفی ملغیکنندهٔ جزماندیشی است و تقریباً هرکس که در ویکیادبیات فعالیت میکند اذعان میکند که فضای خوبی است.<br />
<br />
== پانویس ==<br />
# {{پاورقی|NPOV}} neutral point of view{{چر}}<br />
# {{پاورقی|subjective}} subjective<br />
# {{پاورقی|collectivist}} Collectivist<br />
# {{پاورقی|totalitarian}} Totalitarian<br />
# {{پاورقی|barandeh}} یعنی با خواننده است که کدام نظر را بپذیرد نهاینکه نویسنده برنده را اعلام کند.<br />
# {{پاورقی|polemical}} polemical<br />
<br />
{{سیاستها و رهنمودهای ویکیادبیات}}<br />
<br />
[[رده:صفحههای پروژه غیرفعال]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%BE%D9%88%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86:See_also&diff=23354پودمان:See also2019-02-05T15:57:01Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>--[[<br />
-- This module produces a "See also: a, b and c" link. It implements the<br />
-- template {{see also}}.<br />
--]]<br />
<br />
local mHatnote = require('Module:Hatnote')<br />
local mTableTools -- lazily initialise<br />
local mArguments -- lazily initialise<br />
<br />
local p = {}<br />
<br />
function p.seealso(frame)<br />
mTableTools = require('Module:TableTools')<br />
mArguments = require('Module:Arguments')<br />
local args = mArguments.getArgs(frame, {parentOnly = true})<br />
local pages = {}<br />
for k, v in pairs(args) do<br />
if type(k) == 'number' then<br />
local numstring = tostring(k)<br />
local display = args['label ' .. numstring]<br />
or args['l' .. numstring]<br />
local page = {v, display}<br />
pages[k] = page<br />
end<br />
end<br />
pages = mTableTools.compressSparseArray(pages)<br />
if not pages[1] then<br />
return mHatnote.makeWikitextError(<br />
'نام هیچ صفحهای مشخص نشدهاست',<br />
'الگو:همچنین ببینید#خطاها',<br />
args.category<br />
)<br />
end<br />
local options = {<br />
altphrase = args.altphrase,<br />
selfref = args.selfref<br />
}<br />
return p._seealso(options, unpack(pages))<br />
end<br />
<br />
function p._seealso(options, ...)<br />
local altphrase = options and options.altphrase or 'نوشتار(های) وابسته'<br />
local links = mHatnote.formatPageTables(...)<br />
links = mw.text.listToText(links)<br />
local text = altphrase .. ': ' .. links<br />
<br />
-- Pass options through.<br />
local hnOptions = {}<br />
hnOptions.selfref = options.selfref<br />
hnOptions.extraclasses = 'boilerplate seealso'<br />
<br />
return mHatnote._hatnote(text, hnOptions)<br />
end<br />
<br />
return p</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AA%D8%A7%D8%B4%D9%88&diff=23352الگو:پایین تاشو2019-02-05T15:56:59Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>|}</div><noinclude><br />
{{توضیحات|الگو:بالای تاشو/توضیحات}}<br />
<!-- PLEASE ADD THIS TEMPLATE'S CATEGORIES AND INTERWIKIS TO THE /doc SUBPAGE, THANKS --><br />
</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%87%D9%85%DA%86%D9%86%DB%8C%D9%86_%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF/%D8%AA%D9%88%D8%B6%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA&diff=23350الگو:همچنین ببینید/توضیحات2019-02-05T15:56:58Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>{{زیرصفحه توضیحات}}<br />
<!-- لطفاً ردهها را جایی که در پایین این صفحه اشاره شدهاست قرار دهید و میانویکیها را هم در ویکیداده ([[ویکیپدیا:ویکیداده]] را ببینید) --><br />
== استفاده ==<br />
; کاربرد اصلی:<br />
&#123;{همچنین ببینید|''page1''|''page2''|''page3''|...}}<br />
<br />
; تمام پارامترها:<br />
&#123;{همچنین ببینید<br />
| ''page1'' | ''page2'' | ''page3'' | ...<br />
| label 1 = ''label 1'' | label 2 = ''label2'' | label 3 = ''label3'' | ...<br />
| l1 = ''label1'' | l2 = ''label2'' | l3 = ''label3'' | ...<br />
| selfref = ''yes''<br />
| category = ''no''<br />
}}<br />
== نمونه ==<br />
* <code><nowiki>{{همچنین ببینید|مقاله}}</nowiki></code> ← {{همچنین ببینید|مقاله}}<br />
* <code><nowiki>{{همچنین ببینید|مقاله#بخش}}</nowiki></code> ← {{همچنین ببینید|مقاله#بخش}}<br />
* <code><nowiki>{{همچنین ببینید|مقاله#بخش|label 1=Custom section label}}</nowiki></code> ← {{همچنین ببینید|مقاله#بخش|label 1=Custom section label}}<br />
* <code><nowiki>{{همچنین ببینید|مقاله1|مقاله2|مقاله3}}</nowiki></code> ← {{همچنین ببینید|مقاله1|مقاله2|مقاله3}}<br />
* <code><nowiki>{{همچنین ببینید|مقاله1|l1=Custom label 1|مقاله2|l2=Custom label 2}}</nowiki></code> ← {{همچنین ببینید|مقاله1|l1=Custom label 1|مقاله2|l2=Custom label 2}}<br />
<br />
{{بالای تاشو|دادههای الگو}}<br />
{{TemplateDataHeader}}<br />
<templatedata><br />
{<br />
"description": "This template creates a hatnote to point to a small number of related pages. It is placed at the top of a section, directly underneath the section heading.",<br />
"params": {<br />
"1": {<br />
"label": "صفحه ۱",<br />
"description": "The name of the first page that you want to link to.",<br />
"type": "wiki-page-name",<br />
"required": true,<br />
"suggested": true<br />
},<br />
"2": {<br />
"label": "صفحه ۲",<br />
"description": "The name of the second page that you want to link to.",<br />
"type": "wiki-page-name",<br />
"required": false<br />
},<br />
"3": {<br />
"label": "صفحه ۳",<br />
"description": "The name of the third page that you want to link to. More pages can be added using the parameters \"4\", \"5\", \"6\", etc.",<br />
"type": "wiki-page-name",<br />
"required": false<br />
},<br />
"label 1": {<br />
"label": "عنوان ۱",<br />
"type": "string",<br />
"description": "What the first linked article is to be displayed as. ",<br />
"aliases": [<br />
"l1"<br />
]<br />
},<br />
"label 2": {<br />
"label": "عنوان ۲",<br />
"type": "string",<br />
"description": "What the second linked article is to be displayed as.",<br />
"aliases": [<br />
"l2"<br />
]<br />
},<br />
"selfref": {<br />
"type": "string/line",<br />
"label": "Self reference",<br />
"description": "Set to \"yes\" if the template is a self-reference to Wikipedia that would not make sense on mirrors or forks of the Wikipedia site."<br />
},<br />
"category": {<br />
"label": "Category",<br />
"description": "Set to \"no\", \"n\", \"false\", or \"0\" to suppresses the error tracking category (Category:Hatnote templates with errors). This only has an effect if no page names are specified."<br />
},<br />
"label 3": {<br />
"aliases": [<br />
"l3"<br />
],<br />
"type": "string",<br />
"label": "عنوان ۳",<br />
"description": "What the third linked article is to be displayed as. Other labels can be added by using increasing numbers (starting with \"label 4\" or \"l4\" for page 4) as parameter names."<br />
}<br />
},<br />
"paramOrder": [<br />
"1",<br />
"2",<br />
"3",<br />
"label 1",<br />
"label 2",<br />
"label 3",<br />
"selfref",<br />
"category"<br />
]<br />
}<br />
</templatedata><br />
{{پایین تاشو}}<br />
<br />
<br />
<includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|تمرین | |<br />
<!-- ردهها زیر این خط، لطفاً؛ میانویکیها در ویکیداده --><br />
[[رده:الگو:فهرست]]<br />
[[رده:مستثنی از چاپ]]<br />
[[رده:الگو:سرنویس]]<br />
[[رده:الگو:مباحث مرتبط]]<br />
[[رده:الگو:بخش صفحه ویکیپدیا]]<br />
}}</includeonly></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%87%D9%85%DA%86%D9%86%DB%8C%D9%86_%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF&diff=23348الگو:همچنین ببینید2019-02-05T15:56:54Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div><includeonly>{{#invoke:see also|seealso}}</includeonly><noinclude><br />
{{توضیحات}}<br />
<!-- لطفاً میانویکیها و ردهها را به زیرصفحهٔ /توضیحات بیافزایید. ممنونیم. --><br />
</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA:%D8%A7%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%DB%8C&diff=23346ویکیادبیات:اثباتپذیری2019-02-05T15:54:05Z<p>درویش خرسند: </p>
<hr />
<div>{{چکیده|مطالب مشکوک یا شکبرانگیز و تمامی نقلقولها باید به منبعی قابل اعتماد و چاپشده تخصیص داده شده باشند.}}<br />
محک گنجاندن مطالب در ویکیادبیات '''تأییدبودن آنها است و نه حقیقتداشتنشان و درستی آنها'''. <br />
بهعبارتدیگر، محک گنجایش مطالب این است که خوانندگان مقاله قادر باشند مطالب اضافهشده به ویکیادبیات را از نظر [[ویکیادبیات:منابع معتبر|منابع معتبر]] بررسی کنند، نهاینکه نویسندگان مقاله به حقیقت و درستی آنها معتقد باشند. هر مطلبی که منبعِ آن یاد نشده باشد، میتواند چالشبرانگیز باشد و درنهایت حذف شود. ویرایشگران باید منبع معتبری برای هر نقلقول یا هر مطلبی که امکان بهچالش کشیدهشدن آن باشد، ارائه کنند؛ وگرنه آن مطالب برچسب خورده و نهایتاً پاک خواهد شد.<br />
<br />
همهٔ مطالب [[ویکیادبیات:مقاله چیست؟|فضای نام اصلیِ]] ویکیادبیات، از جمله همهٔ مقالهها، فهرستها و برنگاشتها، باید تأییدپذیر باشند. تمام گفتاوردها و هر مطلبی که تأییدپذیری آن بهچالش کشیده شده باشد یا احتمال میرود که بهچالش کشیده شود، باید منبع [[ویکیادبیات:شیوۀ ارجاع به منابع|درخط]] داشته باشد که بهطور مستقیم مطلب را تأیید کند. هر مطلبی که نیاز به منبع دارد؛ ولی هیچ منبعی برای آن ذکر نشده، ممکن است حذف شود. لطفاً مطالب مناقشهآمیز دربارۀ [[ویکیادبیات:زندگینامه زندگان|زندگینامهٔ زندگان]] را که منبعی ندارند یا منابعشان ضعیف است، بیدرنگ حذف کنید.<br />
<br />
برای دانستن دربارۀ چگونگی درج ارجاعها، [[ویکیادبیات:شیوه ارجاع به منابع]] را ببینید. تأییدپذیری، [[ویکیادبیات:تحقیق دستاول ممنوع|تحقیق دستاول ممنوع]] و [[ویکیادبیات:بیان حداکثری دیدگاهها|بیان حداکثری دیدگاهها]] سه سیاست محتوایی اصلی ویکیادبیات است. این سه سیاست به کمک هم، نوع و کیفیت مطالبی را که در فضای نام اصلی مقبول است مشخص میکنند؛ بنابراین ویراستاران باید با هر سهٔ آنها آشنا باشند. همچنین مقالهها باید با [[ویکیادبیات:حق تکثیر|سیاست حق تکثیر]] سازگار باشد.<br />
<br />
== چه زمانی منبع معتبر لازم است ==<br />
=== هر آنچه بهچالش کشیده شده یا چالشبرانگیز است ===<br />
تمام نقلقولها و محتوایی که '''بهچالش کشیده شده یا ممکن است بهچالش کشیده شود''' باید با منبعی معتبر باشد که [[ویکیادبیات:شیوۀ ارجاع به منابع|در متن مورد یادکرد قرار گرفته باشد]]. از منابع بهطور واضح و دقیق استفاده کنید و هر زمان که لازم است شمارهٔ صفحه را هم ذکر کنید.<br />
<br />
=== مسئولیت ارائه منبع ===<br />
'''مسئولیت ارائه مدرک با ویرایشگری است که مطلب را اضافه میکند یا بازیابی میکند.'''هر محتوایی که فاقد منبع است ممکن است حذف شود. اینکه به چه سرعت این کار باید انجام شود بستگی به محتوا و وضعیت کلی مقاله دارد. برخی ویرایشگران ممکن است به شما اعتراض کند که چرا بدون اینکه به آنها فرصت منبع گذاشتن بدهید مطالب را حذف کردید. [[ویکیادبیات:سیاست ویرایش#نگهداشتن|بهترین راه آن است]] که در حد معقولی تلاش کنید تا خودتان منابعی را پیدا کنید و به مقاله اضافه کنید؛ اما توجه کنید که ''هیچ'' محتوای بدون منبع (یا دارای منبعی ضعیف) را در مقالههایی که ممکن است بر اعتبار [[ویکیادبیات:زندگینامه زندگان|افراد زنده]] لطمه بزند، باقی نگذارید.<br />
<br />
== منابع معتبر ==<br />
{{اصلی|ویکیادبیات:منابع معتبر}}<br />
<br />
=== چه منابعی معتبر دانسته میشوند ===<br />
واژهٔ «منبع» در ویکیادبیات سه معنای مختلف دارد: خود اثری که منبع قرار میگیرد (نظیر یک نوشته، مقاله، روزنامه یا کتاب)، خالق اثر (مثلاً نویسنده) و ناشر اثر (مثلاً بنیاد ادبیات داستانی ایرانیان). هر سهٔ این معانی روی اعتبار منبع اثر میگذارند.<br />
<br />
مقالهها باید مبتنیبر مراجع موثق و معتبر و غیرخودنوشته و مشهور بهدرستی باشند. منبع باید منتشرشده، باشد (بهطریقی در اختیار عموم قرار گرفته باشد)؛ محتوای منتشرنشده منبعی معتبر دانسته نمیشود. منبع باید مستقیماً محتوایی را که در مقاله آمده، حمایت کند و متناسب با ادعاهای مطرحشده در مقاله باشد. <br />
تناسب منبع با محتوا، بستگی به محتوا دارد. در حالت کلی، بهترین منابع، ساختاری حرفهای دارند و اجازه بررسی حقانیت مطالب، مسایل حقوقی، شواهد و ادعاها را میدهند. بهعنوان یک قانون ساده، هرچه درخصوص نکات یادشده سختگیری بیشتری اعمال شده باشد، منبع معتبرتر است.<br />
<br />
مطالب چاپشده توسط انتشارات دانشگاهی دارای داوری همتا<ref name="peerreview">peer reviewed</ref> ارزش بسیار زیادی دارند و در موضوعاتی نظیر تاریخ، پزشکی و علوم معمولاً قابل اعتمادترین منابع تلقی میشوند. بااینحال، صرفاً اینها منابع معتبر در این حوزهها نیستند. مطالبی که از منابع غیرآکادمیک نقلشده ممکن است در برخی موضوعات استفاده شوند، خصوصاً اگر در انتشارات وزینی چاپ شده باشند. سایر منابع معتبر عبارتاند از کتابهای دانشگاهی، کتابهایی چاپشده توسط ناشران معتبر، مجلات و نشریات، و روزنامههای عمومی. منابع الکترونیکی نیز با رعایت شرایط بالا میتوانند بهعنوان منبع بهکار بروند.<br />
<br />
=== ستونهای روزنامهها و نشریهها ===<br />
برخی روزنامهها (''مانند[https://telegram.me/hamshahrinews همشهری]'') فضاهای ارتباطی مجازی دارند که ''کانال تلگرامی'' نامگذاری شدهاند. استفاده از اینها تا زمانی که مطالب کانال توسط اشخاص حرفهای نوشته شده باشد یا توسط هیئت ویراستاران آن روزنامه کنترل شود مانعی ندارد. در مارس ۲۰۱۰ در انگلستان کمیسیون شکایت از نشریات قانونی تصویب کرده <ref>http://www.guardian.co.uk/media/2010/mar/29/rod-liddle-pcc-spectator</ref> که بهموجب آن نوشتههای درج شده در این کانال، مشمول همان قوانین و استانداردهایی هستند که بر دیگر قسمتهای نشریه مزبور اعمال میشود. زمانی که یک مؤسسه خبری، نتیجه نظرخواهی از کسی را منتشر میکند حتماً گوینده اصلی را هم ذکر کنید (مثلاً «''برطبق نظر مصطفی رحماندوست، آمار انتشارات کتب کودکان سال گذشته ۲۶٪ افزایش داشته است…''»). نوشتههایی را که در پاسخ به یک مطلب در وبگاه یک نشریه ارسال شدهاند (comment) بهعنوان منبع استفاده نکنید. دربارۀ وبنوشتها (وبلاگها)، [[#منابع خود-چاپکرده|پایین را ببینید]].<br />
<br />
== منابعی که معمولاً معتبر نیستند ==<br />
=== منابع غیرمعتبر ===<br />
منابع غیرمعتبر آنهایی است که شهرت ضعیفی در تأییدکردن درستی مطالب منتشرشده دارند یا روند ویراستاری مناسبی ندارند. این منابع شامل وبگاهها و منابع چاپشدهای است که به انتشار دیدگاههای افراطی یا تبلیغاتی میپردازند یا اتکای زیادی به شایعات و نظرات شخصی دارند. منابع نامعتبر باید تنها در نوشتههای مرتبط با خودشان بهعنوان منبع استفاده شوند ([[#منابع خود-چاپکرده و منابع مشکوک در مقالههای مربوط به خودشان|پایین را ببینید]]). این منابع عموماً برای استفاده در مقالههای مرتبط با دیگر موضوعات مناسب نیستند.<br />
<br />
=== منابع خودچاپکرده ===<br />
{{همچنین ببینید|وا:تعارض منافع}}<br />
هرکسی میتواند با صرف اندکی هزینه برای خودش وبگاهی دستوپا یا کتابی را به هزینهٔ شخصی چاپ کند و آنگاه مدعی شود که در رشتهٔ مدنظر متخصص است. ازاینرو منابع خود-چاپکرده نظیر کتابها، وبگاههای شخصی، وبلاگها (بخش زیرین را ببینید)، سایتهای [[ویکی]] قابل ویرایش، نوشتههای موجود در انجمنهای اینترنتی و [[توییتر|توییتها]] اکثراً منبع پذیرفتهای نیست. منابع خود-چاپکرده حرفهای ممکن است منابع معتبری تلقی شوند بهشرط آنکه توسط یک متخصص شناختهشده در آن حوزه چاپ شده باشند که کارهای قبلیاش '''در همان حوزه''' قبلاً توسط منابع معتبر و مستقل دیگر به چاپ رسیده باشد. در استفاده از این منابع هوشیار باشید: اگر مطلبی که درنظر دارید واقعاً ارزش گزارشکردن دارد، قاعدتاً منابع دیگری این کار را کردهاند (پس از آن منابع استفاده کنید).<br />
<br />
'''هرگز''' منابع خود-چاپکرده را بهعنوان منبع دستسوم در مقالههای مرتبط با افراد زنده استفاده نکنید، حتی اگر نویسندهٔ آنها یک فرد متخصص باشد (نظیر یک محقق یا نویسندهٔ معروف).<br />
<br />
==== وبلاگها ====<br />
{{میانبر|وا:بلاگ}}<br />
وبنوشتها (وبلاگها) نیز قسمی از منابع خود-چاپشده محسوب میشوند که مستلزم دقت فراوان در استفاده میباشند. منظور از وبنوشت در اینجا، وبنوشتهای شخصی و گروهی است. همانند دیگر انواع منابع خود-چاپشده، وبنوشتها هم منبع معتبری محسوب نمیشوند و بهخصوص در مقالههای مرتبط با افراد زنده نباید از آنها بهعنوان منبع استفاده کرد.<br />
<br />
=== منابع خود-چاپکرده و منابع مشکوک در مقالههای مربوط به خودشان ===<br />
{{میانبر|وا:خودچاپ|وا:خودنوشته|وا:توییتر|وا:فیسبوک}}<br />
منابع خود-چاپکرده یا منابع مشکوک دیگر میتوانند بهعنوان منبع در مقالههای '''مربوط به خودشان''' بهکار روند، درصورتیکه:<br />
# محتوا بیش از اندازه همسو با منافع شخصی نباشد یا ادعای بزرگی را مطرح نکرده باشد؛<br />
# حاوی دعاوی مرتبط با افراد ثالث نباشد؛<br />
# حاوی دعاوی مرتبط با وقایعی که مستقیماً به موضوع مربوط نیست نباشد؛<br />
# تردیدی دربارۀ هویت نویسنده نباشد؛<br />
# عمدهٔ مطالب مقاله برپایهٔ چنین منابعی بنا نشده باشد.<br />
<br />
این سیاست همچنین به صفحههای مربوط به شبکههای اجتماعی نظیر [[فیسبوک]] یا [[توییتر]] هم اعمال میشود.<br />
<br />
=== ویکیادبیات و وبگاههای مبتنی بر آن ===<br />
{{میانبر|وا:ارجاع چرخشی|وا:ویکیادبیات منبع نیست}}<br />
مقالههای ویکیادبیات یا وبگاههایی که آینه ویکیادبیات هستند نباید بهعنوان منبع استفاده شوند، چنین کاری باعث منبعدادن به خود میشود. همچنین منابعی که از محتوای ویکیادبیات استفاده میکنند، نمیتوانند منبعی برای مطالب ویکیادبیات باشند؛ چون چنین کاری باعث ''[[ارجاع چرخشی]]'' میشود. ویکیادبیات را میتوان با احتیاط بهعنوان منبعی دستاول در مطالب مرتبط با خودش (مثلاً در مقالهٔ مرتبط با ویکیادبیات) استفاده کرد.<br />
<br />
== در دسترس بودن ==<br />
=== دسترسی به منبع ===<br />
یکی از ابعاد اثباتپذیری در ویکیادبیات آن است که هرکسی بتواند بررسی کند که محتوای موجود در ویکیادبیات قبلاً در یک منبع معتبر منتشر شده است. ازاینرو اصل اثباتپذیری القاکنندهٔ اهمیت دسترسی آسان به منابع است. برخی منابع برخط ممکن است نیاز به پرداخت پول داشته باشند و برخی منابع چاپی ممکن است فقط در کتابخانههای دانشگاهی دردسترس باشند. در ویکیپدیای انگلیسی [[:en:Wikipedia:WikiProject Resource Exchange|ویکیپروژهای]] برای فراهمکردن دسترسی به این قبیل منابع وجود دارد.<br />
<br />
=== منابع غیرفارسی ===<br />
{{میانبر|وا:ترجمه منبع}}<br />
در ویکیادبیات، منابع فارسی به منابع زبانهای دیگر ارجحیت دارند (با فرض اینکه اعتبار و کیفیت یکسان داشته باشند). اگر بر سر درستی مطلبی از زبان دیگر اختلاف نظر رخ داد، ویرایشگران میتوانند درخواست کنند گفتاوردی از متن مرتبط منبع بههمراه ترجمهٔ آن، در مقاله یا به شکل پانویس یا در صفحهٔ بحث مقاله درج شود. ترجمههای بهچاپرسیده توسط منابع معتبر نسبت به ترجمههای انجامشده توسط ویکینویسان ارجحیت دارند؛ اما ترجمههای ویکینویسان هم به ترجمههای ماشینی ترجیح داده میشوند. زمانی که مطالب زبان اصلی را ارسال میکنید مراقب باشید که حق تکثیر را نقض نکنید. برای اطلاعات بیشتر [[ویکیادبیات:استفاده منصفانه#متن|رهنمود استفاده منصفانه]] را ببینید.<br />
<br />
== ملاحظات دیگر ==<br />
=== برچسب زدن یک جمله، بخش یا مقاله ===<br />
{{میانبر|وا:برچسب منبع}}<br />
اگر میخواهید برای یک عبارت بدون منبع، درخواست منبع کنید میتوانید در انتهای آن عبارت برچسب {{الگوی|مدرک}} را اضافه کنید. همچنین میتوانید در صفحهٔ بحث مقاله درخواست منبع کنید یا عبارت بدون منبع را به صفحهٔ بحث مقاله منتقل کنید.<br />
<br />
اگر میخواهید اطمینان حاصل شود که منبع ارائهشده واقعاً جملۀ مربوط را تأیید میکند، از برچسب {{الگوی|تایید منبع}} استفاده کنید. مطالبی را که در مطابقت با منبع اصلی رد شوند میتوان با برچسب {{الگوی|منبع مردود}} علامت زد یا از مقاله حذف کرد. مطالب بدون منبع یا با منبع نامناسب را در مقالههای مرتبط با افراد زنده باید بهسرعت پاک کرد و نباید به آنها برچسب مدرک زد یا به صفحهٔ بحث مقاله منتقلشان کرد.<br />
<br />
=== ادعاهای بزرگ منابع قوی میطلبند ===<br />
{{میانبر|وا:ادعاهای بزرگ}}<br />
ادعاهای بزرگ به منابع باکیفیت قوی نیاز دارند. بعضی از نشانههای خاص به ویرایشگران پیام میدهند و ایشان را به بررسی منابع بعضی از ادعاها وامیدارند، از جمله:<br />
* ادعای آشکار و بزرگی که توسط رسانههای معتبر و منابع اصلی پوشش داده نشده باشند.<br />
* ادعاهای چالشیبرانگیزی که منحصراً توسط [[وا:اولیه|منابع اولیه]] یا [[ویکیادبیات:خودنوشته|خودنوشته]] یا منابعی که تعارض منافع آشکار دارد، حمایت میشود.<br />
* گزارشهایی که برپایه اظهارات افراد مشکوک و مشکلدار باشد یا اینکه بهنظر بیاید آن حرف خلاف منافعی است که قبلاً شخص از آن دفاع کرده است.<br />
* ادعاهایی که متناقض با دیدگاه عموم محققان و متخصصان آن رشته باشد یا با فرایض اصلی آن حوزه (شغر، داستان، نمایشنامه یا زندگینامه افراد زنده) سازگار نباشد. این مطالب بهخصوص وقتی اهمیت پیدا میکند که فردی استدلال میکند که توطئهای درمیان است که این دیدگاه غیرعادی را ساکت نگه داشته است.<br />
<br />
== اصول دیگر ارتباط با منابع معتبر ==<br />
=== حق تکثیر و سرقت ادبی ===<br />
{{اصلی|ویکیادبیات:حق تکثیر|ویکیادبیات:سرقت ادبی}}<br />
مراقب باشید که در زمان استفاده از منابع اقدام به نقض [[حق تکثیر|حقوق مؤلف]] یا [[سرقت ادبی]] نکنید. مطالب منبع اصلی را تا جایی که میشود به زبان خودتان بازنویسی کنید؛ اگر متنی را عیناً از منبعی نقلقول میکنید، منبع آن را [[ویکیادبیات:شیوه ارجاع به منابع|در خود متن]] مشخص کنید.<br />
<br />
=== بیطرفی ===<br />
{{اصلی|ویکیادبیات:بیان حداکثری دیدگاهها}}<br />
تمام مقالهها باید از سیاست بیان حداکثری دیدگاهها پیروی کنند و دیدگاههای اکثریت و اقلیت را که در منابع معتبر آمده، بهشکل متناسبی پوشش دهند طوریکه نسبت حجم اختصاص دادهشده به هر دیدگاه با برجستگی آن در منابع مطابقت داشته باشد. دیدگاههای اقلیت ضعیف لازم نیست ذکر شوند، مگر در مقالههایی که در زمینۀ همین دیدگاهها نوشته میشوند. زمانی که بین منابع اختلاف نظر است، این اختلاف نظر را در متن منعکس کنید (مثلاً: «فلانی اعتقاد دارد که چنین، اما بهمانی اعتقاد دارد که چنان») و در انتهای عبارت، [[ویکیادبیات:شیوۀ ارجاع به منابع|منابع را بیاورید]].<br />
<br />
خود منابع لازم نیست بیطرف باشند؛ درواقع بسیاری از منابع خود، بیطرف نیستند. این وظیفهٔ ما ویرایشگران است که مطالبی که در منابع مختلف آمده را بهشکلی خنثی در مقاله وارد کنیم.<br />
<br />
=== سرشناسی ===<br />
{{اصلی|ویکیادبیات:سرشناسی}}<br />
اگر هیچ [[منبع دستسوم]] مستقلی درخصوص یک موضوع نباشد، ویکیادبیات نباید دربارۀ آن موضوع مقاله درج کند.<br />
<br />
=== تحقیق دستاول ===<br />
{{اصلی|ویکیادبیات:تحقیق دستاول ممنوع}}<br />
سیاست ممنوعیت تحقیق دستاول ارتباطی تنگاتنگ با سیاست اثباتپذیری دارد. نکتههای لازم در این زمینه:<br />
# تمام محتوای موجود در مقالههای ویکیادبیات باید به یک منبع منتشرشدۀ معتبر ارجاع داده شود. برای این منظور، نخست باید چنین منبعی وجود داشته باشد.<br />
# منابع باید محتوای مقاله را بهطور شفاف و مستقیم پوشش دهند. [[وا:ترکیب|ترکیب کردن مطالب چند منبع مختلف و گرفتن نتیجهای جدید که در هیچکدام از آنها مطرح نشده]] مصداق نقض سیاست ممنوعیت تحقیق دستاول است.<br />
# مقالهها را برمبنای منابع معتبر استوار سازید. گرچه [[وا:دستچندم|منابع دستاول]] در برخی مطالب مناسب است، اتکا به آنها میتواند مشکلساز باشد. بههمیندلیل باید از [[ویکیادبیات:منابع دستسوم|منابع دستسوم]] یا [[وا:دستچندم|دستدوم]] استفاده کرد. همچنین [[وا:اولیه|بخش مرتبط با استفاده از منابع اولیه]] در سیاست زندگینامۀ زندگان را ببینید.<br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
* [[ویکیادبیات:زندگینامه_زندگان#استفاده از خود شخص بهعنوان منبع|استفاده از خود شخص بهعنوان منبع]]<br />
<br />
== پانویس و منابع ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
{{سیاستها و رهنمودهای ویکیادبیات}}<br />
<br />
[[رده:سیاستهای ویکیادبیات]]<br />
<br />
[[رده:ویکیادبیات:تأییدپذیری]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA:%D8%A7%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA%E2%80%8C%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1%DB%8C&diff=23345ویکیادبیات:اثباتپذیری2019-02-05T15:51:35Z<p>درویش خرسند: </p>
<hr />
<div>{{چکیده|مطالب مشکوک یا شکبرانگیز و تمامی نقلقولها باید به منبعی قابل اعتماد و چاپشده تخصیص داده شده باشند.}}<br />
محک گنجاندن مطالب در ویکیادبیات '''تأییدبودن آنها است و نه حقیقتداشتنشان و درستی آنها'''. <br />
بهعبارتدیگر، محک گنجایش مطالب این است که خوانندگان مقاله قادر باشند مطالب اضافهشده به ویکیادبیات را از نظر [[ویکیادبیات:منابع معتبر|منابع معتبر]] بررسی کنند، نهاینکه نویسندگان مقاله به حقیقت و درستی آنها معتقد باشند. هر مطلبی که منبعِ آن یاد نشده باشد، میتواند چالشبرانگیز باشد و درنهایت حذف شود. ویرایشگران باید منبع معتبری برای هر نقلقول یا هر مطلبی که امکان بهچالش کشیدهشدن آن باشد، ارائه کنند؛ وگرنه آن مطالب برچسب خورده و نهایتاً پاک خواهد شد.<br />
<br />
همهٔ مطالب [[ویکیادبیات:مقاله چیست؟|فضای نام اصلیِ]] ویکیادبیات، از جمله همهٔ مقالهها، فهرستها و برنگاشتها، باید تأییدپذیر باشند. تمام گفتاوردها و هر مطلبی که تأییدپذیری آن بهچالش کشیده شده باشد یا احتمال میرود که بهچالش کشیده شود، باید منبع [[ویکیادبیات:شیوۀ ارجاع به منابع|درخط]] داشته باشد که بهطور مستقیم مطلب را تأیید کند. هر مطلبی که نیاز به منبع دارد؛ ولی هیچ منبعی برای آن ذکر نشده، ممکن است حذف شود. لطفاً مطالب مناقشهآمیز دربارۀ [[ویکیادبیات:زندگینامه زندگان|زندگینامهٔ زندگان]] را که منبعی ندارند یا منابعشان ضعیف است، بیدرنگ حذف کنید.<br />
<br />
برای دانستن دربارۀ چگونگی درج ارجاعها، [[ویکیادبیات:شیوه ارجاع به منابع]] را ببینید. تأییدپذیری، [[ویکیادبیات:تحقیق دستاول ممنوع|تحقیق دستاول ممنوع]] و [[ویکیادبیات:بیان حداکثری دیدگاهها|بیان حداکثری دیدگاهها]] سه سیاست محتوایی اصلی ویکیادبیات است. این سه سیاست به کمک هم، نوع و کیفیت مطالبی را که در فضای نام اصلی مقبول است مشخص میکنند؛ بنابراین ویراستاران باید با هر سهٔ آنها آشنا باشند. همچنین مقالهها باید با [[ویکیادبیات:حق تکثیر|سیاست حق تکثیر]] سازگار باشد.<br />
<br />
== چه زمانی منبع معتبر لازم است ==<br />
=== هر آنچه بهچالش کشیده شده یا چالشبرانگیز است ===<br />
تمام نقلقولها و محتوایی که '''بهچالش کشیده شده یا ممکن است بهچالش کشیده شود''' باید با منبعی معتبر باشد که [[ویکیادبیات:شیوۀ ارجاع به منابع|در متن مورد یادکرد قرار گرفته باشد]]. از منابع بهطور واضح و دقیق استفاده کنید و هر زمان که لازم است شمارهٔ صفحه را هم ذکر کنید.<br />
<br />
=== مسئولیت ارائه منبع ===<br />
{{میانبر|وا:اثباتش کنید}}<br />
'''مسئولیت ارائه مدرک با ویرایشگری است که مطلب را اضافه میکند یا بازیابی میکند.'''هر محتوایی که فاقد منبع است ممکن است حذف شود. اینکه به چه سرعت این کار باید انجام شود بستگی به محتوا و وضعیت کلی مقاله دارد. برخی ویرایشگران ممکن است به شما اعتراض کند که چرا بدون اینکه به آنها فرصت منبع گذاشتن بدهید مطالب را حذف کردید. [[ویکیادبیات:سیاست ویرایش#نگهداشتن|بهترین راه آن است]] که در حد معقولی تلاش کنید تا خودتان منابعی را پیدا کنید و به مقاله اضافه کنید؛ اما توجه کنید که ''هیچ'' محتوای بدون منبع (یا دارای منبعی ضعیف) را در مقالههایی که ممکن است بر اعتبار [[ویکیادبیات:زندگینامه زندگان|افراد زنده]] لطمه بزند، باقی نگذارید.<br />
<br />
== منابع معتبر ==<br />
{{اصلی|ویکیادبیات:منابع معتبر}}<br />
<br />
=== چه منابعی معتبر دانسته میشوند ===<br />
واژهٔ «منبع» در ویکیادبیات سه معنای مختلف دارد: خود اثری که منبع قرار میگیرد (نظیر یک نوشته، مقاله، روزنامه یا کتاب)، خالق اثر (مثلاً نویسنده) و ناشر اثر (مثلاً بنیاد ادبیات داستانی ایرانیان). هر سهٔ این معانی روی اعتبار منبع اثر میگذارند.<br />
<br />
مقالهها باید مبتنیبر مراجع موثق و معتبر و غیرخودنوشته و مشهور بهدرستی باشند. منبع باید منتشرشده، باشد (بهطریقی در اختیار عموم قرار گرفته باشد)؛ محتوای منتشرنشده منبعی معتبر دانسته نمیشود. منبع باید مستقیماً محتوایی را که در مقاله آمده، حمایت کند و متناسب با ادعاهای مطرحشده در مقاله باشد. <br />
تناسب منبع با محتوا، بستگی به محتوا دارد. در حالت کلی، بهترین منابع، ساختاری حرفهای دارند و اجازه بررسی حقانیت مطالب، مسایل حقوقی، شواهد و ادعاها را میدهند. بهعنوان یک قانون ساده، هرچه درخصوص نکات یادشده سختگیری بیشتری اعمال شده باشد، منبع معتبرتر است.<br />
<br />
مطالب چاپشده توسط انتشارات دانشگاهی دارای داوری همتا<ref name="peerreview">peer reviewed</ref> ارزش بسیار زیادی دارند و در موضوعاتی نظیر تاریخ، پزشکی و علوم معمولاً قابل اعتمادترین منابع تلقی میشوند. بااینحال، صرفاً اینها منابع معتبر در این حوزهها نیستند. مطالبی که از منابع غیرآکادمیک نقلشده ممکن است در برخی موضوعات استفاده شوند، خصوصاً اگر در انتشارات وزینی چاپ شده باشند. سایر منابع معتبر عبارتاند از کتابهای دانشگاهی، کتابهایی چاپشده توسط ناشران معتبر، مجلات و نشریات، و روزنامههای عمومی. منابع الکترونیکی نیز با رعایت شرایط بالا میتوانند بهعنوان منبع بهکار بروند.<br />
<br />
=== ستونهای روزنامهها و نشریهها ===<br />
برخی روزنامهها (''مانند[https://telegram.me/hamshahrinews همشهری]'') فضاهای ارتباطی مجازی دارند که ''کانال تلگرامی'' نامگذاری شدهاند. استفاده از اینها تا زمانی که مطالب کانال توسط اشخاص حرفهای نوشته شده باشد یا توسط هیئت ویراستاران آن روزنامه کنترل شود مانعی ندارد. در مارس ۲۰۱۰ در انگلستان کمیسیون شکایت از نشریات قانونی تصویب کرده <ref>http://www.guardian.co.uk/media/2010/mar/29/rod-liddle-pcc-spectator</ref> که بهموجب آن نوشتههای درج شده در این کانال، مشمول همان قوانین و استانداردهایی هستند که بر دیگر قسمتهای نشریه مزبور اعمال میشود. زمانی که یک مؤسسه خبری، نتیجه نظرخواهی از کسی را منتشر میکند حتماً گوینده اصلی را هم ذکر کنید (مثلاً «''برطبق نظر مصطفی رحماندوست، آمار انتشارات کتب کودکان سال گذشته ۲۶٪ افزایش داشته است…''»). نوشتههایی را که در پاسخ به یک مطلب در وبگاه یک نشریه ارسال شدهاند (comment) بهعنوان منبع استفاده نکنید. دربارۀ وبنوشتها (وبلاگها)، [[#منابع خود-چاپکرده|پایین را ببینید]].<br />
<br />
== منابعی که معمولاً معتبر نیستند ==<br />
=== منابع غیرمعتبر ===<br />
{{میانبر|وا:نامعتبر}}<br />
منابع غیرمعتبر آنهایی است که شهرت ضعیفی در تأییدکردن درستی مطالب منتشرشده دارند یا روند ویراستاری مناسبی ندارند. این منابع شامل وبگاهها و منابع چاپشدهای است که به انتشار دیدگاههای افراطی یا تبلیغاتی میپردازند یا اتکای زیادی به شایعات و نظرات شخصی دارند. منابع نامعتبر باید تنها در نوشتههای مرتبط با خودشان بهعنوان منبع استفاده شوند ([[#منابع خود-چاپکرده و منابع مشکوک در مقالههای مربوط به خودشان|پایین را ببینید]]). این منابع عموماً برای استفاده در مقالههای مرتبط با دیگر موضوعات مناسب نیستند.<br />
<br />
=== منابع خودچاپکرده ===<br />
{{میانبر|وا:خودچاپکرده|وا:ویکی}}<br />
{{همچنین ببینید|وا:تعارض منافع}}<br />
هرکسی میتواند با صرف اندکی هزینه برای خودش وبگاهی دستوپا یا کتابی را به هزینهٔ شخصی چاپ کند و آنگاه مدعی شود که در رشتهٔ مدنظر متخصص است. ازاینرو منابع خود-چاپکرده نظیر کتابها، وبگاههای شخصی، وبلاگها (بخش زیرین را ببینید)، سایتهای [[ویکی]] قابل ویرایش، نوشتههای موجود در انجمنهای اینترنتی و [[توییتر|توییتها]] اکثراً منبع پذیرفتهای نیست. منابع خود-چاپکرده حرفهای ممکن است منابع معتبری تلقی شوند بهشرط آنکه توسط یک متخصص شناختهشده در آن حوزه چاپ شده باشند که کارهای قبلیاش '''در همان حوزه''' قبلاً توسط منابع معتبر و مستقل دیگر به چاپ رسیده باشد. در استفاده از این منابع هوشیار باشید: اگر مطلبی که درنظر دارید واقعاً ارزش گزارشکردن دارد، قاعدتاً منابع دیگری این کار را کردهاند (پس از آن منابع استفاده کنید).<br />
<br />
'''هرگز''' منابع خود-چاپکرده را بهعنوان منبع دستسوم در مقالههای مرتبط با افراد زنده استفاده نکنید، حتی اگر نویسندهٔ آنها یک فرد متخصص باشد (نظیر یک محقق یا نویسندهٔ معروف).<br />
<br />
==== وبلاگها ====<br />
{{میانبر|وا:بلاگ}}<br />
وبنوشتها (وبلاگها) نیز قسمی از منابع خود-چاپشده محسوب میشوند که مستلزم دقت فراوان در استفاده میباشند. منظور از وبنوشت در اینجا، وبنوشتهای شخصی و گروهی است. همانند دیگر انواع منابع خود-چاپشده، وبنوشتها هم منبع معتبری محسوب نمیشوند و بهخصوص در مقالههای مرتبط با افراد زنده نباید از آنها بهعنوان منبع استفاده کرد.<br />
<br />
=== منابع خود-چاپکرده و منابع مشکوک در مقالههای مربوط به خودشان ===<br />
{{میانبر|وا:خودچاپ|وا:خودنوشته|وا:توییتر|وا:فیسبوک}}<br />
منابع خود-چاپکرده یا منابع مشکوک دیگر میتوانند بهعنوان منبع در مقالههای '''مربوط به خودشان''' بهکار روند، درصورتیکه:<br />
# محتوا بیش از اندازه همسو با منافع شخصی نباشد یا ادعای بزرگی را مطرح نکرده باشد؛<br />
# حاوی دعاوی مرتبط با افراد ثالث نباشد؛<br />
# حاوی دعاوی مرتبط با وقایعی که مستقیماً به موضوع مربوط نیست نباشد؛<br />
# تردیدی دربارۀ هویت نویسنده نباشد؛<br />
# عمدهٔ مطالب مقاله برپایهٔ چنین منابعی بنا نشده باشد.<br />
<br />
این سیاست همچنین به صفحههای مربوط به شبکههای اجتماعی نظیر [[فیسبوک]] یا [[توییتر]] هم اعمال میشود.<br />
<br />
=== ویکیادبیات و وبگاههای مبتنی بر آن ===<br />
{{میانبر|وا:ارجاع چرخشی|وا:ویکیادبیات منبع نیست}}<br />
مقالههای ویکیادبیات یا وبگاههایی که آینه ویکیادبیات هستند نباید بهعنوان منبع استفاده شوند، چنین کاری باعث منبعدادن به خود میشود. همچنین منابعی که از محتوای ویکیادبیات استفاده میکنند، نمیتوانند منبعی برای مطالب ویکیادبیات باشند؛ چون چنین کاری باعث ''[[ارجاع چرخشی]]'' میشود. ویکیادبیات را میتوان با احتیاط بهعنوان منبعی دستاول در مطالب مرتبط با خودش (مثلاً در مقالهٔ مرتبط با ویکیادبیات) استفاده کرد.<br />
<br />
== در دسترس بودن ==<br />
=== دسترسی به منبع ===<br />
یکی از ابعاد اثباتپذیری در ویکیادبیات آن است که هرکسی بتواند بررسی کند که محتوای موجود در ویکیادبیات قبلاً در یک منبع معتبر منتشر شده است. ازاینرو اصل اثباتپذیری القاکنندهٔ اهمیت دسترسی آسان به منابع است. برخی منابع برخط ممکن است نیاز به پرداخت پول داشته باشند و برخی منابع چاپی ممکن است فقط در کتابخانههای دانشگاهی دردسترس باشند. در ویکیپدیای انگلیسی [[:en:Wikipedia:WikiProject Resource Exchange|ویکیپروژهای]] برای فراهمکردن دسترسی به این قبیل منابع وجود دارد.<br />
<br />
=== منابع غیرفارسی ===<br />
{{میانبر|وا:ترجمه منبع}}<br />
در ویکیادبیات، منابع فارسی به منابع زبانهای دیگر ارجحیت دارند (با فرض اینکه اعتبار و کیفیت یکسان داشته باشند). اگر بر سر درستی مطلبی از زبان دیگر اختلاف نظر رخ داد، ویرایشگران میتوانند درخواست کنند گفتاوردی از متن مرتبط منبع بههمراه ترجمهٔ آن، در مقاله یا به شکل پانویس یا در صفحهٔ بحث مقاله درج شود. ترجمههای بهچاپرسیده توسط منابع معتبر نسبت به ترجمههای انجامشده توسط ویکینویسان ارجحیت دارند؛ اما ترجمههای ویکینویسان هم به ترجمههای ماشینی ترجیح داده میشوند. زمانی که مطالب زبان اصلی را ارسال میکنید مراقب باشید که حق تکثیر را نقض نکنید. برای اطلاعات بیشتر [[ویکیادبیات:استفاده منصفانه#متن|رهنمود استفاده منصفانه]] را ببینید.<br />
<br />
== ملاحظات دیگر ==<br />
=== برچسب زدن یک جمله، بخش یا مقاله ===<br />
{{میانبر|وا:برچسب منبع}}<br />
اگر میخواهید برای یک عبارت بدون منبع، درخواست منبع کنید میتوانید در انتهای آن عبارت برچسب {{الگوی|مدرک}} را اضافه کنید. همچنین میتوانید در صفحهٔ بحث مقاله درخواست منبع کنید یا عبارت بدون منبع را به صفحهٔ بحث مقاله منتقل کنید.<br />
<br />
اگر میخواهید اطمینان حاصل شود که منبع ارائهشده واقعاً جملۀ مربوط را تأیید میکند، از برچسب {{الگوی|تایید منبع}} استفاده کنید. مطالبی را که در مطابقت با منبع اصلی رد شوند میتوان با برچسب {{الگوی|منبع مردود}} علامت زد یا از مقاله حذف کرد. مطالب بدون منبع یا با منبع نامناسب را در مقالههای مرتبط با افراد زنده باید بهسرعت پاک کرد و نباید به آنها برچسب مدرک زد یا به صفحهٔ بحث مقاله منتقلشان کرد.<br />
<br />
=== ادعاهای بزرگ منابع قوی میطلبند ===<br />
{{میانبر|وا:ادعاهای بزرگ}}<br />
ادعاهای بزرگ به منابع باکیفیت قوی نیاز دارند. بعضی از نشانههای خاص به ویرایشگران پیام میدهند و ایشان را به بررسی منابع بعضی از ادعاها وامیدارند، از جمله:<br />
* ادعای آشکار و بزرگی که توسط رسانههای معتبر و منابع اصلی پوشش داده نشده باشند.<br />
* ادعاهای چالشیبرانگیزی که منحصراً توسط [[وا:اولیه|منابع اولیه]] یا [[ویکیادبیات:خودنوشته|خودنوشته]] یا منابعی که تعارض منافع آشکار دارد، حمایت میشود.<br />
* گزارشهایی که برپایه اظهارات افراد مشکوک و مشکلدار باشد یا اینکه بهنظر بیاید آن حرف خلاف منافعی است که قبلاً شخص از آن دفاع کرده است.<br />
* ادعاهایی که متناقض با دیدگاه عموم محققان و متخصصان آن رشته باشد یا با فرایض اصلی آن حوزه (شغر، داستان، نمایشنامه یا زندگینامه افراد زنده) سازگار نباشد. این مطالب بهخصوص وقتی اهمیت پیدا میکند که فردی استدلال میکند که توطئهای درمیان است که این دیدگاه غیرعادی را ساکت نگه داشته است.<br />
<br />
== اصول دیگر ارتباط با منابع معتبر ==<br />
=== حق تکثیر و سرقت ادبی ===<br />
{{اصلی|ویکیادبیات:حق تکثیر|ویکیادبیات:سرقت ادبی}}<br />
مراقب باشید که در زمان استفاده از منابع اقدام به نقض [[حق تکثیر|حقوق مؤلف]] یا [[سرقت ادبی]] نکنید. مطالب منبع اصلی را تا جایی که میشود به زبان خودتان بازنویسی کنید؛ اگر متنی را عیناً از منبعی نقلقول میکنید، منبع آن را [[ویکیادبیات:شیوه ارجاع به منابع|در خود متن]] مشخص کنید.<br />
<br />
=== بیطرفی ===<br />
{{اصلی|ویکیادبیات:بیان حداکثری دیدگاهها}}<br />
تمام مقالهها باید از سیاست بیان حداکثری دیدگاهها پیروی کنند و دیدگاههای اکثریت و اقلیت را که در منابع معتبر آمده، بهشکل متناسبی پوشش دهند طوریکه نسبت حجم اختصاص دادهشده به هر دیدگاه با برجستگی آن در منابع مطابقت داشته باشد. دیدگاههای اقلیت ضعیف لازم نیست ذکر شوند، مگر در مقالههایی که در زمینۀ همین دیدگاهها نوشته میشوند. زمانی که بین منابع اختلاف نظر است، این اختلاف نظر را در متن منعکس کنید (مثلاً: «فلانی اعتقاد دارد که چنین، اما بهمانی اعتقاد دارد که چنان») و در انتهای عبارت، [[ویکیادبیات:شیوۀ ارجاع به منابع|منابع را بیاورید]].<br />
<br />
خود منابع لازم نیست بیطرف باشند؛ درواقع بسیاری از منابع خود، بیطرف نیستند. این وظیفهٔ ما ویرایشگران است که مطالبی که در منابع مختلف آمده را بهشکلی خنثی در مقاله وارد کنیم.<br />
<br />
=== سرشناسی ===<br />
{{اصلی|ویکیادبیات:سرشناسی}}<br />
اگر هیچ [[منبع دستسوم]] مستقلی درخصوص یک موضوع نباشد، ویکیادبیات نباید دربارۀ آن موضوع مقاله درج کند.<br />
<br />
=== تحقیق دستاول ===<br />
{{اصلی|ویکیادبیات:تحقیق دستاول ممنوع}}<br />
سیاست ممنوعیت تحقیق دستاول ارتباطی تنگاتنگ با سیاست اثباتپذیری دارد. نکتههای لازم در این زمینه:<br />
# تمام محتوای موجود در مقالههای ویکیادبیات باید به یک منبع منتشرشدۀ معتبر ارجاع داده شود. برای این منظور، نخست باید چنین منبعی وجود داشته باشد.<br />
# منابع باید محتوای مقاله را بهطور شفاف و مستقیم پوشش دهند. [[وا:ترکیب|ترکیب کردن مطالب چند منبع مختلف و گرفتن نتیجهای جدید که در هیچکدام از آنها مطرح نشده]] مصداق نقض سیاست ممنوعیت تحقیق دستاول است.<br />
# مقالهها را برمبنای منابع معتبر استوار سازید. گرچه [[وا:دستچندم|منابع دستاول]] در برخی مطالب مناسب است، اتکا به آنها میتواند مشکلساز باشد. بههمیندلیل باید از [[ویکیادبیات:منابع دستسوم|منابع دستسوم]] یا [[وا:دستچندم|دستدوم]] استفاده کرد. همچنین [[وا:اولیه|بخش مرتبط با استفاده از منابع اولیه]] در سیاست زندگینامۀ زندگان را ببینید.<br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
* [[ویکیادبیات:زندگینامه_زندگان#استفاده از خود شخص بهعنوان منبع|استفاده از خود شخص بهعنوان منبع]]<br />
<br />
== پانویس و منابع ==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
{{سیاستها و رهنمودهای ویکیادبیات}}<br />
<br />
[[رده:سیاستهای ویکیادبیات]]<br />
<br />
[[رده:ویکیادبیات:تأییدپذیری]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B4%D8%A7%D8%A8%DA%A9&diff=23344الگو:شابک2019-02-05T15:32:24Z<p>درویش خرسند: </p>
<hr />
<div>{{#اگر:{{{2|}}}|ISBN|شابک}} [[ویژه:منابع کتاب/{{formatnum:{{{1|<noinclude>0-12345-678-9</noinclude>}}}|R}}|{{#اگر:{{{2|}}}|{{formatnum:{{{1|<noinclude>0-12345-678-9</noinclude>}}}|R}}|{{چر}}{{formatnum:{{{1|<noinclude>0-12345-678-9</noinclude>}}}|NOSEP}}}}]]<noinclude>{{توضیحات}}</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B4%D8%A7%D8%A8%DA%A9&diff=23343الگو:شابک2019-02-05T15:27:45Z<p>درویش خرسند: </p>
<hr />
<div>{{#اگر:{{{2|}}}|[[شماره استاندارد بینالمللی کتاب|ISBN]]|شابک}} [[ویژه:منابع کتاب/{{formatnum:{{{1|<noinclude>0-12345-678-9</noinclude>}}}|R}}|{{#اگر:{{{2|}}}|{{formatnum:{{{1|<noinclude>0-12345-678-9</noinclude>}}}|R}}|{{چر}}{{formatnum:{{{1|<noinclude>0-12345-678-9</noinclude>}}}|NOSEP}}}}]]<noinclude>{{توضیحات}}</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DA%A9%D8%B1%D8%AF/%D8%AC%D9%84%D8%AF&diff=23340الگو:یادکرد/جلد2019-02-05T15:06:35Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>{{#گزینه: {{{1|}}}<br />
| ar = الجزء {{{2}}}<br />
| az = cild {{{2}}}<br />
| tr = cild {{{2}}}<br />
| en = vol.&nbsp;{{{2}}} <br />
||#پیشفرض= ج.&nbsp;{{{2}}}<br />
}}</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%86%D9%82%D9%84_%D9%82%D9%88%D9%84_%DB%B2/%D8%AA%D9%88%D8%B6%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA&diff=23335الگو:نقل قول ۲/توضیحات2019-02-05T14:24:11Z<p>درویش خرسند: درویش خرسند صفحهٔ الگو:نقل قول ۲/توضیحات را به الگو:گفتاورد تزیینی دیگر/توضیحات منتقل کرد</p>
<hr />
<div>#تغییر_مسیر [[الگو:گفتاورد تزیینی دیگر/توضیحات]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF_%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1/%D8%AA%D9%88%D8%B6%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA&diff=23334الگو:گفتاورد تزیینی دیگر/توضیحات2019-02-05T14:24:08Z<p>درویش خرسند: درویش خرسند صفحهٔ الگو:نقل قول ۲/توضیحات را به الگو:گفتاورد تزیینی دیگر/توضیحات منتقل کرد</p>
<hr />
<div>{{زیرصفحه توضیحات}}<br />
<br />
<templatedata><br />
{<br />
"params": {<br />
"1": {<br />
"label": "مکان گفتاورد",<br />
"description": "برای قرار گرفتن در سمت چپ، عبارت left و برای قرار گرفتن در سمت راست صفحه عبارت right را وارد نمایید.",<br />
"type": "line",<br />
"autovalue": "right",<br />
"required": true<br />
},<br />
"2": {<br />
"label": "متن گفتاورد",<br />
"type": "string",<br />
"required": true<br />
},<br />
"3": {<br />
"label": "صاحب گفتاورد",<br />
"description": "شخص یا مرجعی که گفتاورد از آن نقل شده است.",<br />
"type": "line",<br />
"required": true<br />
},<br />
"4": {<br />
"label": "منبع",<br />
"type": "string",<br />
"required": true<br />
}<br />
},<br />
"description": "این الگو نمونه کوچک شده الگوی {{گفتاورد}} است که برای مفاهیمی کوچکتر به کار میرود.",<br />
"paramOrder": [<br />
"2",<br />
"1",<br />
"3",<br />
"4"<br />
]<br />
}<br />
</templatedata><br />
<br />
== نمونه ==<br />
=== در سمت راست ===<br />
برای قرار دادن در سمت راست:<br />
<nowiki>{{نقل قول۲|right|متن نقل قول|صاحب نقل قول|منبع نقل قول}}</nowiki><br />
<br />
=== در سمت چپ ===<br />
<nowiki>{{نقل قول۲|left|این یک نمونه از الگو نقل قول۲ میباشد که در سمت چپ قرار گرفته است. این الگو نمونه کوچک شده الگوی {{نقل قول}} میباشد که برای مفاهیمی کوچکتر به کار میرود. نمونه آن یک نقل قول افتادنی همانند یک تصویر میباشد.|صاحب نقل قول|منبع نقل قول}}</nowiki><br />
<br />
نمونه خروجی:<br />
{{نقل قول۲|left|این یک نمونه از الگو نقل قول۲ میباشد که در سمت چپ قرار گرفته است. این الگو نمونه کوچک شده الگوی <nowiki>{{نقل قول}}</nowiki> میباشد که برای مفاهیمی کوچکتر به کار میرود. نمونه آن یک نقل قول افتادنی همانند یک تصویر میباشد.|صاحب نقل قول|منبع نقل قول}}<br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[الگو:گفتاورد]]<br />
<br />
<includeonly><br />
[[رده:الگو:ویکیپدیا]]<br />
</includeonly></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%86%D9%82%D9%84_%D9%82%D9%88%D9%84_%DB%B2&diff=23333الگو:نقل قول ۲2019-02-05T14:24:08Z<p>درویش خرسند: درویش خرسند صفحهٔ الگو:نقل قول ۲ را به الگو:گفتاورد تزیینی دیگر منتقل کرد</p>
<hr />
<div>#تغییر_مسیر [[الگو:گفتاورد تزیینی دیگر]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF_%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1&diff=23332الگو:گفتاورد تزیینی دیگر2019-02-05T14:24:05Z<p>درویش خرسند: درویش خرسند صفحهٔ الگو:نقل قول ۲ را به الگو:گفتاورد تزیینی دیگر منتقل کرد</p>
<hr />
<div>{| class="rquote float{{{1}}}" style="border-collapse:collapse; border-style:none; float:{{{1}}}; margin:0.5em 0.75em; width:33%; {{{style|}}}"<br />
|- style="text-align:right; vertical-align:top;"<br />
| style="color:#b2b7f2; font-size:3.3em; font-family:'Times New Roman',serif; font-weight:bold; padding:4px 2px 2px; width:0.5em;"| ”<br />
| style="padding:0 10px;"| {{{2<noinclude>|{{Lorem ipsum}}</noinclude>}}}<br />
| style="color:#b2b7f2; font-size:3.3em; font-family:'Times New Roman',serif; font-weight:bold; padding:4px 2px 2px; text-align:right; vertical-align:bottom; width:0.5em;"| “<br />
|-<br />
| colspan="3" style="padding-top:10px;"| {{#if:{{{3|<noinclude>Origin</noinclude>}}}|<p style="font-size:smaller; line-height:1em; text-align:left">&mdash;{{{3<noinclude>|منبع</noinclude>}}}{{#if:{{{4|<noinclude>یادکرد</noinclude>}}}|، {{{4<noinclude>|یادکرد</noinclude>}}}}}</p>}}<br />
|}<!--Markup inserted from Template:Rquote--><noinclude><br />
{{توضیحات}}<br />
</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%86%D9%82%D9%84_%D9%82%D9%88%D9%84%DB%B2&diff=23329الگو:نقل قول۲2019-02-05T14:21:04Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>#تغییرمسیر [[الگو:نقل قول ۲]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF_%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1/%D8%AA%D9%88%D8%B6%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA&diff=23327الگو:گفتاورد تزیینی دیگر/توضیحات2019-02-05T14:21:03Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>{{زیرصفحه توضیحات}}<br />
<br />
<templatedata><br />
{<br />
"params": {<br />
"1": {<br />
"label": "مکان گفتاورد",<br />
"description": "برای قرار گرفتن در سمت چپ، عبارت left و برای قرار گرفتن در سمت راست صفحه عبارت right را وارد نمایید.",<br />
"type": "line",<br />
"autovalue": "right",<br />
"required": true<br />
},<br />
"2": {<br />
"label": "متن گفتاورد",<br />
"type": "string",<br />
"required": true<br />
},<br />
"3": {<br />
"label": "صاحب گفتاورد",<br />
"description": "شخص یا مرجعی که گفتاورد از آن نقل شده است.",<br />
"type": "line",<br />
"required": true<br />
},<br />
"4": {<br />
"label": "منبع",<br />
"type": "string",<br />
"required": true<br />
}<br />
},<br />
"description": "این الگو نمونه کوچک شده الگوی {{گفتاورد}} است که برای مفاهیمی کوچکتر به کار میرود.",<br />
"paramOrder": [<br />
"2",<br />
"1",<br />
"3",<br />
"4"<br />
]<br />
}<br />
</templatedata><br />
<br />
== نمونه ==<br />
=== در سمت راست ===<br />
برای قرار دادن در سمت راست:<br />
<nowiki>{{نقل قول۲|right|متن نقل قول|صاحب نقل قول|منبع نقل قول}}</nowiki><br />
<br />
=== در سمت چپ ===<br />
<nowiki>{{نقل قول۲|left|این یک نمونه از الگو نقل قول۲ میباشد که در سمت چپ قرار گرفته است. این الگو نمونه کوچک شده الگوی {{نقل قول}} میباشد که برای مفاهیمی کوچکتر به کار میرود. نمونه آن یک نقل قول افتادنی همانند یک تصویر میباشد.|صاحب نقل قول|منبع نقل قول}}</nowiki><br />
<br />
نمونه خروجی:<br />
{{نقل قول۲|left|این یک نمونه از الگو نقل قول۲ میباشد که در سمت چپ قرار گرفته است. این الگو نمونه کوچک شده الگوی <nowiki>{{نقل قول}}</nowiki> میباشد که برای مفاهیمی کوچکتر به کار میرود. نمونه آن یک نقل قول افتادنی همانند یک تصویر میباشد.|صاحب نقل قول|منبع نقل قول}}<br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
[[الگو:گفتاورد]]<br />
<br />
<includeonly><br />
[[رده:الگو:ویکیپدیا]]<br />
</includeonly></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:Lorem_ipsum&diff=23325الگو:Lorem ipsum2019-02-05T14:20:59Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>#تغییرمسیر [[الگو:طرحنما]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF_%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1&diff=23323الگو:گفتاورد تزیینی دیگر2019-02-05T14:20:59Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>{| class="rquote float{{{1}}}" style="border-collapse:collapse; border-style:none; float:{{{1}}}; margin:0.5em 0.75em; width:33%; {{{style|}}}"<br />
|- style="text-align:right; vertical-align:top;"<br />
| style="color:#b2b7f2; font-size:3.3em; font-family:'Times New Roman',serif; font-weight:bold; padding:4px 2px 2px; width:0.5em;"| ”<br />
| style="padding:0 10px;"| {{{2<noinclude>|{{Lorem ipsum}}</noinclude>}}}<br />
| style="color:#b2b7f2; font-size:3.3em; font-family:'Times New Roman',serif; font-weight:bold; padding:4px 2px 2px; text-align:right; vertical-align:bottom; width:0.5em;"| “<br />
|-<br />
| colspan="3" style="padding-top:10px;"| {{#if:{{{3|<noinclude>Origin</noinclude>}}}|<p style="font-size:smaller; line-height:1em; text-align:left">&mdash;{{{3<noinclude>|منبع</noinclude>}}}{{#if:{{{4|<noinclude>یادکرد</noinclude>}}}|، {{{4<noinclude>|یادکرد</noinclude>}}}}}</p>}}<br />
|}<!--Markup inserted from Template:Rquote--><noinclude><br />
{{توضیحات}}<br />
</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF_%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C/%D8%AA%D9%88%D8%B6%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA&diff=23320الگو:گفتاورد تزیینی/توضیحات2019-02-05T14:12:26Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>{{زیرصفحه توضیحات}}<br />
<br />
این الگو برای نمایش نقل قولها در ظاهری بهتر به کار گرفته میشود.<br />
<br />
{{قلم رنگ|قرمز|'''توجه:''' از این الگو '''نباید''' برای گفتاوردهای درون مقالهها استفاده کرد}}، مگر اینکه هدف درشتنمایی یک گفتاورد نسبت به سایر بخشهای متن باشد. در غالب مقالهها باید به جای این الگو از نشانههای اچتیامال <code><nowiki><blockquote>...</blockquote></nowiki></code> یا به جای آن از {{الگو|نقل قول}} بهره برد. <br />
<br />
=== ورودیهای پیشفرض ===<br />
<nowiki> {{نقل قول|متن نقل قول|عرض نقل قول بر حسب پیکسل|ارتفاع نقل قول بر حسب پیکسل|اصل نقل قول|منبع نقل قول}}</nowiki><br />
<br />
=== نکات بهکارگیری ===<br />
* تنها اولین پارامتر لزوماً نیاز است.<br />
<br />
=== جستارهای وابسته ===<br />
* [[الگو:نقل قول۲]]<br />
* [[الگو:نقل قول]]<br />
<br />
[[رده:الگو:ویرایشی]]<br />
[[رده:الگو:گفتاورد]]<br />
<br />
[[رده:الگو:گفتاورد]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%82%D9%84%D9%85_%D8%B1%D9%86%DA%AF&diff=23318الگو:قلم رنگ2019-02-05T14:12:25Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div><span style="background-color:{{#switch:{{{2|inherit}}}<br />
|قرمز=red<br />
|قرمز تیره= DarkRed<br />
|1= DarkRed<br />
|۱ DarkRed<br />
|صورتی= Pink<br />
|3= Pink<br />
|۳= Pink<br />
|صورتی تیره= HotPink<br />
|سبز=green<br />
|سبز کم رنگ= LightGreen<br />
|9= LightGreen<br />
|۹= LightGreen<br />
|زیتونی=olive<br />
|8=olive<br />
|۸=olive<br />
|سبز تیره= DarkGreen<br />
|2= DarkGreen<br />
|۲= DarkGreen<br />
|آبی=blue<br />
|آبی آسمانی= SkyBlue<br />
|11= SkyBlue<br />
|۱۱= SkyBlue<br />
|سورمهای= Navy<br />
|قهوهای=brown<br />
|سورمه ای= Navy<br />
|قهوه ای=brown<br />
|قهوه ای بلوطی= Maroon<br />
|قهوهای بلوطی= Maroon<br />
|بلوطی= Maroon<br />
|زرد=yellow<br />
|طلایی= Gold<br />
|4= Gold<br />
|۴= Gold<br />
|نارنجی=orange<br />
|پرتقالی=orange<br />
|خاکستری=gray<br />
|خاکستری تیره= DimGray<br />
|نوک مدادی= DimGray<br />
|5= DimGray<br />
|۵= DimGray<br />
|فیلی=LightGrey<br />
|6=LightGrey<br />
|۶=LightGrey<br />
|بنفش آبی= BlueViolet<br />
|7= BlueViolet<br />
|۷= BlueViolet<br />
|بنفش= BlueViolet<br />
|ارغوانی= Purple<br />
|سفید= white<br />
|0= white<br />
|۰= white<br />
|سیاه=black<br />
|10=black<br />
|۱۰=black<br />
}};color:{{#switch:{{{1|inherit}}}<br />
|قرمز=red<br />
|قرمز تیره= DarkRed<br />
|1= DarkRed<br />
|۱ DarkRed<br />
|صورتی= Pink<br />
|3= Pink<br />
|۳= Pink<br />
|صورتی تیره= HotPink<br />
|سبز=green<br />
|سبز کم رنگ= LightGreen<br />
|9= LightGreen<br />
|۹= LightGreen<br />
|زیتونی=olive<br />
|8=olive<br />
|۸=olive<br />
|سبز تیره= DarkGreen<br />
|2= DarkGreen<br />
|۲= DarkGreen<br />
|آبی=blue<br />
|آبی آسمانی= SkyBlue<br />
|11= SkyBlue<br />
|۱۱= SkyBlue<br />
|سورمهای= Navy<br />
|قهوهای=brown<br />
|سورمه ای= Navy<br />
|قهوه ای=brown<br />
|قهوه ای بلوطی= Maroon<br />
|قهوهای بلوطی= Maroon<br />
|بلوطی= Maroon<br />
|زرد=yellow<br />
|طلایی= Gold<br />
|4= Gold<br />
|۴= Gold<br />
|نارنجی=orange<br />
|پرتقالی=orange<br />
|خاکستری=gray<br />
|خاکستری تیره= DimGray<br />
|نوک مدادی= DimGray<br />
|5= DimGray<br />
|۵= DimGray<br />
|فیلی=LightGrey<br />
|6=LightGrey<br />
|۶=LightGrey<br />
|بنفش آبی= BlueViolet<br />
|7= BlueViolet<br />
|۷= BlueViolet<br />
|بنفش= BlueViolet<br />
|ارغوانی= Purple<br />
|سفید= white<br />
|0= white<br />
|۰= white<br />
|سیاه=black<br />
|10=black<br />
|۱۰=black<br />
| #default = black<br />
}};"> {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{3|}}}|<span style="background-color:{{{2|inherit}}};color:{{{1|inherit}}};">{{{3|}}}</span>|<span style="color:{{{1|inherit}}};">{{{2|}}}</span>}}</span><noinclude><br />
{{توضیحات}}</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF_%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%DB%8C&diff=23316الگو:گفتاورد تزیینی2019-02-05T14:12:22Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>{| class="cquote" role="presentation" style="{{#switch:{{{float|{{{شناور|}}}}}}<br />
| left = float:left<br />
| right = float:right<br />
| #default = margin:auto<br />
}}; border-collapse: collapse; border: none; background-color: {{{bgcolor|{{{رنگ پسزمینه|transparent}}}}}}; width: {{#if: {{{wide|{{{پهناور|}}}}}} | 100% | {{formatnum:{{{width|{{{پهنا|auto}}}}}}|R}}}}; {{#if: {{{bgcolor|{{{رنگ پسزمینه|}}}}}} | border: 1px solid #AAAAAA;}}"<br />
| style="width: 20px; vertical-align: top; border: none; color: #B2B7F2; font-size: {{#switch:{{formatnum:{{{size|{{{اندازه|{{{2|{{{quotewidth|{{{پهنای گفتاورد|{{formatnum:{{{width|{{{پهنا|20px}}}}}}|R}}}}}}}}}}}}}}}}}|R}}<br />
|10px=20px<br />
|30px=60px<br />
|40px=80px<br />
|50px=100px<br />
|60px=120px<br />
|#default=40px}}; font-family: 'Times New Roman', Times, serif; font-weight: bold; line-height: .6em; text-align: right; padding: {{#if:{{{small|{{{کوچک|}}}}}}|10px 2px|10px 10px}};" | «<br />
| style="vertical-align: top; border: none; padding: {{#if:{{{small|{{{کوچک|}}}}}}|4px 2px|4px 10px}};" | {{{text|{{{1|<includeonly>متن گفتاورد را اینجا، بدون نشانههای نقلقول قرار دهید.</includeonly><noinclude>{{طرحنما}}</noinclude>}}}}}}<br />
| style="width: 20px; vertical-align: bottom; border: none; color: #B2B7F2; font-size: {{#switch:{{formatnum:{{{size|{{{اندازه|{{{2|{{{quotewidth|{{{پهنای گفتاورد|{{{width|{{{پهنا|20px}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}|R}}<br />
|10px=20px<br />
|30px=60px<br />
|40px=80px<br />
|50px=100px<br />
|60px=120px<br />
|#default=40px}}; font-family: 'Times New Roman', Times, serif; font-weight: bold; line-height: .6em; text-align: left; padding: {{#if:{{{small|{{{کوچک|}}}}}}|10px 2px|10px 10px}};" | »<br />
|-<br />
{{#if:{{{4|{{{author|{{{نویسنده|}}}}}}}}}{{{5|{{{source|{{{منبع|{{{publication|{{{نشریه|}}}}}}}}}}}}}}}|<br />
{{!}} colspan="3" class="cquotecite" style="border: none; padding-left: 4%" {{!}} {{#if:{{{4|{{{author|{{{نویسنده|<noinclude>منبع</noinclude>}}}}}}}}}|<p style="font-size: smaller; text-align: left;"><cite style="font-style: normal;">—{{{4|{{{author|{{{نویسنده}}}}}}}}}{{#if:{{{5|{{{source|{{{منبع|{{{publication|{{{نشریه|<noinclude>منبع</noinclude>}}}}}}}}}}}}}}}|، {{{5|{{{source|{{{منبع|{{{publication|{{{نشریه}}}}}}}}}}}}}}}}}</cite></p>}}<br />
}}<br />
|}<!-- {{subst:FULLPAGENAME}} -->{{#if:{{NAMESPACE}}||{{#if:{{{4|{{{author|{{{نویسنده|}}}}}}}}}{{{5|{{{source|{{{منبع|{{{publication|{{{نشریه|}}}}}}}}}}}}}}}|[[Category:Articles with attributed pull quotes]]}}}}<noinclude><br />
{{توضیحات}}<br />
</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%AC%D8%B9%D8%A8%D9%87_%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF/%D8%AA%D9%88%D8%B6%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA&diff=23313الگو:جعبه گفتاورد/توضیحات2019-02-05T14:03:08Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>{{زیرصفحه توضیحات}}<br />
<br />
== طرز استفاده ==<br />
{{چپچین}}<br />
The '''{{tlx|quote box}}''' template allows you to easily put a quote (and its source) inside a box, with flexible control over bordering, background color, alignment, and other features. The box itself is floating div, which (like images) can appear on the right or left or across the entire page. Article text will wrap around the div in the first two cases. This is useful in articles which are short on images and need some graphic-like element, or where an important or interesting quote wants to be presented in a way that sets it off from the surrounding text.<br />
<br />
'''Caution:''' this is a div-based template, and may break if indented using wikitext syntax. This is a current limitation of the wikipedia HTML parsing software.<br />
{{پایان چپچین}}<br />
== نمونه ==<br />
<br />
<br />
=== خالی ===<br />
<br />
<PRE><br />
{{جعبه گفتاورد<br />
|عنوان = <br />
|گفتاورد = <br />
|منبع = <br />
|تراز = <br />
|عرض = <br />
|حاشیه = <br />
|اندازه قلم = <br />
|رنگ پسزمینه = <br />
|شکلبندی = <br />
|پسزمینه عنوان = <br />
|رنگ قلم عنوان = <br />
|شکلبندی عنوان = <br />
|تراز گفتاورد = <br />
|شکلبندی گفتاورد = <br />
|گیومه گفتاورد = <br />
|تراز منبع = <br />
|شکلبندی منبع = <br />
}}<br />
</PRE><br />
<br />
=== به همراه توضیحات ===<br />
<br />
<PRE><br />
{{جعبه گفتاورد<br />
|عنوان= <!-- عنوان گفتاورد --><br />
|گفتاورد= <!-- متن گفتاورد --><br />
|منبع= <!-- منبع گفتاورد --><br />
|تراز= <!-- چپ، راست، وسط --><br />
|عرض= <!-- به پیکسل (مثلا ۱۰۰px) --><br />
|حاشیه= <!-- به پیکسل (مثلا ۱۰px) --><br />
|اندازه قلم= <!-- به پیکسل (مثلا ۲۰px) --><br />
|رنگ پسزمینه = <!-- قرمز، سبز، آبی، خاکستری، سفید، یا کد رنگ مربوطه مانند: #ffffff --><br />
|شکلبندی = <!-- <!-- دستورات سی اس اس --><br />
|پسزمینه عنوان = <!-- قرمز، سبز، آبی، خاکستری، سفید، یا کد رنگ مربوطه مانند: #ffffff --><br />
|رنگ قلم عنوان= <!-- رنگ خط عنوان --><br />
|شکلبندی عنوان = <!-- برای غیر فعال بودن خالی بگذارید در غیر این صورت با یک حرف پر کنید --><br />
|تراز گفتاورد= <!-- چپ، راست، وسط --><br />
|شکلبندی گفتاورد = <!-- دستورات سی اس اس --><br />
|گیومه گفتاورد = <!-- برای غیر فعال بودن خالی بگذارید در غیر این صورت با یک حرف پر کنید --><br />
|تراز منبع = <!-- چپ، راست، وسط --><br />
|شکلبندی منبع = <!-- دستورات سی اس اس --><br />
}}<br />
</PRE><br />
<br />
{{چپچین}}<br />
Various example codes and their results. For more intricate examples see [[:en:Template:Quote_box/examples]]<br />
{{پایان چپچین}}<br />
<br />
== توضیحات ==<br />
{{چپچین}}<br />
<br />
'''Basic parameters'''<br />
* title عنوان= Optional title to appear at the top of the quote box<br />
* quote نقلقول= The quote or text to be displayed in the box<br />
* source منبع= Optional source of the quote (author, publication, etc.)<br />
<br />
'''Main box styling'''<br />
* align تراز- Alignment of the quote box on the page - left/right/center. Defaults to right alignment.<br />
* width عرض- The width of the quote box. Defaults to the width of the quote included.<br />
* border حاشیه- The width of the quote box border. Defaults to 1px. Remeber to include 'px' or 'em' to specify the correct width.<br />
* fontsize اندازه خط- The fontsize of the quote box text. Defaults to ۸۸٪.<br />
* bgcolor رنگ پسزمینه- The RGB background color of the box. Defaults to #F9F9F۹ (light gray)<br />
* style شکلبندی- A generic CSS style parameter. Entries in this parameter supersede any duplicates in the preceding parameters<br />
<br />
'''Title styling'''<br />
* title_bg پسزمینه عنوان- The RGB background color of the title. Defaults to #F9F9F۹ (light gray)<br />
* title_fnt رنگ خط عنوان- The title font color. Defaults to black<br />
* tstyle ت شکلبندی- A generic CSS style parameter. Entries in this parameter supersede any duplicates in the preceding title parameters<br />
<br />
'''Quote styling'''<br />
* qalign تراز نقلقول- Alignment of the quote element - left/right/center. Defaults to left<br />
* qstyle شکلبندی نقلقول- A generic CSS style parameter. Entries in this parameter supersede any duplicates in the preceding quote parameters<br />
* quoted گیومه نقلقول- If this parameter evaluates to true (is not 0, false, or empty) the quote box will enclose the quote in ''fat-quotes''. Use judiciously, and read the [[:en:wp:MOS|Manual of Style]].<br />
<br />
'''Source styling'''<br />
* salign تراز منبع- Alignment of the source element - left/right/center. Defaults to the value of qalign.<br />
* sstyle شکلبندی منبع- A generic CSS style parameter. Entries in this parameter supersede any duplicates in the preceding source parameters<br />
<br />
{{پایان چپچین}}<br />
<br />
<br />
===Examples===<br />
<br />
==== Floating and wrapping ====<br />
'''Minimal code, defaults to floating right and minimal عرض:'''<br />
<br />
<PRE><br />
{{جعبه نقلقول<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
}}<br />
{{LI}}<br />
</PRE><br />
<br />
{{جعبه نقلقول<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
}}<br />
{{LI}}<br />
{{Clear}}<br />
<br />
'''Floating right:'''<br />
<br />
<PRE><br />
{{جعبه نقلقول<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
|عرض = 50%<br />
|تراز = right<br />
}}<br />
{{LI}}<br />
</PRE><br />
<br />
{{جعبه نقلقول<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
|عرض = 50%<br />
|تراز = right<br />
}}<br />
{{LI}}<br />
{{Clear}}<br />
<br />
'''Floating left:'''<br />
<br />
<PRE><br />
{{جعبه نقلقول<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
|عرض = 50%<br />
|تراز = left<br />
}}<br />
{{LI}}<br />
</PRE><br />
<br />
{{جعبه نقلقول<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
|عرض = 50%<br />
|تراز = left<br />
}}<br />
{{LI}}<br />
{{Clear}}<br />
<br />
'''Centered (but not floating any more):'''<br />
<br />
<PRE><br />
{{جعبه نقلقول<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
|عرض = 50%<br />
|تراز = وسط<br />
}}<br />
{{LI}}<br />
</PRE><br />
<br />
{{جعبه نقلقول<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
|عرض = 50%<br />
|تراز = وسط<br />
}}<br />
{{LI}}<br />
{{-}}<br />
<br />
==== Fat-نقلقولs ====<br />
'''Using fat-نقلقولs:'''<br />
<PRE><br />
{{جعبه نقلقول<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
|نقلقولd = 1<br />
}}<br />
</PRE><br />
<br />
{{جعبه نقلقول<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
|نقلقولd = 1<br />
}}<br />
{{-}}<br />
==== نقلقول alignment ====<br />
<PRE><br />
{{جعبه نقلقول<br />
|عنوان = Centered نقلقول<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
|تراز نقلقول = وسط<br />
}}<br />
</PRE><br />
<br />
{{جعبه نقلقول<br />
|عنوان = Centered نقلقول<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
|تراز نقلقول = وسط<br />
}}<br />
{{-}}<br />
<PRE><br />
{{جعبه نقلقول<br />
|عنوان = Left عنوان, right نقلقول<br />
|ت شکلبندی = text-align: left;<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
|تراز نقلقول = right<br />
}}<br />
</PRE><br />
<br />
{{جعبه نقلقول<br />
|عنوان = Left عنوان, right نقلقول<br />
|ت شکلبندی = text-align: left;<br />
|نقلقول = Cry "Havoc," and let slip the dogs of war.<br />
|منبع = [[ویلیام شکسپیر]], ''[[Julius Caesar (play)|Julius Caesar]]'', Act III, Scene I.<br />
|تراز نقلقول = right<br />
}}<br />
<br />
== جستارهای وابسته ==<br />
<br />
<includeonly><br />
<!-- ردهها و میانویکی را در اینجا اضافه کنید--><br />
<br />
[[رده:الگو:ویرایشی]]<br />
</includeonly></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%AC%D8%B9%D8%A8%D9%87_%D9%86%D9%82%D9%84%E2%80%8C%D9%82%D9%88%D9%84&diff=23311الگو:جعبه نقلقول2019-02-05T14:03:04Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>#تغییرمسیر [[الگو:جعبه گفتاورد]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:Tlx&diff=23309الگو:Tlx2019-02-05T14:03:03Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>#تغییرمسیر [[الگو:الگوب]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:LI&diff=23307الگو:LI2019-02-05T14:03:02Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>#تغییرمسیر [[الگو:طرحنما]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:Ifempty&diff=23305الگو:Ifempty2019-02-05T14:03:02Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>#تغییرمسیر [[الگو:If empty]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:If_empty&diff=23303الگو:If empty2019-02-05T14:03:02Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div><includeonly>{{{{{|safesubst:}}}#if:{{{1|}}}<br />
| {{{1}}}<br />
| {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{2|}}}<br />
| {{{2}}}<br />
| {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{3|}}}<br />
| {{{3}}}<br />
| {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{4|}}}<br />
| {{{4}}}<br />
| {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{5|}}}<br />
| {{{5}}}<br />
| {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{6|}}}<br />
| {{{6}}}<br />
| {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{7|}}}<br />
| {{{7}}}<br />
| {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{8|}}}<br />
| {{{8}}}<br />
| {{{{{|safesubst:}}}#if:{{{9|}}}<br />
| {{{9}}}<br />
}}<br />
}}<br />
}}<br />
}}<br />
}}<br />
}}<br />
}}<br />
}}<br />
}}</includeonly><noinclude><br />
<br />
{{توضیحات}}<br />
<!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --><br />
</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:Clear&diff=23301الگو:Clear2019-02-05T14:03:01Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>#تغییرمسیر [[الگو:پاککن]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%AC%D8%B9%D8%A8%D9%87_%DA%AF%D9%81%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF&diff=23299الگو:جعبه گفتاورد2019-02-05T14:03:01Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div><div class="quotebox {{{کلاس|}}}" style="<br />
{{#switch: {{{تراز|چپ}}}<br />
| وسط = margin: auto; <br />
| چپ = float: left; clear: left; margin: 0.5em 1.4em 0.8em 0;<br />
| هیچ = <br />
| float: right; clear: right; margin: 0.5em 0 0.8em 1.4em; <br />
}} <br />
{{#if:{{{عرض|<noinclude>1</noinclude>}}} | width: {{formatnum:{{{عرض|<noinclude>30em</noinclude>}}}|R}};}} <br />
padding: 6px; <br />
border: {{#if: {{{حاشیه|}}}|{{formatnum:{{{حاشیه}}}|R}}|1px}} solid #a2a9b1; <br />
font-size: {{#if: {{{اندازه قلم|}}}|{{formatnum:{{{اندازه قلم}}}|R}}|88%}}; <br />
{{#if: {{{رنگ پسزمینه|}}}|background-color: {{{رنگ پسزمینه}}}|background-color: #F9F9F9}}; <br />
{{{شکلبندی|}}}"><br />
{{#if:{{{عنوان|<noinclude>1</noinclude>}}}<br />
|<div class="{{{کلاس عنوان|}}}" style="<br />
{{#if: {{{پسزمینه عنوان|}}}|background-color: {{{پسزمینه عنوان}}}|{{#if: {{{پسزمینه|}}}|background-color: {{{پسزمینه}}}|background-color: #F9F9F9}}}}; <br />
{{#if: {{{قلم عنوان|}}}|color: {{{قلم عنوان}}}|color: black}}; <br />
text-align: center; <br />
font-size: larger; <br />
font-weight: bold; <br />
{{{شکلبندی عنوان|}}}">{{{عنوان|<noinclude>عنوان آزمایشی</noinclude>}}}</div> <br />
}}<br />
<div class="{{{کلاس نقل قول|{{{کلاس نقلقول|{{{کلاس گفتاورد|}}}}}}}}}" style="<br />
position: relative; <br />
text-align: {{#switch:{{Ifempty|{{{تراز نقل قول|{{{تراز نقلقول|}}}}}}|{{{تراز ارتفاع|}}}|راست}}<br />
|چپ = left<br />
|وسط = center<br />
|#default = right }}; <br />
{{{شکلبندی نقل قول|{{{شکلبندی نقلقول|{{{شکلبندی گفتاورد|}}}}}}}}}"><br />
<div {{#if:{{{گیومه نقل قول|{{{گیومه نقلقول|{{{گیومه گفتاورد|}}}}}}}}}|style="margin:0px 2em;"}}><br />
{{{نقل قول|{{{نقلقول|{{{گفتاورد|{{{1|<noinclude>{{طرحنما}}</noinclude>}}} }}} }}} }}}<br />
</div><br />
{{#if:{{{گیومه نقل قول|{{{گیومه نقلقول|{{{گیومه گفتاورد|}}}}}}}}}<br />
|<div style="<br />
position: absolute; <br />
right: 0px; top: 0px; <br />
text-align: right; <br />
font-family:'Times New Roman',serif; <br />
font-weight:bold; <br />
font-size: large; <br />
color: gray;">«</div><br />
<div style="<br />
position: absolute; <br />
left: 0px; bottom: 0px; <br />
text-align: right; <br />
font-family:'Times New Roman',serif; <br />
font-weight:bold; <br />
font-size: large; <br />
color: gray;">»</div><br />
}}</div><br />
<div style="<br />
text-align: {{#switch:{{Ifempty|{{{تراز منبع|}}}|{{{تراز نقل قول|{{{تراز نقلقول|{{{تراز گفتاورد|}}}}}}}}}|{{{تراز ارتفاع|}}}|راست}}<br />
|چپ = left<br />
|وسط = center<br />
|#default = right }};<br />
{{{شکلبندی منبع|}}}">{{{منبع|{{{2|<noinclude>--منبع</noinclude>}}} }}}</div><br />
</div><noinclude><br />
{{توضیحات}}<br />
</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87/%DB%B2%DB%B6_%D8%AF%DB%8C/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7&diff=21847ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۶ دی/مناسبتها2019-01-15T15:00:27Z<p>درویش خرسند: </p>
<hr />
<div>* ۱۳۵۷ - فرار محمدرضا پهلوی از ایران</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87/%DB%B2%DB%B6_%D8%AF%DB%8C&diff=21846ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۶ دی2019-01-15T14:58:39Z<p>درویش خرسند: </p>
<hr />
<div>{{ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۶ دی/پرونده}}<br />
{{ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۶ دی/مناسبتها}}<br />
; زادروزها<br />
{{ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۶ دی/زادروزها}}<br />
; درگذشتها<br />
{{ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۶ دی/درگذشتهها}}<br />
; رویدادها<br />
{{ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۶ دی/رویدادها}}</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA:%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%D9%87/%DB%B2%DB%B5_%D8%AF%DB%8C&diff=21844ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۵ دی2019-01-15T14:54:32Z<p>درویش خرسند: </p>
<hr />
<div>{{ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۵ دی/پرونده}}<br />
{{ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۵ دی/مناسبتها}}<br />
; زادروزها<br />
{{ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۵ دی/زادروزها}}<br />
; درگذشتها<br />
{{ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۵ دی/درگذشتهها}}<br />
; رویدادها<br />
{{ویکیادبیات:یادبودهای برگزیده/۲۵ دی/رویدادها}}</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D8%B4%D8%B9%D8%B1&diff=21841الگو:پایان شعر2019-01-15T14:38:00Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>{{#اگر:{{{1|}}}|<tr><td colspan="3" style="text-align: left">&#8212;&nbsp;{{{1|}}}</td></tr>}}</table></div><noinclude><br />
این الگو برای پایان دادن به شعر استفاده میشود. برای آشنایی با طرز استفاده از آن به [[:الگو:شعر|این صفحه]] مراجعه کنید.<br />
[[رده:الگو:شعر|پایان شعر]]<br />
{{pp-template}}</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D8%B9&diff=21839الگو:مصراع2019-01-15T14:38:00Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div><includeonly><tr><td class="b" colspan="3" {{#if:{{{سبک|}}}|style="{{{سبک}}}"|}}><center><div class="beyt" style="width: 50%;">{{{1}}}</div></center></td></tr></includeonly><noinclude><br />
این الگو برای افزودن یک مصراع به شعر به کار میرود. برای آشنایی با طرز استفاده از آن به [[:الگو:شعر|این صفحه]] مراجعه کنید.<br />
<br />
[[رده:الگو:شعر|ب]]<br />
{{pp-template}}</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D9%85&diff=21837الگو:م2019-01-15T14:38:00Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>#تغییرمسیر [[الگو:مصراع]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B4%D8%B9%D8%B1/%D8%AA%D9%88%D8%B6%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA&diff=21835الگو:شعر/توضیحات2019-01-15T14:37:59Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>{{زیرصفحه توضیحات}}<br />
این الگو برای نمایش اشعار به کار میرود.<br />
<br />
=== کاربرد ===<br />
قبل از بیتهای شعر باید از الگوی <nowiki>{{شعر}}</nowiki> استفاده کنید.برای هر بیت از شعر به صورت زیر از الگوی '''ب''' (مخفف ''بیت'') استفاده کنید:<br />
<br />
<nowiki>{{ب|مصراع اول|مصراع دوم}}</nowiki><br />
<br />
در پایان شعر نیز باید از الگوی <nowiki>{{پایان شعر}}</nowiki> استفاده کنید.<br />
<br />
این الگو برای نوشتن شعر در ویکیپدیا به کار میآید.<br />
<br />
=== نمونه ===<br />
دستورهای زیر:<br />
<pre><br />
{{شعر}}<br />
{{ب|دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند|واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند}}<br />
{{م|بیخود از شعشهٔ پرتو ذاتم گردند}}<br />
{{م|باده از جام تجلی صفاتم دادند}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
</pre><br />
=== نمونه نستعلیق ===<br />
*نکته: در صورت استفاده از نستعلیق {{الگو|دارای نستعلیق}} را استفاده کنید تا اگر کاربر فونت نستعلیق را ندارد از آن را نصب و استفاده نماید.<br />
{{دارای نستعلیق}}<br />
<br />
دستورات زیر:<br />
<pre><br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب|دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند|واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند}}<br />
{{م|بیخود از شعشهٔ پرتو ذاتم گردند}}<br />
{{م|باده از جام تجلی صفاتم دادند}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
</pre><br />
چنین نتیجه میدهد:<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب|دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند|واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند}}<br />
{{م|بیخود از شعشهٔ پرتو ذاتم گردند}}<br />
{{م|باده از جام تجلی صفاتم دادند}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
=== نکات استفاده ===<br />
* برای نوشتن به شکل نستعلیق با این الگو آن را به صورت <nowiki>{{شعر|نستعلیق}}</nowiki> به کار بگیرید.<br />
* اگر میخواهید که برای شعر سبک اضافهای به کار بگیرید از <code>|سبک</code> استفاده کنید.<br />
*:برای رنگ پشتزمینه دلخواه <nowiki>{{شعر|سبک=background: blue}}</nowiki><br />
*:رنگ دلخواه برای متن <nowiki>{{شعر|سبک=color: white}}</nowiki><br />
*:برای قرار نگرفتن در وسط <nowiki>{{شعر|سبک=margin: 0}}</nowiki><br />
نمونهای از ترکیب هر سه:{{سخ}}<br />
<pre><br />
{{شعر|سبک=background: blue; margin: 0; color: white}}<br />
{{ب|دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند|واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
</pre><br />
<br />
{{شعر|سبک=background: blue; margin: 0; color: white}}<br />
{{ب|دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند|واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
<br />
* برای اشاره به منبع شعر میتوانید به الگو {{الگوی|پایان شعر}} یک پارامتر بدهید.<br />
<br />
نمونه:<br />
<br />
<pre><br />
{{شعر|سبک=background: blue; margin: 0; color: white}}<br />
{{ب|دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند|واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند}}<br />
{{پایان شعر|غزلیات حافظ}}<br />
</pre><br />
<br />
{{شعر|سبک=background: blue; margin: 0; color: white}}<br />
{{ب|دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند|واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند}}<br />
{{پایان شعر|غزلیات حافظ}}<br />
<br />
=== الگوهای مرتبط ===<br />
* [[الگو:مصراع]] برای نوشتن تک مصراعها<br />
* [[الگو:بیت]] برای نوشتن بیتها<br />
* [[الگو:پایان شعر]] برای تمام کردن الگو</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C_%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%82&diff=21833الگو:دارای نستعلیق2019-01-15T14:37:57Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>{{ambox<br />
|type=style<br />
|image=[[پرونده:Khatt-e Nastaliq.jpg|50px]]<br />
|text= این صفحه یا بخش حاوی متن نستعلیق است. بدون قلم (فونت) مناسب، ممکن است به جای خط نستعلیق نوشته را با خط عادی ببینید. {{سرخط}} <small>قلم نستعلیق را میتوانید از [http://www.parsilatex.com/joomla/index.php/remository/Fonts/%D9%81%D9%88%D9%86%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%82-(Iran-Nastaliq-Font)/ اینجا] دانلود کنید.</small><br />
}}<noinclude><br />
{{documentation}}<br />
</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%A8%DB%8C%D8%AA&diff=21831الگو:بیت2019-01-15T14:37:54Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div><includeonly><tr><td class="b" {{#if:{{{سبک|}}}|style="{{{سبک}}}"|}}><span class="beyt">{{{1}}}</span></td><!--<br />
--><td style="width:2em;{{{سبک|}}}"></td><!--<br />
--><td class="b" {{#if:{{{سبک|}}}|style="{{{سبک}}}"|}}><span class="beyt">{{{2}}}</span></td></tr></includeonly><noinclude><br />
{{توضیحات|الگو:شعر/توضیحات}}<br />
<br />
[[رده:الگو:شعر|ب]]<br />
{{pp-template|small=yes}}</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%A8&diff=21829الگو:ب2019-01-15T14:37:53Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>#تغییرمسیر [[الگو:بیت]]</div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:Ambox&diff=21827الگو:Ambox2019-01-15T14:37:53Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div>{{#invoke:Message box|ambox}}{{#ifeq:{{{small}}}|right|[[رده:مقالهها با جعبههای پیامی کوچک]]}}<noinclude><br />
{{توضیحات}}<br />
<!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --><br />
</noinclude></div>درویش خرسندhttps://wikiadabiat.net/index.php?title=%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88:%D8%B4%D8%B9%D8%B1&diff=21825الگو:شعر2019-01-15T14:37:51Z<p>درویش خرسند: ۱ نسخه واردشده</p>
<hr />
<div><includeonly><div class="poem"><table class="{{#ifeq:{{{1|}}}|نستعلیق|nastaliq}}" style="margin: 0 auto; {{{سبک|}}}"></includeonly><noinclude><br />
{{توضیحات}}<br />
[[رده:الگو:شعر|شعر]]<br />
</noinclude></div>درویش خرسند