ویکی‌ادبیات:شیوه‌نامه

از ویکی‌ادبیات
پرش به: ناوبری، جست‌وجو

هدف این شیوه‌نامه یک‌دست‌سازی روش نگارش مقاله‌ها در ویکی‌ادبیات است؛ چراکه این کار به آسان‌تر یافتن مقاله‌ها، ویرایش آسان‌تر و آسان‌خوانی مقاله‌ها کمک خواهد کرد.

ضابطه‌های زیر نه لزوماً بهترین‌ها هستند و نه به‌هیچ‌وجه حرف آخر را می‌زنند؛ اما اگر همگان از شیوهٔ یکسانی پیروی کنند استفاده از ویکی‌ادبیات چه هنگام یافتن مقاله‌ها، چه هنگام ویرایش آن‌ها و چه هنگام خواندن مقاله‌ها آسان می‌شود.

نوشتن مقاله‌های سلیس، آگاه‌کننده و بی‌طرف بسیار مهم‌تر از قالب و شیوهٔ خاص ارائهٔ آن‌ها است. نویسندگان ناچار به رعایت همه (یا حتی هیچ‌کدام) از این ضابطه‌ها نیستند. از خوبی‌های ویکی‌نویسی این است که کمال مطلق لازم نیست.

کدگذاری

همهٔ حروف و علائم باید با استفاده از نویسهٔ صحیحشان در نوشته آورده شوند. کد نویسه‌های صحیح فارسی در http://www.isiri.gov.ir/portal/files/std/6219.htm استاندارد ملی ۶۲۱۹ ایران آمده‌است. درست «بی‌باک». غلط: بي باك}}».

آوردن عبارت‌های عربی

باید به‌خاطر سپرد که کد نویسهٔ بعضی حروف فارسی با معادل عربی آن‌ها متفاوت است. این نویسه‌ها بعضاً متفاوت هم نمایش داده می‌شوند. برای نمونه، ي عربی (با دو نقطه زیر آن) در استاندارد یونی‌کد با کد ۱۶۱۰ و ی فارسی (که در حالت آخر بدون نقطه است) با کد ۱۷۴۰ مشخص می‌شود. این دو نویسه از اساس متفاوت بوده و به‌هیچ‌وجه نباید به‌جای یکدیگر به‌کار روند؛ ازاین‌رو هنگام آوردن متنی به‌عربی (که قاعدتاً در آن نویسه‌های عربی به‌کار رفته‌ است) باید تمهید ویژه‌ای اندیشید.

برای آوردن عبارتی کوتاه به‌زبان عربی می‌توان از الگوی {{عبارت عربی|متن العربي}} استفاده کرد. برای آوردن عبارت‌های بلندتر یا استفاده از الگوهای گوناگون در داخل متن عربی یا هر دوی آن‌ها می‌توان چنین نوشت:

{{آغاز عربی}}
متن بلند با قابلیت استفاده از قالب‌های گوناگون.
{{پایان عربی}}

توجه کنید که در متن عربی باید از نویسه‌های خاص عربی استفاده کرد.

دستور خط

رعایت مفاد چاپ سیزدهم دستور خط فارسی مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی در متن‌ها ارجحیت دارد.

در بسیاری نکات دستور خط فارسی مبهم است یا توضیح نداده‌است. برای رفع این ابهام‌ها، باید به فرهنگ املایی خطّ فارسی: براساسِ دستور خطّ فارسی مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نوشتهٔ علی‌اشرف صادقی و زهرا زندی‌مقدم مراجعه کرد.

از قواعد بسیار مهم دستور خط فرهنگستان:

  1. برای ترکیب‌های اضافی و وصفی منتهی به «ه‍» ناملفوظ، مثل «خانهٔ بزرگ»، از نویسهٔ «ی روی ه‍» استفاده می‌شود. درست: «خانهٔ بزرگ». غلط: «خانه بزرگ»، «خانه ی بزرگ»، «خانه‌ی بزرگ»[۱]
    • لطفاً برای همزه روی ه از تک‌نویسهٔ ۀ استفاده نکنید. این نویسه استاندارد نیست و کاربرد آن در زبان‌هایی مثل اردوست. در بعضی از نسخه‌های قدیمی‌تر قلم‌ها این حرف‌به‌حرف پیشین نمی‌چسبد. درست: خانهٔ = خانه + ٔ . غلط: خانۀ = خان + ۀ
  2. علامت جمع ها هم به‌صورت بی‌فاصله و هم با فاصلهٔ مجازی به کلمهٔ جمع‌شونده می‌چسبد و هر دو صورت صحیح است:[۲] (کتابها و کتاب‌ها) در چند واژهٔ خاص حتماً با فاصلهٔ مجازی نوشته می‌شود. از این رو اگر همواره با فاصلهٔ مجازی نوشته شود مشکلی پیش نمی‌آید. در هیچ موردی ها با فاصلهٔ معمولی نوشته نمی‌شود: (کتاب ها) مواردی که حتماً از فاصلهٔ مجازی استفاده می‌شود از قرار زیرند:
    1. بعد از های ناملفوظ: خانه‌ها
    2. بعد از های ملفوظ که به حرف قبل بچسبد: تشبیه‌ها
    3. بعد از ط یا ظ: استنباط‌ها
    4. کلمه پردندانه باشد. (بیش از سه دندانه)
    5. نشان دادن صورت مفرد کلمه
    6. کلمه‌های خارجی نامأنوس
    7. جمع بستن اسم خاص
  3. عموماً پیشوند جدا (با فاصلهٔ مجازی) نوشته می‌شود (مثال: «هم‌شکل») مگراینکه به‌صورت سرهم معنایی بسیط از کلمه استنباط شود (مثال: «همسایه»).
  4. پسوند چسبیده نوشته می‌شود (مثل دانشمند) (مگراینکه حرف آخر جزء اول و حرف اول پسوند هم‌مخرج باشند یا حرف آخر جزء اول ه باشد: نظام‌مند و علاقه‌مند).
  5. کلماتی که ترکیب دو یا چند کلمه‌اند درصورتی‌که معنای کلمهٔ جدید بسیط گونه باشد سرهم (مگر اینکه جزء دوم با «آ» آغاز شود) و در غیراین‌صورت با فاصلهٔ مجازی نوشته می‌شوند: «نیشکر» برای مورد اول (دانش‌آموز به‌عنوان استثناء) و «آب‌میوه» برای مورد دوم.[۳]
  6. کرسی همزه با توجه به حرکت حرف پیشین تعیین می‌شود:
    1. اگر حرکت پیش از همزه ساکن یا زیر باشد همزه به‌صورت ئ‍ نوشته می‌شود. مثال: هیئت. در صفحه‌کلید استاندارد همزه با کرسی ی با shift + s وارد می‌شود.
    2. اگر حرکت پیش از همزه زبر باشد همزه به‌صورت أ نوشته می‌شود. مثال: تأثیر. در صفحه‌کلید استاندارد همزه با کرسی ا با shift + G وارد می‌شود.
    3. اگر حرکت پیش از همزه پیش باشد. همزه بهصورت ؤ نوشته می‌شود. مثال: مؤسسه. در صفحه‌کلید استاندارد همزه با کرسی و با shift + A وارد می‌شود.
      • استثنا: اگر حرکت قبل از همزه ضمه باشد و حرف بعد از همزه و باشد همزه به‌صورت ئ‍ نوشته می‌شود. مثال: شئون.

دستور زبان و سبک نگارش

سبک متن مقاله‌های ویکی‌ادبیات باید رسمی باشد، همچنان که در دانشنامه‌های معتبر است. رسمی‌نوشتن لزوماً به‌معنی متکلف نوشتن یا به‌کارگیری کلمه‌های ثقیل نیست.

از مصداق‌های سبک رسمی این است که معمولاً از صیغه‌های اول شخص استفاده نمی‌شود[۴] و به‌جای آن صیغهٔ مجهول به‌کار می‌رود. مثلاً به‌جای اینکه گفته شود: «در بند سوم به این موضوع اشاره می‌کنیم» گفته می‌شود: «در بند سوم به این موضوع اشاره می‌شود.»

در سبک رسمی از شکسته‌نویسی خاص زبان گفتاری پرهیز می‌شود: درست: «می‌رود» نادرست: «می‌ره». از جمله خطاهای فصاحتی که در زبان گفتاری شیوع می‌دارد و بعضاً در نثر رسمی هم نفوذ کرده‌است، خطای حذف افعال بی قرینهٔ لفظی و گاه حتی معنوی‌است. مثلاً به‌جای اینکه گفته شود «فلانی این کار را کرده‌است»، گفته می‌شود: «فلانی این کار را کرده.»

در بحث‌ها می‌شود از متن غیررسمی استفاده کرد؛ ولی بهتر است که در بحث‌ها هم از متن رسمی استفاده شود. البته ساده‌نویسی هم درصورتی‌که با از بین بردن معنی همراه شود یا متن را بیش از حد طولانی کند، مضر است.

در ویکی‌ادبیات حتی‌المقدور از مضارع اخباری باشیدن استفاده نمی‌شود. پیشنهاد می‌شود: «است»، «هستند» یا «اند»، «نیست» پیشنهاد نمی‌شود: «می‌باشد»، «می‌باشند»، «نمی‌باشد». بسیاری از کسان هنگامی که دست به نوشتن متنی رسمی می‌زنند با تلقی‌ای که از متن رسمی دارند لحن کلامشان تغییر می‌کند و از بیان مفاهیم در قالب جمله‌های ساده در می‌مانند. لحن اداره‌جاتی از تبعات همین طرز تفکر است. استفادهٔ بی‌رویه از «می‌باشد» یکی از مصادیق این لحن است. دعوت به اجتناب از استفادهٔ بی‌رویه از «می‌باشد» و امثال آن به این معنی نیست که نویسندگان حق استفاده از این قبیل کلمات را ندارند. گاه ممکن است کاربرد «می‌باشد» زیبنده‌تر دانسته شود. مثلاً «احمد برادر مردی که آنجا ایستاده‌است می‌باشد». هرچند اینجا هم با کمی خلاقیت پرهیز از آن ممکن است: «احمد برادر مردی است که آنجا ایستاده است».

  • نشانهٔ مفعولی «را» را باید هر چه نزدیک‌تر به خود مفعول نوشت. استعمال «را» پس از فعل به‌خلاف سنت هزار و دویست سالهٔ زبان فارسی است و در همه حال باید از آن پرهیز کرد. درست: «کتابی را که آورده بود، برد.» غلط: «کتابی که آورده بود را برد».
  • باید تا جای ممکن کوشید که قوانین نحو عربی در نوشتار فارسی به‌کار نرود: غلط «مقالات مربوطه» درست «مقالات مربوط» یا «مقاله‌های مربوط».

نقطه‌گذاری

علامت‌های نقطه‌گذاری به دو گروه کلی تقسیم می‌شوند: منفرد و مزدوج

علامت‌های نقطه‌گذاری منفرد

علامت‌های نقطه‌گذاری منفرد علامت‌هایی هستند که به‌تنهایی ظاهر می‌شوند و لزوماً با علامت دیگری به‌کار نمی‌روند. نمونه: نقطه (.) و ویرگول (،).

هنگام استفاده از آن‌ها باید نکته‌های زیر را رعایت کرد:

  • بدون فاصله با نویسهٔ پیشین وارد می‌شوند.
  • میان آن‌ها و حرف (الفبای) بعدی یک فاصله وجود دارد.
درست

«دارا انار دارد. سارا انار ندارد.»

نادرست
  • «دارا انار دارد.سارا انار ندارد.»
  • «دارا انار دارد .سارا انار ندارد.»
  • «دارا انار دارد . سارا انار ندارد.»

علامت‌های نقطه‌گذاری مزدوج

علامت‌های نقطه‌گذاری مزدوج علامت‌هایی هستند که با علامتی دیگر به‌صورت مزدوج به‌کار می‌روند. نمونه: کمان به‌صورت زوجِ کمان باز ( و کمان بسته ) به‌کار می‌رود.

هنگام استفاده از آن‌ها باید نکته‌های زیر را رعایت کرد:

  • نویسهٔ باز با حرف پیشین فاصله دارد و حرف بعدی بدون فاصله با آن نوشته می‌شود.
  • نویسهٔ بسته بدون فاصله با حرف پیشین نوشته می‌شود. حرف بعدی با آن فاصله دارد.
درست

«دارا (شخصیت محبوب ما) انار دارد.»

نادرست
  • «دارا(شخصیت محبوب ما) انار دارد.»
  • «دارا ( شخصیت محبوب ما) انار دارد.»
  • «دارا (شخصیت محبوب ما)انار دارد.»
  • «دارا (شخصیت محبوب ما )انار دارد.»
  • «دارا ( شخصیت محبوب ما ) انار دارد.»
  • سایر موارد مشابه

نقل قول (گفتاورد)

  • برای نقل قول و موارد مشابه، از «گیومهٔ فارسی» استفاده می‌شود، نه از علامت نقل قول تکی یا دوتایی انگلیسی. درست: «نقل قول». غلط: "نقل قول" و 'نقل قول'.
  • برای آوردن نقل قول بزرگ (۴۰ کلمه یا بیشتر[۵]) از قالب {{نقل‌قول بزرگ}} به‌صورت زیر استفاده می‌شود:
{{نقل قول بزرگ}}
نقل قول در چند خط
{{پایان نقل قول بزرگ}}

دقت کنید که در این صورت دیگر نباید از گیومه استفاده کرد. سره‌نویسان می‌توانند از {{گفتاورد بزرگ}} و {{پایان گفتاورد بزرگ}} استفاده کنند. باید توجه کرد که کارکرد ویکی‌ادبیات جمع‌آوری نقل قول نیست و نقل قول‌ها باید معمولاً بخشی از یک پیکرهٔ متنی بزرگ‌‌تر باشند. پروژهٔ خویشاوندی که به‌منظور جمع‌آوری نقل قول ایجاد شده است ویکی‌گفتاورد است. استفادهٔ زیاد از نقل قول حتی با وجود یادکرد منبع، نوعی سرقت ادبی است. در حالت معمول نقل‌قول مستقیم نباید بیشتر از ۱۰درصد کل مقاله را تشکیل دهد.

استفادهٔ تزئینی از {{نقل قول}} که علامت‌های گیومهٔ نمایشی آبی‌رنگ هم در کنار متن نشان می‌دهد جز در موارد معدود و خاص شایسته نیست. در حالت عادی از الگوهایی که بالاتر ذکر شد، استفاده کنید.

خط تیره

نیم‌خط همان - است که برروی همهٔ صفحه‌کلیدها هست.

سه‌چهارم‌خط (–)

جداسازی دو رقم در یک بازهٔ عددی از کاربردهای سه‌چهارم‌خط است. برای نمونه اگر بخواهیم به پنج سال میانِ ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۵ اشاره کنیم باید نوشت ‎۱۳۸۰–۱۳۸۵. در ویکی‌ادبیات با استفاده از دستور {{جا:--}} می‌توان سه‌چهارم خط وارد کرد. این نویسه نخستین نویسه از سمتِ راست (پس از «درج:») در جعبهٔ کمکیِ ویرایش است. کدِ html آن ‎–‎ است.

نکته: بازه‌های عددی خوب است چپ به راست نوشته شوند؛ مثلاً فاصلهٔ زمانی سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۵ باید به‌صورت ‎۱۳۸۰–۱۳۸۵ نوشته شود و نه به‌صورت ۱۳۸۰–۱۳۸۵. برای این منظور می‌شود از الگوی {{چر}} استفاده کرد، به این شکل: {{چر}}۱۳۸۰–۱۳۸۵

تمام‌خط (—)

از تمام‌خط (—) برای آوردن جملهٔ معترضه یا مانندِ آن در میان جمله‌ای دیگر استفاده می‌شود؛ در این کاربرد در دو طرفِ تمام‌خط، فاصله می‌گذارند. آوردن زیرخط (_) یا نیم‌خط (-) به‌جای تمام‌خط (—) غلطِ حروف‌چینی است. در ویکی‌ادبیات با دستور {{جا:---}} می‌توان تمام‌خط وارد کرد. در انگلیسی به این نشانه em dash می‌گویند چه پهنای آن به‌طور قراردادی هم‌اندازهٔ پهنای نویسهٔ m است. این نویسه دومین نویسه از سمت راست (پس از «درج:») در جعبهٔ کمکی ویرایش است. کد html آن ‎—‎ است.

این نویسه‌ها را نباید با نشانهٔ مِنها (−) اشتباه گرفت.

در جعبهٔ ویرایش، تشخیصِ این نویسه‌ها از هم ممکن است دشوار باشد. ازاین‌رو، گاه توصیه می‌شود به‌جای درجِ مستقیم آن‌ها در صفحه، کُد html آن‌ها را نوشت. برای مثال ‎—‎ می‌دهد: —. البته ترجیحاً در جاهایی مثل الگوها، چون دیدن این کدها در متن نوشتارها برای ناآشنایان می‌تواند گیج‌کننده‌تر باشد.

استفاده از برچسب‌های اچ‌تی‌ام‌ال

تاآنجاکه ممکن است از برچسب‌های نشانه‌گذاری اچ‌تی‌ام‌ال در متن مقاله‌ها استفاده نکنید و به‌جای آن از برچسب‌های نشانه‌گذاری ویکی استفاده کنید. نمونه‌های نادرست استفاده از برچسب اچ‌تی‌ام‌ال:

  • استفاده از کدهای اچ‌تی‌ام‌ال برای رسم جدول
  • استفاده از ‎<p align="justify"> <p style="text-align:justify;">‎ برای تمام‌چین‌کردن بندها
  • استفاده از <i> برای کج نوشتن متن
  • استفاده از <br /> (یا {{سخ}}) برای ایجاد بند تازه.

نوشتن تاریخ‌ها

  • برای نوشتن تاریخ روز را با عدد، ماه را با حروف و سال را با عدد وارد کنید. برای مثال:
  • «۲۲ خرداد ۱۳۸۸» درست
  • «بیست‌ودوم خرداد ۱۳۸۸» غلط
  • «۱۳۸۸/۳/۲۲» غلط
  • «۲۳-۰۱-۲۰۱۱» غلط
  • معمولاً به تاریخ‌ها پیوند داده نمی‌شود.
  • برای اشاره به یک بازهٔ زمانی خاص، دو تاریخ مدنظر را با حداقل تکرار با حرف اضافهٔ «تا» از هم جدا کنید. برای مثال: «۵ تا ۷ شهریور ۱۳۴۷» و «۵ شهریور تا ۹ مهر ۱۳۴۷».
  • استفاده از تاریخ‌ها بدون ذکر سال نامناسب است؛ مثل «۲ مرداد»؛ مگر آن‌که سال مدنظر در متن کاملاً آشکار باشد.
  • دهه‌ها با عدد نوشته می‌شوند: «دههٔ ۱۹۸۰».
  • سده‌ها و هزاره‌ها معمولاً با حروف نوشته می‌شوند: «قرن هفتم هجری قمری»، «هزارهٔ اول هجری شمسی» و «سدهٔ ۱۹ میلادی».
  • نکته: ماه‌های شمسی به‌صورت استانداردشدهٔ زیر نوشته می‌شوند:
    فروردین، اردیبهشت (اردی‌بهشت)، خرداد، تیر، مرداد (امرداد)، شهریور، مهر، آبان، آذر، دی، بهمن و اسفند.
  • نکته: در مقاله‌های مرتبط با افغانستان از اسامی بروج فلکی استفاده می‌شود.
  • نکته: ماه‌های قمری به‌صورت استانداردشدهٔ زیر نوشته می‌شوند:
    محرم، صفر، ربیع‌الاول، ربیع‌الثانی، جمادی‌الاول، جمادی‌الثانی، رجب، شعبان، رمضان، شوال، ذیقعده و ذیحجه.
  • نکته: برای ذکر نام ماه‌های میلادی، از لفظ فرانسوی آن‌ها استفاده می‌شود:
    ژانویه، فوریه، مارس (مارچ)، آوریل (آپریل)، مه (می)، ژوئن (جون)، ژوئیه (جولای)، اوت (آگوست)، سپتامبر، اکتبر، نوامبر و دسامبر.

عددها

برای نوشتن عددها از رقم‌های فارسی استفاده می‌شود: ۱۲۳۴۵۶۷۸۹۰. توجه شود که ارقام عربی با ارقام فارسی متفاوت‌اند. برای نوشتن ممیز از نویسهٔ «٫» با کد (دهدهی) یونیکد ۱۶۴۳ استفاده می‌شود. در صفحه‌کلید استاندارد این نویسه با shift+3 وارد می‌شود. برای جداکردن هزارگان از نویسهٔ «٬» با کد (دهدهی) یونیکد ۱۶۴۴ استفاده می‌شود. توجه شود که در بعضی مرورگرها خصوصاً در سیستم‌عامل ویندوز و هنگامی که نسخهٔ صحیح قلم استفاده نشده باشد این نویسه هم‌شکل با ویرگول (،) با کد (دهدهی) یونیکد ۱۵۴۸ نشان داده می‌شود. دو نویسهٔ ویرگول و جداکنندهٔ هزارگان نباید به‌جای یکدیگر به‌کار روند. در صفحه‌کلید استاندارد جداکنندهٔ هزارگان با shift+2 و ویرگول با shift+7 وارد می‌شود.

نوشتن عددها به‌حروف

  • معمولاً اعدادی که در املاء آن‌ها واوِ عطف به‌کار نرفته‌باشد با حروف نوشته می‌شوند، مانند: «یک، دو، سه، ... ده، یازده، ... نوزده؛ بیست، سی، ... نود، صد، دویست، ... نهصد؛ هزار، دو هزار»
  • اعدادی که در املای آن‌ها واوِ عطف به‌کار رفته‌ باشد ترجیحاً با رقم نوشته می‌شوند: «۲۵؛ ۲۴۵؛ ۲۰۲۴»
  • برای به‌حروف نوشتن اعدادی که در املای آن‌ها واوِ عطف به‌کار رفته، ترجیحاً از فاصله کامل استفاده می‌شود و از فاصله مجازی پرهیز می‌شود:
    • «بیست و پنج» درست
    • «بیست‌وپنج» نادرست
    • «هشت و نیم» درست
    • «هشت‌ونیم» نادرست
  • برای نوشتن اعداد ترتیبی از حروف استفاده می‌شود، استفاده از ترکیب عدد و «مین» صحیح نیست:
    • «هشتم» درست
    • «۸ام» نادرست
    • «۸-ام» نادرست
    • «هشتمین» درست
    • «۸مین» نادرست
    • «۸-امین» نادرست

«/» میان ارقام

از «/» برای نوشتن عددهای کسری و تاریخ (نظیر ۱۳۱۰/۱۱/۱۲) استفاده می‌شود. استفاده از «/» به‌جای ممیز (٫) غلط فاحش است. ازآنجاکه ترتیب نمایش اجزای کسر در مرورگرها تفاوت می‌کند و نیز ازآنجاکه مطابق استاندارد یونیکد نویسه‌های نوشته باید به‌ترتیب منطقی وارد شوند پیشنهاد می‌شود که همواره برای محکم‌کاری کسرها به‌ترتیب زیر وارد شوند:

  1. {{چر}}
  2. صورت
  3. /
  4. مخرج

نمونه: کسر «دو پنجم» به‌صورت {{چر}}۲/۵ وارد می‌شود تا به‌صورت ‎۲/۵ نمایش داده شود.

توجه
وارد نکردن {{چر}} و جابه‌جایی صورت و مخرج برای نمایش درست کسر در اینترنت اکسپلورر نادرست است و منجر به گیج‌کنندگی و نادرستی متن می‌شود و باید از آن اجتناب شود.

دربارهٔ ارقام کسری می‌توان از قابلیت‌های فرمول‌نویسی ریاضی مبتنی‌بر تک هم سود جست. برای توضیحات بیشتر به صفحهٔ نوشتن صحیح ریاضی رجوع شود.

خلاصه‌کردن بازه‌های عددی

برای خلاصه‌کردن بازه‌های عددی از قاعدهٔ زیر استفاده کنید:

عدد اول عدد دوم مثال
کمتر از ۱۰۰ همهٔ رقم‌ها نوشته شود ۱۰–۶
۶۴–۶۳
۱۲۳–۹۸
۱۰۰ یا مضاربش همهٔ رقم‌ها نوشته شود ۱۰۶–۱۰۰
۱۳۲۳–۱۳۰۰
۱۰۱ تا ۱۰۹
۲۰۱ تا ۲۰۹
و به‌همین قیاس
فقط قسمت متغیر نوشته شود ۷–۱۰۲
۲۲–۷۰۹
۵–۱۲۰۲
۱۱۰ تا ۱۹۹
۲۱۰ تا ۲۹۹
و به‌همین قیاس
دو رقم نوشته شود
مگرآنکه برای شامل‌شدن
قسمت‌های متغیر به
ارقام بیشتری نیاز باشد
۳۶–۲۳۲
۸۱۱–۷۹۳
۶۷–۱۴۶۲
۸۰۰–۱۷۹۲
۷۱۸–۱۳۶۸۸
۷۰۰۴–۱۶۹۹۵

عنوان‌بندی مقاله‌ها

عنوان اصلی مقاله نامی است که مقالهٔ شما با آن نام در سامانهٔ ویکی‌ادبیات ذخیره می‌شود. به‌عنوان مثال، عنوان این مقاله «ویکی‌ادبیات:شیوه‌نامه» است. با استفاده از این عنوان و با واردکردن نشانی زیر می‌توان به این مقاله دست یافت:

http://fa.wikipedia.org/wiki/ویکی‌ادبیات:شیوه‌نامه

بنابراین می‌توانید از چنین پیوندی برای ساختن مقالاتی که وجود ندارند استفاده کنید؛ یعنی ابتدا عبارت زیر را در نوار نشانی مرورگر تایپ کنید:

http://fa.wikipedia.org/wiki/

سپس صفحه‌کلید را فارسی کنید و عنوان مقالهٔ دلخواه را تایپ کنید:

http://fa.wikipedia.org/wiki/عنوان مقاله

می‌توانید از صفحهٔ ویژه‌ای که برای این کار ساخته شده‌است نیز استفاده کنید. نکاتی که دربارهٔ عنوان اصلی مقالات باید به آن توجه کنید:

  • عنوان مقاله باید با نویسه‌های فارسی نوشته شود. از عناوین دارای نویسه‌های غیرفارسی تاحدامکان پرهیز کنید. این گونه عناوین در بعضی کلمات مانند سرواژگان مربوط به دانش رایانه (مثل HTML) فقط برای صفحهٔ تغییر مسیر به‌کار برده شده‌اند.
  • نباید اسامی خاص به‌زبان فارسی ترجمه شوند؛ مثلاً نباید عنوان مقالهٔ تویین پیکس «کوه دوقلو» باشد، نمونه دیگر را می‌توان در اسامی خاص عربی ذکر کرد. به‌طور مثال همان‌طوری که در کتب تاریخی آمده‌است باید عنوان مقاله ابن سینا آورده شود نه پسر سینا.
  • اگر در ترجمه اسامی غیرخاص از زبان‌های دیگر به فارسی مانند مجری طرح (:en:Line producer|Line producer) با مشکل مواجه شدید می‌توانید از درخواست معادل مناسب و فرهنگستان زبان و ادب فارسی یاری بگیرید.
  • برای ساختن مقالهٔ جدید با استفاده از روش یادشده مطمئن شوید که صفحه‌کلید شما ی و ک را عربی (به‌شکل ي و ك) نمی‌زند.
  • در عنوان مقاله نباید از نویسه‌های خاص (#، $، &، * و...) استفاده کرد.
  • در عنوان اصلی مقاله نباید از اعراب (زبر و زیر و پیش و تشدیدالگو:نشانه) استفاده شود.
    • به‌طور سنتی برای آسان‌تر شدن فرایند جست‌وجو، «ی روی ه‍» (مثال: خانهٔ) در عنوان مقاله‌ها نمی‌آید.[۶]
    • در دیگر مواقع تاجایی‌که می‌شود املای درست، عنوان اصلی مقاله‌است حتی اگر واردکردن املا برای ناآشنایان به صفحه‌کلید فارسی دشوار باشد. با استفاده از تغییر مسیر می‌توان مشکل ناآشنایان را برطرف کرد. به‌طورخاص در عنوان اصلی مقاله همزه‌ها با کرسی درست نوشته باید شود. برای توضیحات بیشتر به بخش «دستور خط» در بالا بازگردید.
  • تا جای ممکن در عنوان مقاله کلمه جمع بسته نشود.الگو:نشانه درست: بادبادک، غلط: بادبادک‌ها
    • درصورتی‌که کلمه‌ای به‌ناچار در عنوان با «ها» جمع بسته شده باشد (مثلاً عنوان نمایشنامه‌ای به‌صورت جمع است)، «ها» با فاصلهٔ مجازی نوشته می‌شود؛ درست: عادل‌ها، غلط: عادلها، عادل ها.
  • سرهم‌نویسی و جدانویسی و استفاده از فاصلهٔ مجازی بر طبق دستور خط که در ابتدای این مقاله درباره‌شان صحبت شد، در برگزیدن عنوان مقاله هم باید رعایت شود؛ درست: اسکی‌محله (آمل)، غلط: اسکی محله (آمل)
  • درصورتی‌که با یک عنوان واحد چند مقالهٔ با موضوعات متفاوت وجود دارد که همگی شیوهٔ نوشتار عنوانشان یکی است (مانند شهری به نام کازابلانکا و فیلمی به نام کازابلانکا) باید کاربرد اصلی را (در صورت وجود) در عنوان اصلی (بدون پرانتز) بگذارید و بقیهٔ عنوان‌ها را توسط پرانتز ابهام‌زدایی کنید:
    • کازابلانکا
    • کازابلانکا (فیلم)

برای راهنمایی بازدیدکنندگان چنین نوشتارهایی باید از الگوی {{درباره}} یا {{دیگر کاربردها}} در بخش آغازین نوشتار با عنوان اصلی استفاده کنید.

درصورتی‌که عنوان مدنظر فاقد کاربرد اصلی‌ است، عنوان اصلی (بدون پرانتز) به صفحهٔ ابهام‌زدایی تعلق می‌گیرد و عنوان همهٔ نوشتارها با پرانتز ابهام‌زدایی می‌شود:

    • دم
    • دم (تنفس)
    • دم (عضو)

در استفاده از این روش باید بین عنوان و پرانتز توضیحات یک فاصله درنظر بگیرید الگو:نشانه؛ درست: کازابلانکا (فیلم)، غلط: کازابلانکا(فیلم)

  • توجه: پیوند به صفحه‌های ابهام‌زدایی در بیشتر مواقع نادرست است. برای اطلاعات بیشتر، پیوندساز را بخوانید.

استفاده از تنوین

آوردن تنوین (ـًــٍــٌ) (درصورتی‌که تلفّظ شود) در نوشته‌ها و عنوان مقاله‌ها مجاز است.[۷][۸]

تغییر مسیر

اگر احتمال برود کاربران دیگر برای دسترسی به مقاله شما، عنوان دیگری را جست‌وجو کنند، حتماً آن عنوان را نیز ایجاد کنید و فقط تغییر مسیرش دهید به مقاله اصلی. یعنی یک مقاله یک خطی ایجاد کنید که محتوی #تغییرمسیر [[عنوان اصلی مقاله شما]] باشد.

ایتالیک و گیومه

شوربختانه ویکی‌ادبیات امکان استفاده از متن ایرانیک (خوابیده به چپ) را ندارد؛ ولی می‌توان از نشانه‌گذاری '' برای ایتالیک (خوابیده به راست) استفاده کرد. مثال:

''این متن ایتالیک است.''

که خروجی زیر را ایجاد می‌کند:

این متن ایتالیک است.

از ایتالیک معمولاً برای تأکید روی کلمات خاص استفاده می‌شود. در عناوین زیر نیز از ایتالیک استفاده می‌شود.

عنوان‌ها

برای عنوان زیر باید از ایتالیک استفاده شود:

  • آثار هنرهای بصری
  • آلبوم‌های موسیقی
  • بازی‌های رایانه‌ای و ویدئویی
  • جراید (روزنامه‌ها، مجله‌ها و مانند آن‌ها)
  • فیلم‌ها
  • کتاب‌ها
  • کلمات به زبان‌های غیرفارسی که به خط فارسی/عربی نوشته می‌شوند
  • مجموعه‌های تلویزیونی
  • نمایشنامه‌ها

درصورتی‌که عنوان خاصی از میان دسته‌بندی یادشده دارای مقالهٔ مستقل است، ایجاد پیوند لازم است.

از ایتالیک معمولاً در عنوان آثار نسبتاً بلندتر استفاده می‌شود. عنوان آثار کوتاه‌تر، نظیر عنوان‌های زیر، در داخل گیومه می‌آید:

  • ترانه‌ها
  • شعرهای کوتاه
  • داستان‌های کوتاه
  • فصل‌های یک اثر بلندتر
  • قسمت‌های یک مجموعهٔ تلویزیونی
  • مقاله‌ها

عنوان دیگری نیز به‌کار می‌روند که نباید ایتالیک شود یا در گیومه بیاید:

  • متون مقدس
  • اسناد حقوقی و قوانین

کلمات به‌عنوان کلمه

وقتی دربارهٔ کلمه‌ای به‌عنوان یک کلمه یا دربارهٔ حرفی به‌عنوان یک حرف می‌نویسید از ایتالیک استفاده کنید. مثلاً:

  • واژهٔ کفاش به‌سبک واژه‌سازی عربی ولی از ریشهٔ فارسی کفش ساخته شده‌است.
  • حرف الف پرکاربردترین حرف در زبان فارسی است.

ساختار و روش نوشتن مقاله

هر مقاله با توضیحی آغازین در یک یا چند بند (بسته به‌طول کل مقاله) شروع می‌شود. در مقاله‌های بلندتر مقاله به زیرعنوان‌هایی/بخش‌هایی کوچک‌تر تقسیم می‌شود. چیدمان یک مقالهٔ عادی به‌صورت زیر است.

{{برچسب‌ها}}
{{الگوی جعبه اطلاعات}}
توضیح ابتدایی

== بخش نخست ==           / 
=== زیربخش نخست ===       |
.                         |
.                         | متن اصلی
.                         |
== بخش چندم ==            |
=== زیربخش چندم ===      \

== نگارخانه ==

== جستارهای وابسته ==

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{ویکی‌انبار}} <!-- الگوی پروژه‌های پیوند به خواهر ویکی‌ادبیات -->

== برای مطالعهٔ بیشتر ==

== پیوند به بیرون ==

{{الگوهای ناوبری}}
{{الگوی خرد}}
{{الگوهای نیاز}}
{{ترتیب‌ پیش‌فرض:}}

رده‌ها

میان‌ویکی‌ها

توجه شود که اصلی‌ترین عنوان‌های مربوط به بخش‌های مختلف مقاله به‌صورت == عنوان بخش == (با دو ==) هستند. استفاده از = عنوان بخش = در مقاله‌ها به‌هیچ‌وجه توصیه نمی‌شود.

در زیر دربارهٔ بخش‌های مختلف مقاله توضیحی آورده می‌شود.

توضیحی مختصر در ابتدای مدخل

ابتدا یک بند (پاراگراف) به‌عنوان مقدمه می‌آید که کلیت مقاله در آن می‌آید.

  • عنوان مقاله در بند اول مقاله و اولین بار به‌صورت پررنگ می‌آید.

متن اصلی مقاله

قسمت‌های مختلفی با عنوان مناسب برای بخش‌های مختلف مقاله می‌آیند. هرکدام از این عنوان‌ها می‌توانند به زیرعنوان‌هایی شکسته شوند.

عبارت‌های به زبانی خارجی

اگر موضوع مقاله خودِ عبارت نوشته‌شده به زبان‌های خارجی نباشد آن عبارت نباید در متن اصلی بیاید. اگر مقاله‌نویس احساس نیاز شدید به اصل عبارت می‌کند، باید آن را در پاورقی بیاورد. اگر موضوع، خودِ عبارت خارجی باشد می‌توان آن را در متن اصلی آورد. علاوه‌بر این آوردن عبارت‌هایی به زبان خارجی در متن اصلی مقاله، هنگام آوردن نقل‌قولی که بخشی از آن به فارسی است، ایرادی ندارد. (نمونه: اشعار ملمع)

  • تبصره: نام آثار کلاسیک به‌زبان عربی و نیز آثار فارسی‌ای که عنوانشان عبارتی عربی (حتی با نحو عربی) است از این قاعده مستثنی است. همچنین استفاده از ترکیب‌های کلیدی دوسه‌واژه‌ای در مقاله‌های تخصصی‌تر یا بخش‌های تخصصی‌تر مقاله بلامانع است. در صورت بروز ابهام، با اجماع ویکی‌نویسان در صفحهٔ بحث همان مقاله موضوع حل‌وفصل می‌شود.

پانویس

در این قسمت توضیحات اضافه (و نیز ارجاعات در صورت استفاده از استاندارد شیکاگوالگو:نشانه) ذکر می‌شود.

برای ایجاد پاورقی، در قسمت مورد نظر در متن اصلی مقاله دستور {{نشانه|یک کد یا کلمه با الفبای لاتین}} را وارد می‌کنید و در بخش پانویس {{پاورقی|همان کد یا کلمه}} را وارد می‌کنید. در این صورت با کلیک روی علامت ^ از متن به پاورقی و برعکس منتقل می‌شوید. برای دیدن راهنمای کامل استفاده به راهنمای پاورقی رجوع کنید.

جستارهای وابسته

این قسمت دربردارندهٔ پیوندهایی به مقاله‌های مرتبط در خود ویکی‌ادبیات است.

منابع

منابع مقاله در بخشی جداگانه با نام «منابع» ذکر می‌شوند. لطفاً توجه کنید که بر اساس دو سیاست بنیادی اثبات‌پذیری و ممنوع‌بودن تحقیق دست‌اول، هر مطلبی باید منبع داشته باشد، تحقیقات شخصی در ویکی‌ادبیات نمی‌آیند. برای اطلاع از روش درست ارجاع به منابع، به صفحهٔ شیوهٔ ارجاع به منابع مراجعه کنید.

منابع برای مطالعهٔ بیشتر

درصورتی‌که نویسنده منابع مفید دیگری بشناسد؛ ولی این منابع در نوشتن مقاله مورد استفاده قرار نگرفته باشد آن‌ها را در این قسمت ذکر می‌کند.

پیوند به بیرون

در صورت نیاز به ارجاع به وبگاه‌های دیگر (مثلاً درصورتی‌که مقاله‌ای اطلاعات مربوط به موضوعی را به‌شکل جامع منتقل نکرده باشد یا صفحهٔ وب یا وبگاهی که کامل‌کنندهٔ مقاله باشد ساخته نشده باشد)، پیوند به آن‌ها در بخشی به نام «پیوند به بیرون» می‌آید.

  • درصورتی‌که یک صفحهٔ پیوندی یک منبع عادی است، مثلاً پیوندی به مقاله‌ای در نسخهٔ اینترنتی یک روزنامه است، بهتر است پیوند در بخش منابع و با همان ساختار منابع بیاید.
  • اگر صفحهٔ مقصد پیوند به زبانی غیر از فارسی است، باید از عناوین اصلی همان صفحه برای متن پیوند استفاده شود. مثلاً اگر به صفحهٔ http://www.gnu.org/‎ پیوند داده می‌شود، عنوان پیوند باید «The GNU Operating System» و نه «سیستم‌عامل گنو» باشد.
  • اگر صفحهٔ مقصد به‌زبان فارسی یا زبان راست به چپ دیگری است، با * ذکر می‌شود. اگر به یک زبانِ چپ به راست است، با استفاده از * و همراه‌با {{چپ‌چین}} منابع {{پایان چپ‌چین}} برای تغییر جهت متن چپ‌نویس به‌شکل زیر مشخص می‌شود. مثلاً:
{{چپ‌چین}}
* [http://www.gnu.org/ The GNU Operating System]
* [http://www.example.com/ A nonexistant example page]
{{پایان چپ‌چین}}

که اینطور دیده می‌شود:

پروژه‌های خواهر ویکی‌مدیا

اگر مطلب مرتبطی با مقاله در پروژه‌های خویشاوند نظیر ویکی‌گفتاورد یافت می‌شود در همین بخش پیوند به بیرون، به آن‌ها پیوند داده می‌شود. برای پیونددهی از الگوی {{نام پروژه}} استفاده می‌شود. نمونه: {{ویکی‌گفتاورد}}.

الگوهای دیگر پروژه‌های خویشاوند عبارت‌اند از:

همچنین وبگاه Wikimedia Commons هم الگوی مخصوص خودش را دارد :

توجه کنید که هریک از این الگوها شیوهٔ استفادهٔ ویژه‌ای دارند که در صفحهٔ خود الگو توصیف شده‌ است.

تصویر

همچنین ببینید: رده:راهنمای تصاویر و رسانه‌ها

  • براى افزودن تصویر به مقاله‌ها از قاب استفاده می‌شود و تصویر شناور آورده می‌شود.
  • به‌طور معمول آوردن تصویر در سمت چپ بر آوردن آن در سمت راست برتری دارد؛ اما درصورتی‌که در یک مقاله از چندین تصویر استفاده می‌شود، برای پرهیز از یکنواختی می‌توان تعدادی از آن‌ها را در سمت راست و تعدادی دیگر را در سمت چپ آورد.
  • متن نباید بین دو تصویر روبروی هم فشرده شود. برای پرهیز از فشرده شدن متن بین دو تصویر می توانید گالری درست کنید یا یکی از آن‌ها را حذف کنید یا به‌جای دیگری منتقل کنید.
  • منبع تصویر باید به‌شکل نشانی اینترنتی (URL) دقیق یا هر روش دقیق دیگری (مثلاً ذکر کتاب‌شناسی دقیق به‌همراه شمارهٔ صفحه) در توضیحات پروندهٔ تصویر ذکر شود.
  • در صورتی که حق تکثیر تصویر متعلق به شماست (مثلاً عکسی را خودتان گرفته‌اید) در توضیحات پروندهٔ تصویر با ذکر عبارت {{گنو}} قالب مربوط به انتشار اثر تحت مجوز مستندات آزاد گنو به پروندهٔ فرستاده شده اعمال می‌شود. توجه کنید که انتشار اثرتان تحت این اجازه‌نامه بعضی حقوق را از شما سلب خواهد کرد. برای آگاهی از جزئیات می‌توانید متن مجوز مستندات آزاد گنو را بخوانید.
    • توجه کنید که اسکن/دیجیتالی‌کردن عکس شما را صاحب حقوق آن نمی‌کند؛ بنابراین برای تصاویر دارای حق نشری که به دست شما دیجیتالی شده‌اند از برچسب {{گنو}} استفاده نکنید و اصلاً آن‌ها را اینجا نفرستید.

برای کسب اطلاع از چگونگی کار با تصویرها به ویکی‌ادبیات:خودآموز (تصاویر) رجوع کنید.

ترجمه و پیوند به زبان‌های دیگر

  • برای فهرست شدن پیوند به زبان‌های دیگر (پیوندهای حاشیه سمت راست صفحه) پس از ذخیره‌سازی و ایجاد شدن نوشتار تازه، از کلید افزودن پیوند در حاشیه سمت راست صفحه استفاده کنید. برای تصحیح پیوند می‌توان از کلید ویرایش پیوند که جایگزین افزودن پیوند است، استفاده کرد. این پیوندها در ویکی‌داده مدیریت می‌شوند. از این رو ممکن است نتیجهٔ افزودن پیوند به نوشتار جدید یا تغییر آن پیوند، با کمی تأخیر نمایش داده شود. برای اطلاعات بیشتر صفحه ویکی‌ادبیات:خودآموز (میان‌ویکی) را بخوانید.
  • برای مطالبی که پیوند در زبان مرجع به صفحه‌ای باشد که نوشتار آن در فارسی موجود نیست از پیوند میان‌ویکی استفاده کنید و به‌جای آن از الگو:پیوند با میان‌ویکی یا پم استفاده کنید بدین‌صورت هر زمان که آن نوشتار به فارسی ترجمه شود پیوند میان‌ویکی پنهان می‌شود. استفاده: {{پم|عنوان فارسی ناموجود|عنوان=عنوانی که می‌خواهید نمایش داده شود|Absent english title for example|زبان=en}} و نتیجه: عنوانی که می‌خواهید نمایش داده شود ‏(en)

پانویس

  1. دستور خط فارسی. ۲۰
  2. دستور خط فارسی. ۲۳–۲۴
  3. دستور خط فارسی ۲۰–۲۴
  4. این قاعده استثنائاتی هم می‌دارد مثلاً هنگام نوشتن پیرامون قضایای ریاضی می‌توان از قاعده تخلف کرد
  5. طبق شیوه‌نامه انجمن روان‌شناختی آمریکایی|اِی‌پی‌اِی
  6. در ژوئن ۲۰۱۴ یک نظرخواهی درخصوص استفاده از «ی روی ه‍» در عنوان مقاله‌ها انجام شد که نهایتاً نشان داده شد موتور جست‌وجوی گوگل کماکان اگر مقاله‌ای در عنوانش «هٔ» داشته باشد، آن مقاله را در نتایج جست‌وجوی برای همان واژه بدون استفاده از «ی روی ه‍» نشان نخواهد داد. به این دلیل و نیر به‌سبب آنکه بیشتر کاربران در جست‌وجوهایشان احتمالاً از «ی روی ه‍» استفاده نخواهند کرد، استفاده از «ی روی ه‍» در عنوان مقاله‌های می‌تواند باعث دشواری در یافتن مقاله‌های ویکی در فضای وب بشود. پیش از این نظرخواهی، ویکی‌ادبیات:نظرخواهی/تغییر بند سیاست عنوان صفحه‌ها نیز با هدف تغییر این بخش شیوه‌نامه مطرح شده بود که موفق نبود.
  7. «واژه‌ها و ترکیبات و عبارات مأخوذ از عربی». فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۹۰/۸/۳. بازبینی‌شده در ۰۹ بهمن ۱۳۹۵. 
  8. اجماع برای استفاده از تنوین در عنوان مقاله
  1. ^ دستور خط فارسی. ۲۰
  2. ^ دستور خط فارسی. ۲۳-۲۴
  3. ^ دستور خط فارسی ۲۰-۲۴
  4. ^ در کلماتی که تشدید به‌طور خودکار گذاشته می‌شود جایز و حتی لازم است. مثال: الله
  5. ^ در مورد نام دودمانهای پادشاهی از ان استفاده می‌شود. مثال: هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان.
  6. ^ توجه کنید که این امر منطبق با ضابطهٔ استفاده از علامت‌های نقطه‌گذاری مزدوج است.
  7. ^ برای توضیحات بیشتر به صفحهٔ شیوهٔ ارجاع به منابع رجوع کنید.

منابع

  • فرهنگستان زبان و ادب فارسی. دستور خط فارسی / مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی. چاپ چهارم. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نشر آثار، ۱۳۸۴. شابک ‎۳-۱۳-۷۵۳۱-۹۶۴. 

پیوند به بیرون