یحیی مهدوی

از ویکی‌ادبیات
پرش به: ناوبری، جست‌وجو
یحیی مهدوی
زادروز 1287
تهران
مرگ 23 تیر1379
تهران
ملیت ایران
پیشه مترجم و استاد دانشگاه

یحیی مهدوی متولد سال ۱۲۸۷ در تهران، استاد فلسفه دانشگاه تهران و از اولین مترجمان آثار فلسفی به زبان فارسی بود.

* * * * *

یحیی مهدوی چند سال ابتدایی از تحصیلاتش را نزد معلمان خصوصی در منزل گذارند وبعد از یک سال تحصیل در مدرسه دارالفنون،در سال 1307 درشعبه فلسفه و ادبیات مدرسه دارالمعلمین عالی به ادامه تحصیل پرداخت، ودر خرداد سال 1310 در این مدرسه فارغ التحصیل شد. در دوران تحصیل از محضر استادی چون :حسین گل گلاب،مسعود کیهان،میرزاعبدالعظیم خان قریب،دکتر رضازاده شفق،بدیع الزمان فروزان فر،ملک الشعرای بهار،میرزا عباس خان اقبال آشتیانی، آقا شیخ محمد سنگلچی،سید محمد کاظم عصار استفاده نمود.در شهریور سال 1310 جزو محصلان اعزامی برای تحصیل به فرانسه رفت و در آنجادر دانشگاه های استراسبورگ ومن پلیه و پاریس در محضر اساتید نامداری چون: دکتر ژرژ بلندل،هالب واکس،بوگله،پل گیوم،دکتر هانری والن،لئون برنشویک،امیل برهیه،آلبر ریو،آبل ری وآندره لالاند حاضر شد.در تابستان 1317 به ایران مراجعت کرد وپس از دوسال خدمت نظام وظیفه در اردیبهشت 1320 به تدریس فلسفه در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران پرداخت و پنج سال بعد به مقام استادی در دانشگاه نائل آمد. در مهرماه 1352 بازنشسته شد. [۱]

محتویات

داستانک

داستانک‌های انتشار

داستانک عشق

داستانک استاد

برای آموختن حسن خط معلمی داشت و تمرین خوشنویسی را تا اواخر عمر ادامه داد تا جایی که در نوشتن خط نستعلیق خطاطی چیره دست شد.

داستانک شاگرد

داستانک مردم

ده تا بیست مطلب از مجلات دورهٔ خود

داستانک‌های دشمنی

داستانک‌های دوستی

داستانک‌های قهر

داستانک‌های آشتی‌ها

داستانک نگرفتن جوایز

داستانک سیاست

دکتر یحیی مهدوی هیچ گاه در پی کار سیاست یا شرکت در هیأت دولت نبود. فقط در زمان دکتر مصدق به پیشنهاد و دعوت دکتر غلامحسین صدیقی، برای دولت دوم مصدق، دکتر مهدوی قبول مسئولیت وزارت فرهنگ کرد و توسط دکتر صدیقی به دکتر مصدق معرفی شد و طرفین استقبال کردند. چهارشنبه 25تیرماه 1331_«صبح ساعت هشت، به خدمت آقای دکتر مصدق رسیدم و آقای دکتر یحیی مهدوی استاد دانشگاه را که از قبل به سمت وزارت فرهنگ معرفی کرده بودم، به خدمت آقای دکتر بردم؛ حسن استقبال کردند. بعد، آقای دکتر مهدوی خارج شدند» ( قول از دکتر حسین صدیقی) ولی پس از حوادث منتهی به واقعه ی سی ام تیرماه 1331، تغییرات دیگری انجام شد. دکتر صدیقی در یاداشتی شرح می دهد: «آقای دکتر مصدق گفتند پس چه کسی می تواند آنجا را اداره کند. گفتم به عقیده ی من دکتر یحیی مهدوی استاد دانشگاه، که هم عالم به امور فرهنگ است، هم درستکار و هم شجاع و هم صمیمی نسبت به شما و سیاست شما. گفتند این موضوع را مطالعه می کنم و به شما خبر می دهم. لکن،این موضوع را به کسی نباید گفت و خود شما وزارت کشور را قبول کنید.»

داستانک‌های مذهب و ارتباط با خدا

داستانک‌های عصبانیت، ترک مجلس، مهمانی‌ها، برنامه‌ها، استعفا و مشابه آن

داستانک نحوهٔ مرگ، بازتاب خبر مرگ در روزنامه‌ها و مجلات و نمونه‌هایی از آن

داستانک‌های دارایی

داستانک‌های زندگی شخصی

داستانک برخی خاله‌زنکی‌های شیرین (اشک‌ها و لبخندها)

داستانک شکایت‌هایی از دیگران کرده به محاکم و شکایت‌هایی که از او شده

داستانک‌های مشهور ممیزی

داستانک‌های مربوط به مصاحبه‌ها، سخنرانی‌ها و حضور رادیو یا تلویزیون یا فضای مجازی همراه ارايه نمونه‌هایی از آن برای بخش شنیداری و تصویری

عکس سنگ‌قبر و داستانکی از تشییع جنازه و جزيیات آن

داستان‌های دیگر

یکی از عادات مهدوی نوشتن بیت یا ابیاتی بر روی برگ نخست یا صفحه عنوان کتابهایش بوده است. این عادت علاوه بر این که حاکی از علاقه وافر مهدوی به شعر است ، طبع نازک و روح لطیف و دقت نطرهای فیلسوف عالی قدر را نشان می دهد.

زندگی و تراث

سوانح عمر

  • ۱۲۸۷ زادهٔ سال ۱۲۸۷ در تهران
  • ۱۳۰۷ فارغ التحصیل از دارالفنون
  • ۱۳۱۰ اعزام به فرانسه از طرف دولت
  • ۱۳۱۱ درگذشت پدر
  • ۱۳۱۷ بازگشت به وطن و شروع خدمت نظام وظیفه
  • ۱۳۱۹ پایان سربازی، دکتری ایشان به تصویب شورا عالی وزارت فرهنگ رسید
  • ۱۳۲۰ استخدام رسمی در دانشگاه تهران به عنوان دانشیار
  • ۱۳۲۲ انتشار کتاب جامعه شناسی یا علم الاجتماع
  • ۱۳۳۳ انتشار کتاب فهرست نسخه های مصنفات ابن سینا
  • ۱۳۳۶ ریاست گروه فلسفه دانشگاه تهران
  • ۱۳۴۹ با ارسال نامه ای به ریاست دانشگاه تهران در چهارم خرداد کتابخانه شخصی اش را وقف دانشگاه کرد.
  • ۱۳۵۲ بازنشستگی از دانشگاه، اما پس از بازنشستگی نیز به تدریس در دانشگاه می پرداخت.
  • ۱۳۷۶انتشار کتاب شکاکان یونان
  • ۱۳۷۸اعلام آمادگی برای انتقال کتابخانه به دانشگاه تهران
  • ۱۳۷۹ ۲۳تیر ماه در تهران درگذشت.

کودکی و نوجوانی، جوانی، پیری

شخصیت و اندیشه

زمینهٔ فعالیت

یادمان و بزرگداشت‌ها

از نگاه دیگران (چند دیدگاه مثبت و منفی)

نظرات فرد دربارهٔ خودش و آثارش

تفسیر خود از آثارش

موضع‌گیری‌های او دربارهٔ دیگران

همراهی‌های سیاسی

مخالفت‌های سیاسی

نامه‌های سرگشاده

نام‌های دسته‌جمعی

بیانیه‌ها

جملهٔ موردعلاقه در کتاب‌هایش

جمله‌ای از ایشان

نحوهٔ پوشش

تکیه‌کلام‌ها

خلقیات

کتابخانه یحیی مهدوی

مجموعه کتابخانه یحیی مهدوی بالغ بر 5000جلد کتاب و نشریه است. بیشتر کتاب ها در حوزه فلسفه، تاریخ و ادبیات هستند. در این مجموعه در حدود 3000 جلد کتاب و نشریه به زبان فارسی و در حدود 2000 جلد کتاب به زبان فرانسه، انگلیسی و آلمانی وجود دارد. مجموعه کتابهای فرانسه این کتابخانه که بیشتر در زمینه فلسفه اروپا هستند از جمله ویژگی های ارزنده کتابخانه است که بر غنای مجموعه کتاب های زبان فرانسه افزوده است. در این کتابخانه 24 جلد کتاب چاپی سنگی و 13 نسخه عکسی وجود دارد. نسخه های عکسی عبارت اند از:اشارات التفسیر فی بشارات التذکیر ، تاریخ طبری، ترجمه الاشارات، التقعلیقات، تفسیر بصائر یمینی، تفسیر سور آبادی، تفسیر سوره کهف، الحکمه الشرقیه لابن سینا، شاهنامه، شفا ابن سینا(بخش الهیات)، مجموعه رسائل ابن سینا. یکی از برترین ویژگی های این مجموعه شیوه نگهداری و پاکیزگی آن است. بیشتر کتاب های فرانسه و تعدادی از کتابهای فارسی این مجموعه ترجمه شده اند و در قسمت پایین عطف حروف اختصاری((ی.م)) در کتاب های فارسی و ((y.m)) در کتاب های لاتین دیده می شود. صحافی کتاب های لاتین توسط فردریش لانکامرر(1301_1380) صورت گرفته است. لانکامرر بیانگذار صفاحی نوین در ایران می باشد ، که آقای ایرج افشار او را صحاف نامور و صحاف هنرمند نامیده است. در بخش کتاب های فارسی و عربی جزوه های هم موضوع یا نزدیک به هم در یک مجلد صحافی شده اند ، و به این ترتیب آثار کمیاب و ارزشمندی حفظ گردیده است. از جمله چندین مجلد آثار مربوط به ابن سینا که از زمینه های مورد علاقه مهدوی بوده و از شاخص های این مجموعه است، مانند جزواتی که انجمن آثار ملی به یادگار جشن هزاره ابوعلی سینا در سال 1331 منتشر کرده که در چند مجلد صحافی شده است. همچنین مقالات مینوی ، نه رساله درباره ابن سینا ، هفده مقاله ، مجموعه پانزده رساله و مقاله ، سیزده مقاله و رساله از مینوی و دیگراناز این گونه مجلدات صحافی شده است. گاه نیز جزوه هایی با موضوعات متفاوت، به جهت حفظ و نگه داری مطلوب این گونه آثار با هم صحافی شده است. در این کتابخانه کتاب های مرجع رجالی، مانند طبقات الشافعیه، اعیان الشریعه ، وفات الاعیان، اعلام زرکلی و معجم الادباوجود دارد و وجود تفاسیر گوناگون، تعدادی کتب پزشکی قدیم و فهرست های مختلف نسخه های خطی از دیگر ویژگی های این کتابخانه است.

یادداشت ها

از ویژگی های شاخص این کتابخانه وجود یادداشت های مختلف در درون کتاب هاست که یا به خط خود مهدوی است و یا به یادداشت اهدای دیگران است که کتاب را به او تقدیم کرده اند

یادداشت های به خط مهدوی

این یادداشت هاعبارتند از : یادداشت های تملک ، خرید ، اهدا و نگهداری.

  1. تملک:در ابتدا و انتهای بیشتر کتاب ها امضای مهدوی به نام کامل ، تاریخ و مکان دیده می شود که تعلق کتاب را به کتابخانه او نشان می دهد که در این کتاب ها جملاتی مانند: «متعلق بحقیر است»، «از مستملکات حقیر است»، «نسخه خودم است برای تصحیح اغلاط» و... دیده می شود.
  2. خریداری:در برخی کتاب ها تاریخ، محل خریداری و گاه قیمت کتاب نوشته شده است. این کتابها از کتابخانه ها و کتاب فروشی ها و کتابفروشی های اقبال، تهران، ایرانشناسی(پرشین)، ترقی، دانش، بنگاه کتاب، ابن سینا، بروخیم و دادیان بین سالهای 1308 تا 1366 و از شهر های تهران، اصفهان و پاریس خریداری شده است.
  3. اهدا:در برخی کتاب ها که به مهدوی اهدا شده است اما امضا اهدا کننده در آنها وجود ندارد، مهدوی به خط خود نام اهدا کننده و تاریخ آن را نوشته است.

وقف کتابخانه شخصی

یحیی مهدوی کتابخانه شخصی خود را در چهارم خرداد 1349 طی نامه ای به کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران وقف کرد، مشروط به اینکه کتاب ها تا زمان حیات وی ، به منظور استفاده علمی، نزد وی به امانت بماند.[۲] متن نامه رئیس وقت دانشگاه تهران،علینقی عالیخانی، در پاسخ به نامه مهدوی واعلام وصول دانشگاه چنین است:

مهدوی در سال1378،یک سال پیش از در گذشت،آمادگی خود را برای انتقال کتابخانه اش اعلام کرد، سرانجام در تابستان سال 1383 این کتابخانه به کتابخانه ی مرکزی انتقال یافت و در تالار خواجه نصیرالدین طوسی، تالار مختص نگه داری کتاب های کمیاب و مجموعه های ویژه، استقرار یافت.

گزارش جامعی از سفرها(نقشه همراه مکان‌هایی که به آن مسافرت کرده است)

برنامه‌های ادبی که در دیگر کشورها اجرا کرده است

ناشرانی که با او کار کرده‌اند

بنیان‌گذاری

استادان و شاگردان

علت شهرت

فیلم ساخته شده براساس

حضور در فیلم‌های مستند دربارهٔ خود

اتفاقات بعد از انتشار آثار

نام جاهایی که به اسم این فرد است

کاریکاتورهایی که درباره‌اش کشیده‌اند

مجسمه و نگاره‌هایی که از او کشیده‌اند

ده تا بیست مطلب نقل‌شده از نمونه‌های فوق از مجلات آن دوره

برگه‌هایی از مصاحبه‌های فرد

آثار و منبع‌شناسی

سبک و لحن و ویژگی آثار

تعهد، جایگزین میهن‌ دوستی

کارنامه و فهرست آثار

تألیفات

  1. جامعه شناسی یا علم الاجتماع ، تهران: [بینا] ،(1322)
  2. شکاکان یونان ، تهران:خوارزمی ،(1376)
  3. فهرست نسخه های مصنفات ابن سینا ، تهران:دانشگاه تهران ،(1333)

ترجمه ها

  1. بریه،امیل، تاریخ فلسفه:قرون وسطی در دوره تجدد، ترجمه و تلخیص یحیی مهدوی، تهران:خوارزمی،(1377)
  2. شاله،فیلیسین، شناخت روش علوم یا فلسفه، ترجمه یحیی مهدوی ،تهران:دانشگاه تهران ،(1344)
  3. فولکیه،پل، فلسفه عمومی یا مابعدالطبیعه بخش تمهیدی: مبحث انتقاد شناسی، ترجمه یحیی مهدوی، تهران:دانشگاه تهران،(1347)
  4. فولکیه،پل، هستی شناسی (بحث وجود)، ترجمه یحیی مهدوی ، تهران:نشر دانشگاهی،(1378)
  5. لایبنیتس،گاتفریدویلهلم، متادولوژی ، ترجمه یحیی مهدوی،تهران:خوارزمی ،(1375)
  6. وال،ژان، بحث در مابعدالطبیعه، ترجمه یحیی مهدوی، تهران:خوارزمی، (1370)
  7. ورنو،روژه، نگاهی به پدیدار شناسی و فلسفه های هست بودن، ترجمه یحیی مهدوی،تهران:خوارزمی،(1372)

تصحیحات

  1. بابا افضل کاشانی،محمد بن حسن، مصنفات ،به تصحیح واهتمام مجتبی مینوی و یحیی مهدوی، تهران:دانشگاه تهران،(1331_1337)
  2. ترجمه قصه های قرآن از روی نسخه موقوفه بر تربت شیخ جام، به سعی و اهتمام یحیی مهدوی و مهدی بیانی ، تهران:دانشگاه تهران،(1338)
  3. سورآبادی،عتیق بن محمد،چند قصه از چند سوره قرآن(سوره های :یوسف،بنی اسرائیل،کهف،مریم)،برگزیده از تفسیر عتیق نیشابوری،توسط یحیی مهدوی،تهران:دانشگاه تهران،(1338)

گردآوری و گزینش

  1. سورآبادی،عتیق بن محمد،قصص قرآن مجید،تهران:دانشگاه تهران،(1347)
  2. هفتاد مقاله:ارمغان فرهنگی به دکتر غلام حسین صدیقی، گردآورنده:یحیی مهدوی وایرج افشار،تهران:اساطیر،1369

مقالات

  1. مهدوی،یحیی،درباره ترجمه تفسیر طبری،یغما،سال اول(1327)،(ش 10):136_139
  2. مهدوی،یحیی،یاداشت درباره تفسیر جام،سخن،سال اول(3239)،(ش8):488_489
  3. مهدوی،یحیی،درباره اصلاح خط فارسی،سخن،سال اول(1322)،(ش2):379_382
  4. مهدوی،یحیی،تقسیر معروف به سور آبادی ونسخه تربت شیخ جام،ملاحظاتی درباره چند نسخه از چند تفسیر، مجله دانشکده ادبیات،سال13(1345)،(ش4):155_194
  5. مهدوی،یحیی،جداول تطبیقی فصولی از الهیات ونفس،فرهنگ ایران زمین،س27(1366)،ص1_6
  6. مهدوی،یحیی،از هزاره ای به هزاره دیگر.نقد و معرفی سه کتاب تازه از ترجمه های تألیفات ابن سینا منتشر شده در اروپا،آینده،س8(1361)،ص285_302
  7. مهدوی،یحیی،نگاهی به خاطرات دکتر غنی،آینده،س8(1361)،ص553_561
  8. مهدوی،یحیی،درباره دکتر غلامحسین صدیقی،آدینه،ش 59(خرداد1370)،ص73_74

جوایز و افتخارات

منبع‌شناسی (منابعی که دربارهٔ آثار فرد نوشته شده است)

بررسی چند اثر

ناشرانی که با او کار کرده‌اند

تعداد چاپ‌ها و تجدیدچاپ‌های کتاب‌ها

نوا، نما، نگاه

خواندنی و شنیداری و تصویری و قطعاتی از کارهای وی (بدون محدودیت و براساس جذابیت نمونه‌های شنیداری و تصویری انتخاب شود)

پانویس

  1. ( شرح حال استادان ممتاز)انتشارات دانشگاه تهران
  2. ایرج افشار، گزارش کتابخانه مرکزی و اسناد مربوط به سال 1349(تهران:نشریه کتابخانه مرکزی و اسناد دانشگاه تهران،1352)،ص 106

منابع

پیوند به بیرون